Μέχρι πρόσφατα, το Πακιστάν μπορούσε να τηρεί ίσες αποστάσεις στους ανταγωνισμούς μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας. Όμως ο πόλεμος που μαίνεται στη Μέση Ανατολή για τρίτη εβδομάδα, το αναγκάζει να διαλέξει πλευρά.

Σαουδική Αραβία: Όρια και συμμαχίες

Σε ό,τι αφορά τη Σαουδική Αραβία, οι υποχρεώσεις του Πακιστάν είναι σε μεγάλο βαθμό συγκεκριμένες. Οι δύο χώρες υπέγραψαν μια ιστορική Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας τον περασμένο Σεπτέμβριο, η οποία περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής ασφάλειας που προσομοιάζει στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ορίζοντας ρητά ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον της μιας χώρας θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των δύο.

Από την αρχή του πολέμου, το Ριάντ έχει γίνει στόχος ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά ακόμη δεν έχει επισήμως κηρύξει τον πόλεμο κατά της Τεχεράνης. Σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη (18/03) ωστόσο ο σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών, πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, προειδοποίησε ότι «η υπομονή του βασιλείου δεν είναι ανεξάντλητη», προσθέτοντας πως «η Σαουδική Αραβία έχει κάθε δικαίωμα να προβεί σε στρατιωτική δράση αν χρειαστεί» και ότι «η εμπιστοσύνη προς το Ιράν έχει καταρρακωθεί».

Όπως είναι εύλογο, αν οι ιρανικές επιθέσεις συνεχιστούν και η Σαουδική Αραβία εισέλθει επίσημα στον πόλεμο, το Πακιστάν – η μοναδική μουσουλμανική χώρα που διαθέτει πυρηνικά όπλα – θα δεχτεί ισχυρές πιέσεις να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του. «Το Ιράν θα είναι ο μεγαλύτερος ηττημένος επειδή η Σαουδική Αραβία θα ενεργοποιήσει τη διμερή αμυντική συμφωνία της με το Πακιστάν. Μπορούμε να πούμε κυριολεκτικά ότι υπάρχει μια πυρηνική ομπρέλα πάνω από τη Σαουδική Αραβία», τόνισε χαρακτηριστικά ο σαουδάραβας πολιτικός αναλυτής Σαλμάν αλ-Ανσάρι, μιλώντας στο CBC News.

Και η συνεργάτιδα της δεξαμενής σκέψης Middle East Institute στην Ουάσινγκτον, Φατίμα Αμάν, γράφει στον ιστότοπο του συντηρητικού

περιοδικού National Interest: «Εάν το έδαφος ή οι ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας υποστούν συνεχείς επιθέσεις και το Ριάντ ζητήσει επίσημα βοήθεια, το Πακιστάν θα αντιμετωπίσει σημαντική πίεση ώστε να συνδράμει κι αυτό». Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο χώρες διατηρούν ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς, με τον πετρελαϊκό κολοσσό Saudi Aramco να έχει δρομολογήσει επενδύσεις ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή διυλιστηρίου στο πακιστανικό λιμάνι της Γκουαντάρ και το Σαουδαραβικό Ταμείο Δημοσίων Επενδύσεων να έχει δρομολογήσει επενδύσεις 150 εκατομμυρίων δολαρίων για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου στο Πακιστάν.

Ιράν: Γεωγραφία και ο παράγοντας Ταλιμπάν

Αν το κύρος και το οικονομικό συμφέρον υπαγορεύουν στο Πακιστάν την προσέγγιση με το σαουδαραβικό βασίλειο, ο παράγοντας γεωγραφία ορίζει τη σχέση με το Ιράν. Οι δύο ισλαμικές δημοκρατίες μοιράζονται κοινά σύνορα 909 χιλιομέτρων και στο παρελθόν έχουν συνεργαστεί πολλές φορές για την καταστολή αποσχιστικών κινημάτων, όπως το Απελευθερωτικό Μέτωπο των Βαλούχων που δραστηριοποιείται στην επικράτεια αμφότερων.

Επιπλέον, μια ενεργή εμπλοκή του Ισλαμαμπάντ στο στρατιωτικό μέτωπο θα σήμαινε ότι το Πακιστάν θα έμπαινε στο στόχαστρο των ιρανικών αντιποίνων, των οποίων το κόστος ήδη υφίστανται με σκληρό τρόπο οι μοναρχίες του Κόλπου.

Μια ακόμη στρατιωτική περιπέτεια κρίνεται άλλωστε ανεπιθύμητη πολυτέλεια, τη στιγμή που η χώρα βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με το καθεστώς τον Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Μέχρι σήμερα, ο αριθμός των νεκρών στρατιωτών και αμάχων παραμένει αδιευκρίνιστος, με το Ισλαμαμπάντ να κάνει λόγο για 20 νεκρούς και τους Ταλιμπάν να κάνουν λόγο για εκατοντάδες απώλειες.

Η συμφωνία εκεχειρίας ανάμεσα στα δύο εμπόλεμα μέρη, εν μέσω της μεγάλης γιορτής Εΐντ αλ-Φιτρ (φέτος στις 19-20/3) που σηματοδοτεί το τέλος της νηστείας του Ραμαζανιού, δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ξεχωριστή από τα όσα συμβαίνουν στην ευρύτερη περιοχή, αφού επετεύχθη με τη μεσολάβηση Σαουδικής Αραβίας, Κατάρ και Τουρκίας (χωρών δηλαδή που δέχθηκαν μπαράζ πυραυλικών επιθέσεων από το Ιράν).

Στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί η ενεργειακή ανασφάλεια. Το Πακιστάν εισάγει περίπου το 85% του αργού πετρελαίου του, από το οποίο μεγάλο μέρος προέρχεται από τις πετρομοναρχίες του Κόλπου, γεγονός που καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη σε διαταραχές των ενεργειακών οδών μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Εάν οι εχθροπραξίες στον Κόλπο συνεχιστούν, το Πακιστάν θα αντιμετωπίσει άμεσες συνέπειες. Οι εισαγωγές ενέργειας θα μπορούσαν να γίνουν πιο ακριβές, εντείνοντας τον πληθωρισμό και ασκώντας πρόσθετη πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα» σημειώνει η Αμάν. «Η προσπάθεια του Πακιστάν να παραμείνει εμπλεκόμενο πολιτικά στην προοπτική της αποκλιμάκωσης, αποφεύγοντας παράλληλα κάθε στρατιωτική συνεισφορά, περιγράφει το δίλημμα που αντιμετωπίζει μια σειρά περιφερειακών κρατών της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης Ασίας».