Η επίθεση των Αμερικανών και των Ισραηλινών στο Ιράν έγινε δεκτή με δύο βασικές ενστάσεις.
- Πρώτον, ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο διότι δεν έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας.
- Δεύτερον, ότι ακόμη και τα πιο τυραννικά καθεστώτα πρέπει να πέφτουν από τους λαούς τους κι όχι από ξένες επεμβάσεις.
Και οι δύο ενστάσεις είναι βάσιμες. Αλλά ταυτόχρονα και προβληματικές.
Το διεθνές δίκαιο είναι μια ατελής μορφή δικαίου με την έννοια ότι δεν διαθέτει μηχανισμό ή διαδικασία επιβολής.
Κι αν περιμένει κανείς την επιβολή του από τον ΟΗΕ ή το Συμβούλιο Ασφαλείας ή το Διεθνές Δικαστήριο ή κάποια διεθνή Δικαιοσύνη, γενικότερα μάλλον θα χρειαστεί να περιμένει πολύ.
Ας υποθέσουμε για παράδειγμα πως ένα διεθνές δικαστικό σώμα αποφασίζει ότι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο η Ελλάδα δεν δικαιούται να έχει στρατιωτική παρουσία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
Εχει εφευρεθεί ελληνική κυβέρνηση που θα αποστρατιωτικοποιήσει ποτέ τα νησιά με την Τουρκία απέναντι; Ούτε στον ύπνο τους. Salus patriae suprema lex esto!
Δεν υπάρχει φυσικά αμφιβολία πως όταν επικαλούμαστε και υπερασπιζόμαστε το διεθνές δίκαιο κάνουμε πολύ καλά. Είναι ένα σύνολο κανόνων που αποβλέπει σε μια ειρηνική αντιμετώπιση των διεθνών διαφορών και σε προαγωγή της συνεννόησης μεταξύ των κρατών.
Αλλά ταυτοχρόνως πρέπει να έχουμε και σαφή επίγνωση των ορίων της επιβολής του.
Η δεύτερη ένσταση είναι καθαρά πολιτική. Την υιοθέτησε μάλιστα ρητά κι ο Κιρ Στάρμερ λέγοντας στο βρετανικό κοινοβούλιο πως τα καθεστώτα «δεν πέφτουν από τον ουρανό», εννοώντας ότι δεν πέφτουν με βομβαρδισμούς.
Να θυμίσω απλώς πως ο λαός του Ιράν εκδήλωσε την αντίθεση στο καθεστώς μόλις πριν από δύο μήνες. Αποτέλεσμα; Ακόμη συζητούμε με πόσες χιλιάδες νεκρούς το πλήρωσε.
Τριάντα; Τριάντα πέντε χιλιάδες; Λιγότερους ή περισσότερους;
Φυσικά η ένσταση θεωρεί ότι ένα καθεστώς πρέπει να κρίνεται από την τυπική νομιμότητά του, από τη διεθνή νομική του υπόσταση. Κι όχι από τη φύση του ή την πολιτεία του.
Συνεπώς καλούμαστε να δεχτούμε ότι ένα τυραννικό καθεστώς δικαιούται να εδραιώνει την τυραννία του πάνω στην κυριαρχία του.
Κι εμείς; Εμείς δεν θα είμαστε «ούτε με το τυραννικό καθεστώς του Ιράν ούτε με τη στρατιωτική ανατροπή καθεστώτων» (Γ. Καλφέλης, tovima.gr, 7/3). Σωστό. Μπορούμε να είμαστε με τους Εσκιμώους.
Αλλά για να πάμε λίγο πίσω.
Ο Χίτλερ δεν έπεσε από εξέγερση του γερμανικού λαού. Επεσε όταν οι Σύμμαχοι τον βομβάρδισαν ανελέητα προκαλώντας χιλιάδες νεκρούς και εισέβαλαν στη Γερμανία.
Το μιλιταριστικό καθεστώς του Τότζο Χιντέκι στο Τόκιο δεν το έριξαν οι Ιάπωνες. Τριάμισι χρόνια πολεμούσαν οι Αμερικανοί σε όλον τον Ειρηνικό και χρειάστηκαν δύο πυρηνικές βόμβες για να ξεμπερδεύουν μαζί του.
Ο Πολ Ποτ στην Καμπότζη δεν ανετράπη από τον λαό. Εισέβαλαν οι Βιετναμέζοι και τον έδιωξαν από την εξουσία.
Ο Σαντάμ Χουσεΐν εκδιώχθηκε ύστερα από δύο Πολέμους στον Κόλπο. Κι εκδιώχθηκε από τους Αμερικανούς και τους συμμάχους τους, όχι από τους Ιρακινούς.
Και πιο πρόσφατα, μετά την εισβολή της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023, το Ισραήλ απάντησε στις δολοφονίες και τις απαγωγές 1.200 Ισραηλινών βομβαρδίζοντας τη Γάζα.
Τι έπρεπε να κάνει ο Νετανιάχου; Να τους στείλει εξώδικο;
Θα σταματήσω όμως εδώ την αναδρομή. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως δεν είναι δουλειά κανενός να βομβαρδίζει τον γείτονα επειδή δεν του αρέσει το καθεστώς που έχει.
Οπως επίσης πρέπει να είναι απολύτως σαφές ότι η θεωρία πως οι λαοί είναι αρμόδιοι να ρίχνουν τις τυραννίες είναι μια ωραία κι ευγενής άποψη. Μακάρι! Αλλά συχνά για να πέσει μια τυραννία χρειάζονται κι άλλα μέσα.
Φυσικά μπορούμε από την άλλη πλευρά να είμαστε με τους Εσκιμώους.
Μια επιλογή που δεν φέρνει μπελάδες. Αλλά ούτε είναι σαφές αν έχει κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα στην κανονική ζωή και κυρίως στη μοίρα των ανθρώπων που ζουν σε τυραννικά καθεστώτα και στις χώρες που απειλούνται από αυτά.
Ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης στο Ισραήλ Yair Lapid, πρώην πρωθυπουργός, αρχηγός του κεντρώου κόμματος Yesh Atid και δριμύς επικριτής του Νετανιάχου και για τη Γάζα και για τη Δυτική Οχθη, έγραψε:
«Η αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις στις συγκρούσεις του 21ου αιώνα: ένας δίκαιος πόλεμος».
Για να προσθέσει: «Σε αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση είμαι στο πλευρό της κυβέρνησης» («The Economist», 7/3).
Με άλλα λόγια, η κρατική κυριαρχία δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την τυραννία ή για τον φανατισμό και την παραφροσύνη. Ακόμη περισσότερο όταν μια κρατική οντότητα λειτουργεί ως παράγοντας και υποκινητής της αποσταθεροποίησης σε μια ολόκληρη περιοχή.
Υποψιάζομαι όμως πως στο μυαλό των επικριτών της επίθεσης δεν χωράει ένας «δίκαιος πόλεμος» που λέει ο Lapid. Αλλά επικρατεί η φαντασίωση ή η επιθυμία μιας δικαιοκρατικής διεθνούς κοινωνίας που είτε δεν υφίσταται είτε είναι τόσο ατελής όσο και το διεθνές δίκαιο που θεωρητικά την ορίζει.
Κανείς προφανώς δεν θα είχε αντίρρηση να υπάρξει και να λειτουργεί. Αλλά πολύ φοβούμαι πως έχουμε μπροστά μας πολύ δρόμο ακόμη για να πετύχουμε κάτι τέτοιο.
Γι’ αυτό λοιπόν πολύ αμφιβάλλω αν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου όταν σχεδίαζαν την επίθεση στο Ιράν συμβουλεύτηκαν διεθνολόγους και συνταγματολόγους.
Στρατηγούς συμβουλεύτηκαν. Με την ελπίδα ότι τα έχουν μετρήσει σωστά και δεν θα πέσουν έξω στους υπολογισμούς τους.
Ωστε να τελειώσει κι ο πόλεμος όσο πιο γρήγορα γίνεται.
