Οι πολύωρες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ την Πέμπτη στη Γενεύη για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης δεν κατέληξαν σε συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή και ενώ οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει στην περιοχή ισχυρή στρατιωτική δύναμη.
Οι συνομιλίες θα συνεχιστούν την ερχόμενη εβδομάδα στη Βιέννη, έδρα της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), η οποία αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε μια ενδεχόμενη συμφωνία. Ούτε η αμερικανική ούτε η ιρανική πλευρά προέβησαν σε άμεσες δηλώσεις μετά το πέρας των συνομιλιών.
Τι ζητούν οι ΗΠΑ από το Ιράν
Σύμφωνα με τον ΥΠΕΞ του Ομάν Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί, ο οποίος μεσολάβησε στις συνομιλίες, υπήρξε «σημαντική πρόοδος», όμως μέχρι τώρα δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα περαιτέρω λεπτομέρειες.
Αναφορικά με τα αιτήματα, ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ -μέσω των απεσταλμένων του Στίβεν Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ- συνεχίζει να απαιτεί από το Ιράν την πλήρη παύση του εμπλουτισμού ουρανίου, τον περιορισμό του βαλλιστικού του προγράμματος και τον τερματισμό της στήριξης σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.
Σύμφωνα με τα διεθνή μέσα, εκτιμάται ότι είναι μια καλή χρονική στιγμή να πετύχει αυτούς τους στόχους, καθώς η Τεχεράνη είναι αντιμέτωπη με εσωτερικές πιέσεις και αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια μετά τις αιματηρές διαδηλώσεις των προηγούμενων δύο μηνών.
Οι στόχοι του Ιράν
Το Ιράν, από την πλευρά του, επιδιώκει να αποτρέψει έναν πόλεμο, επιμένει όμως στο δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου και αρνείται να συζητήσει άλλα ζητήματα, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς. Στη χθεσινή συνάντηση, η ιρανική αντιπροσωπία αναμενόταν να υποβάλει μια πρόταση που θα προέβλεπε μεταξύ άλλων τη διατήρηση κάποιου επιπέδου εμπλουτισμού, επιτρέποντας παράλληλα στον Τραμπ να «ανακηρυχθεί νικητής».
Πάντως, λίγο πριν ολοκληρωθούν οι συνομιλίες στη Γενεύη, η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι η Τεχεράνη είναι αποφασισμένη να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου, απορρίπτει προτάσεις για μεταφορά του στο εξωτερικό και ζητεί την άρση των διεθνών κυρώσεων.
«Ένα εξαιρετικά τρομακτικό σενάριο»
Όπως και να έχει, οι αναλυτές παγκοσμίως σημειώνουν πως το διακύβευμα είναι εξαιρετικά υψηλό.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή – η μεγαλύτερη συγκέντρωση δυνάμεων από την εισβολή στο Ιράκ το 2003 – ενισχύοντας την άμυνα των βάσεών τους και αναπτύσσοντας πολεμικά πλοία στα ανοιχτά του Ισραήλ. Σύμφωνα με αμερικανούς αξιωματούχους, εξετάζονται πολλαπλά σενάρια, από περιορισμένο αρχικό πλήγμα έως εκτεταμένες και διαρκείς επιθέσεις κατά πυρηνικών και πυραυλικών εγκαταστάσεων, ακόμη και δημιουργία συνθηκών για απομάκρυνση του ανώτατου ηγέτη.
Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή θα θεωρηθούν νόμιμοι στόχοι, θέτοντας σε κίνδυνο δεκάδες χιλιάδες αμερικανούς στρατιώτες. Έχει επίσης απειλήσει ότι θα πλήξει το Ισραήλ, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή. Ο ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει απειλήσει ακόμη και με βύθιση αμερικανικών πολεμικών πλοίων.
«Δεν θα υπάρξει νίκη για κανέναν — θα πρόκειται για έναν καταστροφικό πόλεμο», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί σε συνέντευξή του στο India Today, η οποία μαγνητοσκοπήθηκε την Τετάρτη, λίγο πριν αναχωρήσει για τη Γενεύη. «Δεδομένου ότι οι αμερικανικές βάσεις είναι διασκορπισμένες, ενδέχεται δυστυχώς να εμπλακεί ολόκληρη η περιοχή. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά τρομακτικό σενάριο», πρόσθεσε.
Θετικό σημάδι;
Ο Αλί Βαέζ, ειδικός για το Ιράν στο think tank International Crisis Group, έγραψε πως είναι θετικό σημάδι το γεγονός πως η αμερικανική αντιπροσωπεία δεν αποχώρησε άμεσα όταν το Ιράν παρουσίασε τη νέα του πρόταση: «Μπορεί να μην έχει επιτευχθεί ακόμη ουσιαστική πρόοδος, φαίνεται όμως ότι υπάρχει επαρκές κοινό έδαφος».
Στην περίπτωση που τελικώς οι συνομιλίες αποτύχουν, παραμένει ασαφές το χρονοδιάγραμμα μιας ενδεχόμενης αμερικανικής επίθεσης, ενώ δεν έχει διατυπωθεί σαφώς ποιος θα ήταν ο στρατιωτικός στόχος και τι θα θεωρούταν «επιτυχία».
Εάν ο στόχος στρατιωτικής δράσης είναι η άσκηση πίεσης για παραχωρήσεις στις συνομιλίες και τελικά μια συμφωνία, δεν είναι βέβαιο ότι περιορισμένα πλήγματα, όπως εκείνα του περασμένου Ιουλίου, θα αποδώσουν. Από την άλλη, μια επιχείρηση με στόχο την ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας θα μπορούσε να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε ευρύτερη και μακροχρόνια εκστρατεία, χωρίς ξεκάθαρο σχέδιο για την «επόμενη ημέρα».
