Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είχε καν ξεκινήσει και ο πρωθυπουργός της Ισπανίας είχε ήδη αποφασίσει να του αντιταχθεί.

Στην καρδιά της ισπανικής κυβέρνησης, που στεγάζεται σε ένα καταπράσινο κτηριακό συγκρότημα στη Μαδρίτη, οι συνεργάτες του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ εξέταζαν πέρυσι τον Δεκέμβριο πληροφορίες, οι οποίες εκτιμούσαν ότι ο πρόεδρος Τραμπ σχεδίαζε να πάρει τον δρόμο του πολέμου με το Ιράν. Καθώς ανέλυαν τις συνέπειες για την τροφοδοσία της Ευρώπης με ενέργεια και την οικονομία, ήξεραν ότι το αφεντικό τους θα αντιδρούσε έντονα — οποιαδήποτε κι αν ήταν η αντίδραση του Τραμπ μετά.

Τον τελευταίο χρόνο, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης προσπαθούσε να κινείται προσεκτικά απέναντι στον Τραμπ. Ο Σάντσεθ, ωστόσο, δοκίμαζε μια εναλλακτική τακτική: τη θεωρία «Απλά πες όχι» στη διπλωματία Τραμπ. Ποντάρει ότι η δυτική συμμαχία θα είναι πιο υγιής αν οι σύμμαχοι των ΗΠΑ εκφράζουν ειλικρινά τις διαφωνίες τους με τον πρόεδρο, αντί να προσπαθούν να ελιχθούν.

Καθώς ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν προκαλεί σοκ στην παγκόσμια οικονομία, ο Σάντσεθ, ο φωτογενής 54χρονος Σοσιαλιστής, υιοθέτησε το απλό σύνθημα «no a la guerra», ή «όχι στον πόλεμο». Σε αντίθεση με άλλους στην Ευρώπη, έχει αρνηθεί να επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν ισπανικές αεροπορικές βάσεις για τον πόλεμο, παρά την οργή του Τραμπ.

Η Ισπανία, που σπάνια αποτελεί το κέντρο βάρους των ευρωπαϊκών υποθέσεων, έχει γίνει ο σημαιοφόρος των Ευρωπαίων που εκνευρίζονται που η ηπείρος φοβάται να σταθεί απέναντι στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία και η αντιδημοφιλία του πολέμου Ιράν μεταξύ των ψηφοφόρων φέρνουν όλο και περισσότερους Ευρωπαίους στο πλευρό του Σάντσεθ.

«Οι καλοί σύμμαχοι είναι σαν τους καλούς φίλους. Λένε πάντα την αλήθεια, ό,τι κι αν γίνει», δήλωσε ο Σάντσεθ στην εφημερίδα Wall Street Journal σε συνέντευξη στο La Moncloa, την έδρα της κυβέρνησης. «Κατά τη γνώμη μου, αυτός ο πόλεμος στο Ιράν είναι μεγάλο λάθος για τον κόσμο και επομένως και για τις ΗΠΑ».

«Σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις καθοδηγούνται όλο και περισσότερο από τις παρορμήσεις, εμείς στην Ισπανία προσφέρουμε το αντίθετο: προβλεψιμότητα», πρόσθεσε.

Η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών πέρασε τον τελευταίο χρόνο προσπαθώντας να κερδίσει την προσοχή του Τραμπ μέσω υπερβολικής υπακοής και κολακείας — μόνο για να δουν τις ανησυχίες τους να αγνοούνται την ώρα που ο Λευκός Οίκος λαμβάνει αποφάσεις με σοβαρές παγκόσμιες συνέπειες.

Η προσεκτική τους αυτή στάση φαίνεται να είναι ένα από τα θύματα του πολέμου στο Ιράν. Κάποιοι από αυτούς πλέον υιοθετούν την προσέγγιση Σάντσεθ, απορρίπτοντας τις πιέσεις Τραμπ προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

«Η Γερμανία δεν συμμετέχει σε αυτόν τον πόλεμο και δεν θέλουμε να γίνουμε μέρος του», δήλωσε πρόσφατα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. «Η Ιταλία δεν συμμετέχει και δεν προτίθεται να συμμετάσχει», είπε η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι. Και οι δύο συντηρητικοί ηγέτες θεωρούνται από τους πιο φιλικούς προς τον Τραμπ στην Ευρώπη.

Το να παίζεις τον καλό στον Τραμπ γίνεται όλο και πιο αντιδημοφιλές στην ήπειρο. Μια έρευνα της Polling Europe που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Φεβρουάριο έδειξε ότι πλέον το 25% των Ευρωπαίων θεωρεί τις ΗΠΑ μια φιλική δύναμη, έναντι 61% πριν από δύο χρόνια. Στην Ισπανία, το 77% των ψηφοφόρων σε έρευνα του YouGov τον Δεκέμβριο είχε αρνητική γνώμη για τον Τραμπ, ο οποίος απειλούσε να επιβάλει εμπάργκο στην Ισπανία αν δεν αύξανε τις αμυντικές δαπάνες.

«Η Ισπανία είναι τραγική», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο στις αρχές Μαρτίου. «Θα σταματήσουμε όλες τις εμπορικές σχέσεις με την Ισπανία. Δεν θέλουμε καμία σχέση με την Ισπανία».

Η διαμάχη αυτή υπήρξε ωφέλιμη για τον Σάντσεθ, του οποίου η δημοτικότητα στο εσωτερικό είχε υποχωρήσει μετά από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Πέρα από τον Τραμπ, έχει συγκρουστεί και με τον Έλον Μασκ, υποσχόμενος ότι ο ιδιοκτήτης του X και άλλοι ιδιοκτήτες κοινωνικών μέσων θα λογοδοτήσουν «αν οι αλγόριθμοι τους δηλητηριάσουν την κοινωνία μας». Επίσης είναι ένας από τους πιο ανοιχτά επικριτικούς Ευρωπαίους πολιτικούς για τους πολέμους του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο.

Πρώτα η Ισπανία

Αξιωματούχοι από αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δήλωναν σε συζητήσεις πέρυσι ότι ο Ισπανός ήταν μη συνεργάσιμος, ιδιαίτερα όσον αφορά στην άρνησή του να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες.

Η Ισπανία ήταν η μόνη χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που απέρριψε την απαίτηση του Τραμπ να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Σε πρωτεύουσες όπως το Βερολίνο και το Παρίσι, αξιωματούχοι έλεγαν ότι ο Σάντσεθ έθετε σε κίνδυνο τις επίπονες προσπάθειες της Ευρώπης να αποφύγει σύγκρουση με τον Τραμπ, που θα μπορούσε να τον ωθήσει να ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο, να εγκαταλείψει την Ουκρανία ή να διαλύσει του ΝΑΤΟ.

Κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες τον απέκλεισαν από ομαδικές συνομιλίες όπου συζητούσαν πώς να χειριστούν τον Τραμπ κατά τη διάρκεια μιας σειράς εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις, από την Ουκρανία έως τη Γροιλανδία.

Οι Ισπανοί αξιωματούχοι αγνόησαν την απειλή του Τραμπ να τιμωρήσει τη χώρα, πεπεισμένοι ότι δεν μπορεί να επιβάλει εμπάργκο σε ένα μόνο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εμπορεύεται ως μπλοκ. Η αίσθηση μεταξύ του κυρίως νεανικού προσωπικού στο La Moncloa είναι ότι ο Τραμπ δεν κρατά τόσα χαρτιά όσα νομίζει.

Οι ΗΠΑ εξάγουν περισσότερα στην Ισπανία απ’ όσα εισάγουν, τονίζει ο Σάντσεθ.

«Υπάρχει μια προσωρινή διαφωνία, αλλά πιστεύω ότι η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Ισπανίας είναι πιο στενή από ποτέ», δήλωσε στην Journal. «Οι Αμερικανοί αγαπούν την Ισπανία».

Πράγματι, ο πληθυσμός Αμερικανών κατοίκων στην Ισπανία έχει σχεδόν διπλασιαστεί επί της θητείας του. Περίπου 80.000 Αμερικανοί πολίτες κατοικούν στην Ισπανία. Στο νούμερο αυτό δεν συγκαταλέγονται όλοι οι φοιτητές, όσοι έχουν διπλή υπηκοότητα, προσωρινά εργαζόμενοι με βραχυπρόθεσμα συμβόλαια ή όσοι σχεδιάζουν να επιστρέψουν στις ΗΠΑ στο άμεσο μέλλον.

Όταν οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν σε σύνοδο στην Αίγυπτο τον Οκτώβριο, ο Τραμπ ήταν φιλικός, πειράζοντας παιχνιδιάρικα τον ψηλό Ισπανό ηγέτη για το ποιος θα επικρατήσει στις αμυντικές δαπάνες.

Η απλή αλλά σκληρή ρητορική του Σάντσεθ έχει οδηγήσει κάποιους παρατηρητές να τον χαρακτηρίσουν ως «ευρωπαϊκή σοσιαλιστική εκδοχή του Τραμπ».

Αυτή η ρητορική οδήγησε σε τριβή με τον Μασκ τον προηγούμενο μήνα, όταν ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου αντέδρασε στην πρόθεση της Ισπανίας να απαγορεύσει σε παιδιά κάτω των 16 ετών την πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα όπως το X.

«Τα κοινωνικά μέσα έχουν γίνει ένα αποτυχημένο κράτος, ένας τόπος όπου οι νόμοι αγνοούνται και τα εγκλήματα παραμένουν, όπου η παραπληροφόρηση αξίζει περισσότερο από την αλήθεια», δήλωσε ο Σάντσεθ σε διάσκεψη στο Ντουμπάι τον Φεβρουάριο.

«Ο βρώμικος Σάντσεθ είναι τυραννικός και προδότης του λαού της Ισπανίας», ανταπάντησε ο Μασκ στο X, προσθέτοντας ένα emoji κοπράνων, σαν μια αναφορά σε άσεμνη σεξουαλική πράξη. Αργότερα, το ευρωπαϊκό τμήμα του X ζήτησε συνάντηση για να πέσουν οι τόνοι, αλλά το γραφείο του Σάντσεθ απέρριψε την πρόταση.

Ο Σάντσεθ δήλωσε στην Journal ότι στόχος του είναι «να κάνουμε τη δημοκρατία ξανά μεγάλη. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ρυθμίσουμε και να εγγυηθούμε κάποιου είδους λογοδοσία από αυτές τις ψηφιακές πλατφόρμες παγκοσμίως». Η διαδικτυακή κακοποίηση των παιδιών, υποστηρίζει, δεν είναι ζήτημα ελευθερίας του λόγου.

Φιλο-προοδευτικοί φίλοι

Ορισμένοι Δημοκρατικοί των ΗΠΑ επικοινώνησαν για να επαινέσουν τις προσπάθειές του, υποστηρίζουν ισπανοί αξιωματούχοι. Σε συνάντηση στο Μόναχο τον προηγούμενο μήνα, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ, ζήτησε τη γνώμη του Σάντσεθ για την καταπολέμηση των εθιστικών και επιβλαβών επιπτώσεων των κοινωνικών μέσων στα παιδιά.

«Η γυναίκα μου μου είπε να μιλήσω μαζί σας γι’ αυτό», είπε ο κυβερνήτης σύμφωνα με παρισταμένους. «Πιστεύει ότι αυτό χρειάζεται η κοινωνία μας». Οι δύο συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να δείξει περισσότερο σθένος απέναντι στον Τραμπ.

Ο Σάντσεθ προσπαθεί να χτίσει ένα δίκτυο αριστερών πολιτικών παγκοσμίως — μιμούμενος το διασυνοριακό κλαμπ που έχουν δημιουργήσει δεξιοί εθνικιστές από την Ουγγαρία έως την Αργεντινή, με υποστήριξη από τον Λευκό Οίκο. Το γραφείο του προσπαθεί να φέρει την Δημοκρατική βουλευτή Νέας Υόρκης Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές σε διεθνή σύνοδο προοδευτικών πολιτικών στη Βαρκελώνη τον επόμενο μήνα.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις το ισπανικό ακροδεξιό κόμμα Vox έχει ισχυρές πιθανότητες μετά τις εκλογές του επόμενου έτους να συμμετάσχει στην κυβέρνηση ως μικρότερος εταίρος των Ισπανών συντηρητικών, κάτι που θα είναι πρωτόγνωρο για την Ισπανία από την εποχή του φασισμού.

Οι επικριτές του λένε ότι η στροφή του Σάντσεθ προς τα αριστερά σε πολλά ζητήματα — συμπεριλαμβανομένης της μετανάστευσης, όπου προτείνει χορήγηση νόμιμης διαμονής σε εκατοντάδες χιλιάδες παράτυπους μετανάστες — έχει ενισχύσει την ακροδεξιά. Οι σύμβουλοι του Σάντσεθ υποστηρίζουν ότι είναι καλύτερο να ακολουθεί ξεκάθαρα αριστερές πολιτικές παρά να κυβερνά χωρίς πρόγραμμα, κάτι που, λένε, έχει ωθήσει περισσότερους ψηφοφόρους στα λαϊκιστικά άκρα σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Μερικοί από τους ομολόγους του τον θεωρούν λαϊκιστή, οι θέσεις του οποίου σχετίζονται με την περιορισμένη ισχύ του στην ισπανική πολιτική σκηνή. Ηγείται της Ισπανίας από το 2018 παρά την αδύναμη κυριαρχία του στο Κοινοβούλιο, όπου επιβιώνει χάρη σε συμφωνίες με μικρά αριστερά και περιφερειακά κόμματα.

Χωρίς αρκετές ψήφους για να περάσει προϋπολογισμό από το 2023, η δημοτικότητά του έχει πληγεί από έρευνες για διαφθορά κατά μελών της οικογένειάς του και αξιωματούχων του Σοσιαλιστικού Κόμματος, οι οποίοι αρνούνται ότι είναι ένοχοι.

Όσον αφορά το Ιράν, «πιστεύω ότι το κίνητρό του είναι καθαρά να ικανοποιήσει τα αριστερά κομμάτια της συμμαχίας του και να βάλει τη δεξιά αντιπολίτευση στη λάθος πλευρά του ζητήματος», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της γεωπολιτικής συμβουλευτικής Rasmussen Global και πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.

Οι σύμβουλοι του Σάντσεθ απορρίπτουν την κατηγορία ότι η στάση του διαμορφώνεται από τις εγχώριες πολιτικλές ισορροπίες ή ότι χρησιμοποιεί την ευρεία αντιδημοφιλία του Τραμπ στην Ευρώπη για να αποσπάσει την προσοχή από τα προβλήματα στο εσωτερικό της Ισπανίας. Οι σύμβουλοι του λένε ότι δεν ζήτησαν καν να γίνει δημοσκόπηση για να δουν αν οι Ισπανοί θα υποστήριζαν άλλη μια παρέμβαση υπό τις ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Όχι στον πόλεμο

Τέσσερις μέρες μετά την έναρξη του πολέμου, ο Σάντσεθ — που είχε ήδη μπλοκάρει τη χρήση ισπανικών βάσεων από τις ΗΠΑ — έλαβε τηλεφώνημα από τον Γάλλο Πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν. Η Ισπανία θα ήταν διατεθειμένη να στείλει φρεγάτα για να προστατεύσει την Κύπρο, μέλος της ΕΕ; Ένα ιρανικό drone είχε πλήξει βρετανική βάση εκεί. Ο Σάντσεθ συμφώνησε. Λίγες ώρες αργότερα, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ, ανακοίνωσε ότι η Ισπανία «συνεργάζεται με τον αμερικανικό στρατό». Το γραφείο του Σάντσεθ απάντησε με μία λέξη: «Ψευδές».

Η Ισπανία υπήρξε ανέκαθεν μια από τις πιο αμφίσημες χώρες όσον αφορά τη δύναμη της Αμερικής. Σε αντίθεση με χώρες που είχαν καταληφθεί από ναζιστικές ή σοβιετικές δυνάμεις, η ελευθερία και η δημοκρατία της Ισπανίας δεν οφείλονται και τόσο στην Αμερική. Οι ΗΠΑ συνεργάστηκαν με τον Ισπανό δικτάτορα Φράνκο, ο οποίος προσέφερε στρατιωτικές βάσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Η απόσταση της Ισπανίας 1.500 μιλίων από τα ρωσικά σύνορα σημαίνει ότι δεν είναι πολλοί οι Ισπανοί που αισθάνονται απειλή το ίδιο με τις χώρες στα ανατολικά. Ο Σάντσεθ προκάλεσε ενόχληση στους ευρωπαίους συμμάχους πέρυσι λέγοντας ότι οι ρωσικές δυνάμεις είναι απίθανο να φτάσουν στα Πυρηναία.

«Συμφωνώ ότι αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αφορά μόνο την ίδια την Ουκρανία, αλλά αφορά και το πώς ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν προσπαθεί να υπονομεύσει και να αδυνατίσει το ευρωπαϊκό σχέδιο», δήλωσε στην Journal, μια μέρα πριν φιλοξενήσει τον Πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντιμίρ Ζελένσκι, για να συζητήσουν για την παραγωγή drones και συστημάτων αεράμυνας.

Συνεχίζει πάντως να απορρίπτει τον στόχο του ΝΑΤΟ για 5% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες.