Ίσως ακούγεται οξύμωρο, εξαιτίας της αυταρχικής και αντιδυτικής φύσης του θεοκρατικού καθεστώτος, αλλά η Ελλάδα ως κοιτίδα αρχαίου πολιτισμού ανέκαθεν αντιμετωπιζόταν με ιδιαίτερο σεβασμό από το Ιράν, γεγονός που αντανακλούσε στο υψηλό επίπεδο των διπλωματικών σχέσεων Αθήνας- Τεχεράνης. Καθώς, μάλιστα, η ναυσιπλοΐα και η θάλασσα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας των δύο λαών, Ελλάδα και Ιράν είχαν ανέκαθεν κοινές αναφορές και αλληλένδετα συμφέροντα στους τομείς της ναυτιλίας και του εμπορίου. Εκατοντάδες είναι, άλλωστε, κάθε χρόνο τα ελληνικά πλοία που μέσω των Στενών του Ορμούζ εισάγουν και εξάγουν αγαθά στον Περσικό Κόλπο και τα αραβικά κράτη, κάνοντας χρήση των ιρανικών υποδομών.

«Σε κάθε επίσημη συνάντηση με αξιωματούχους στην Τεχεράνη ακούγαμε εγκώμια για την παγκόσμια επιρροή του ελληνικού πολιτισμού. Οι Ιρανοί, επίσης έθνος με βαθιά πολιτισμική παράδοση και Ιστορία, ανέκαθεν θεωρούσαν ότι είχαν πολλά κοινά με τους Έλληνες και πάντα παραλλήλιζαν τη χώρα τους με τη δική μας», λέει στο «Βήμα» παλαιός διπλωμάτης, με θητεία στο Ιράν.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο αραβικός κόσμος

Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία τον 1981, δύο χρόνια μετά την Ιρανική Επανάσταση, αντιμετωπίστηκε θετικά από το νέο καθεστώς της Τεχεράνης, καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου ακολουθούσε, ακόμα τότε, μια διφορούμενη γραμμή έναντι της Δύσης και δη των Αμερικανών, έχοντας παραλλήλως έρθει εγγύτερα με τον αραβικό κόσμο. Στην τρίτη, μάλιστα, πρωθυπουργική θητεία του ίδιου (1993-1996), και με υπουργό Εξωτερικών τον Κάρολο Παπούλια, Ελλάδα και Ιράν και Αρμενία συνεργάστηκαν τριμερώς, ως αντίβαρο στον άξονα Τουρκίας- Αζερμπαϊτζάν.

Περσικός κόλπος στο ευρύτερο ενδιαφέρον των Ελλήνων εφοπλιστών

«Εκτός, όμως, από τις επιμέρους διπλωματικές ισορροπίες, η Αθήνα και η Τεχεράνη συνδέονταν παλαιόθεν λόγω πολιτισμού και θάλασσας», επισημαίνει στο «Βήμα» έμπειρο στέλεχος προηγούμενων κυβερνήσεων, προσθέτοντας ότι η ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου, συμπεριλαμβανόμενου του Ιράν, βρισκόταν πάντοτε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των Ελλήνων εφοπλιστών.

Πράγματι, η πτυχή της ναυτιλίας απασχολούσε ανέκαθεν τις ελληνικές διπλωματικές αρχές στην Τεχεράνη, όχι πάντα για καλό σκοπό. Νωπό παραμένει το περιστατικό κατάσχεσης των δύο ελληνικών τάνκερ, τον Μάιο του 2022, από τους Φρουρούς της Επανάστασης, ως αντίποινα για την κατάσχεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες του ιρανικού τάνκερ Lana στην Κάρυστο.

Τότε απαιτήθηκαν λεπτοί χειρισμοί και διαπραγμάτευση έξι μηνών προκειμένου να αποδεσμευτούν τα πλοία και ν’ απελευθερωθούν οι Έλληνες ναυτικοί οι οποίοι παρέμεναν εγκλωβισμένοι στο λιμάνι Bandar Abbas. Όπως λέει στο «Βήμα» άριστος γνώστης της υπόθεσης «εκτός απ’ την υπομονή και την επιμονή της κυβέρνησης, ρόλο έπαιξαν και οι σχέσεις εκατέρωθεν αμοιβαίου σεβασμού».

Η ασφάλεια της ελληνικής ναυσιπλοΐας

Επιστρέφοντας στο σήμερα, η επιλογή της Αθήνας να διατηρήσει σχεδόν έως την έσχατη ώρα ανοικτή την πρεσβεία της στην Τεχεράνη, με επικεφαλής τον επιτετραμμένο κ. Κωνσταντίνο Τσενκελίδη, συνδέεται σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες με την ανάγκη προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και δη των πλοίων ελληνικών συμφερόντων που μετά την 28η Φεβρουαρίου βρέθηκαν εν μέσω του πολεμικού σκηνικού.

Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας βρέθηκε, άλλωστε, στο επίκεντρο της τηλεφωνικής συνομιλίας του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Ιρανό ομόλογό του Αμπάς Αραγτσί, με την Αθήνα όπως διαφαίνεται ν’ αναζητεί τη χρυσή τομή προκειμένου τα πλοία ελληνικών συμφερόντων εν πρώτοις ν’ απεγκλωβιστούν από τον Περσικό Κόλπο και δεύτερον να συνεχίσουν κατά το δυνατόν απρόσκοπτα τη μεταφορά αγαθών- και δη πετρελαίου- προς την Ινδία και την Κίνα.

Στην κυβέρνηση γνωρίζουν ότι οι Ιρανοί επιτρέπουν σε μικρό αριθμό τάνκερ, υπό συγκεκριμένους όρους να εξέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, και διεκδικούν μια αντίστοιχη αντιμετώπιση. Εξ ου και ο κ. Γεραπετρίτης, βασιζόμενος και στη διαχρονική σχέση των δύο πλευρών στον εν λόγω τομέα, επεσήμανε στον κ. Αραγτσί ότι δεν είναι δυνατόν η Ελλάδα να νοείται στην Τεχεράνη ως «εχθρική χώρα». Όπως, όμως, διέρρευσε στο ιρανικό πρακτορείο Tansim ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών απάντησε ότι τα μέτρα, τα οποία έχουν υιοθετηθεί, στοχεύουν στην αποτροπή «των επιτιθέμενων και των εταίρων τους να καταχρώνται αυτήν την πλωτή οδό για να προωθήσουν τους παράνομους και επιθετικούς στόχους τους κατά του Ιράν». Άρα, προφανώς, η Ελλάδα έχει τοποθετηθεί στους «εχθρούς».

Η μεταφορά της ελληνικής πρεσβείας στο Μπακού

Όσον αφορά την ελληνική πρεσβεία αξίζει να σημειωθεί ότι εν τέλει μεταφέρθηκε στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν στις 12 Μαρτίου, όταν δηλαδή οι συνθήκες ασφαλείας στην Τεχεράνη κρίθηκαν ανεπαρκείς. Η ελληνική ήταν, μάλιστα, μια απ’ τις τελευταίες ευρωπαϊκές διπλωματικές αποστολές που παρέμεινε έως τότε στην ιρανική πρωτεύουσα. Πάντως, λίγο πριν ξεσπάσει η νέα πολεμική κρίση στη Μέση Ανατολή, το Υπηρεσιακό Συμβούλιο του Υπουργείου Εξωτερικών είχε αποφασίσει να αναβαθμίσει τη διπλωματική εκπροσώπηση της χώρας στο Ιράν, τοποθετώντας εκεί τον πρέσβη κ. Κωνσταντίνο Χατζηθωμά. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά διπλωματικές πηγές, όταν η σύγκρουση ολοκληρωθεί και η κατάσταση επί του εδάφους ομαλοποιηθεί ο πρέσβης θα παραδώσει τα διαπιστευτήρια του στον Ιρανό πρόεδρο.

Τα κρίσιμα περάσματα

Σύμφωνα, βεβαίως, με τις ίδιες πηγές η μέρα μετά τον πόλεμο στην περιοχή θα θυμίζει γρίφο, με την Αθήνα να προβληματίζεται και για το πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. «Και αύριο να τελειώσει ο πόλεμος, δεν σημαίνει ότι τα ιρανικά λιμάνια θα ανοίξουν αυτομάτως» επισημαίνει στο «Βήμα» στέλεχος της ναυτιλιακής αγοράς, προσθέτοντας ότι «το μείζον είναι να δούμε ποιος θα διατηρήσει τον έλεγχο των υποδομών και των περασμάτων».

Η Ελλάδα, βεβαίως, συντασσόμενη με την Ε.Ε. έλαβε ρητή θέση έναντι του θεοκρατικού καθεστώτος, τηρώντας διακριτές αποστάσεις από οποιουδήποτε είδους εμπλοκή, αλλά και νομιμοποιώντας ένα απ’ τα βασικά αμερικανο-ισραηλινά επιχειρήματα: «Προϋπόθεση για την ειρήνευση της περιοχής είναι ο έλεγχος του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν». Εξ ου και η τοποθέτηση του κ. Αραγτσί έναντι της Αθήνας κατά τη διάρκεια του τηλεφωνήματος με τον κ. Γεραπετρίτη.

Ο Αλέξης Τσίπρας τελευταίος Ελληνας πρωθυπουργός στην Τεχεράνη

Έχουν περάσει δέκα χρόνια από την τελευταία φορά που Έλληνας πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Τεχεράνη. Ήταν ο Αλέξης Τσίπρας στις αρχές του 2016. Τότε, η υποδοχή ήταν θερμότατη, με τους Ιρανούς μάλιστα να φέρονται διατεθειμένοι να στηρίξουν τη δοκιμαζόμενη ελληνική οικονομία στον τομέα της ενέργειας. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η απόσταση που χωρίζει την Αθήνα από την Τεχεράνη είναι, μάλλον, δύσκολο να καλυφθεί.