Η Ημέρα των Προέδρων στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτός από τιμητική αναφορά στον θεσμό αποτελεί ένα ετήσιο τεστ ιστορικής μνήμης: ποιοι πρόεδροι θεωρούνται «μεγάλοι», ποιοι μέτριοι και ποιοι αποτυχημένοι; Τα λεγόμενα historical rankings — οι συστηματικές κατατάξεις που συντάσσουν ιστορικοί και πολιτικοί επιστήμονες — αποτυπώνουν την ίδια την εξέλιξη των αξιών της αμερικανικής δημοκρατίας.

Οι πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το παραδοσιακό «πάνθεον» παραμένει σταθερό, την ώρα που οι σύγχρονες προεδρίες αξιολογούνται μέσα σε κλίμα έντονης ιδεολογικής πόλωσης.

Η σταθερή τριάδα της κορυφής: Λίνκολν, Ουάσινγκτον, Ρούσβελτ

Σχεδόν σε όλες τις μεγάλες μετρήσεις — από εκείνες του C-SPAN έως τις αξιολογήσεις που δημοσιεύονται υπό την αιγίδα της American Political Science Association — η κορυφή της λίστας εμφανίζει εντυπωσιακή σταθερότητα.

Ο Αβραάμ Λίνκολν καταλαμβάνει συστηματικά την πρώτη θέση. Σε πρόσφατη μάλιστα πανεπιστημιακή έρευνα με τη συμμετοχή 154 ιστορικών και πολιτικών επιστημόνων, συγκέντρωσε βαθμολογία που αγγίζει το 94/100, επιβεβαιώνοντας ότι η διαχείριση του Εμφυλίου Πολέμου και η κατάργηση της δουλείας αποτελούν το απόλυτο μέτρο προεδρικής ηγεσίας στην αμερικανική ιστοριογραφία.

Ακολουθούν ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, ο οποίος θεμελίωσε τα όρια και τις άγραφες παραδόσεις της εκτελεστικής εξουσίας, και ο Φραγκλίνος Ντ. Ρούσβελτ, ο οποίος επανακαθόρισε τον ρόλο του ομοσπονδιακού κράτους με το New Deal και ηγήθηκε της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το τρίγωνο αυτό παραμένει σχεδόν αδιαμφισβήτητο εδώ και δεκαετίες.

Η μεθοδολογία των rankings και τα κριτήρια αξιολόγησης

Οι σύγχρονες κατατάξεις δεν βασίζονται σε γενικές εντυπώσεις. Οι συμμετέχοντες βαθμολογούν κάθε πρόεδρο σε κλίμακα (0–100) με βάση συγκεκριμένα κριτήρια: ηγετική ικανότητα, διαχείριση κρίσεων, πολιτικό όραμα, διοικητική αποτελεσματικότητα, σχέση με το Κογκρέσο, ηθική ακεραιότητα και μακροπρόθεσμη επίδραση.

Η έρευνα του Siena College Research Institute θεωρείται από τις πιο λεπτομερείς, ενώ οι επαναλαμβανόμενες έρευνες του C-SPAN αποτυπώνουν πώς μεταβάλλεται η ιστορική κρίση ανά δεκαετία. Οι πρόεδροι που διαχειρίστηκαν υπαρξιακές κρίσεις ή άφησαν δομικές μεταρρυθμίσεις τείνουν να αναβαθμίζονται με την πάροδο του χρόνου.

Η άνοδος και η πτώση: παραδείγματα αναθεώρησης

Η ιστορική απόσταση ευνοεί συχνά την επανεκτίμηση. Ο Χάρι Σ. Τρούμαν έχει αναρριχηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας που οικοδόμησε — από το Δόγμα Τρούμαν έως τη συγκρότηση του ΝΑΤΟ — θεωρείται πλέον καθοριστική για τη διεθνή θέση των ΗΠΑ.

Αντίθετα, ο Ρίτσαρντ Νίξον παραμένει καθηλωμένος στο κατώτερο μισό των κατατάξεων. Παρά το άνοιγμα προς την Κίνα και τη διπλωματία της ύφεσης, το σκάνδαλο Watergate λειτουργεί ως καθοριστικό αρνητικό σημείο αναφοράς.

Richard Nixon (AP Photo)

Οι σύγχρονες προεδρίες: Μπάιντεν στη μέση, Τραμπ στον πάτο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποτίμηση των πρόσφατων προέδρων. Στην ίδια πανεπιστημιακή έρευνα των 154 ειδικών, ο Τζο Μπάιντεν κατατάσσεται στην 14η θέση με βαθμολογία περίπου 62,7/100. Οι αξιολογητές του αναγνωρίζουν τη διαχείριση της μεταπανδημικής περιόδου, τις μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές και την επανατοποθέτηση των ΗΠΑ σε πολυμερείς δομές, χωρίς ωστόσο να τον εντάσσουν στο ανώτατο επίπεδο ιστορικής επιρροής.

Στον αντίποδα, ο Ντόναλντ Τραμπ καταγράφεται στην τελευταία θέση της συνολικής κατάταξης με μέση βαθμολογία περίπου 10,9/100. Πρόκειται για τη χαμηλότερη επίδοση που έχει αποδοθεί σε εν ενεργεία ή πρώην πρόεδρο σε αντίστοιχες έρευνες. Οι ειδικοί επικαλούνται τη θεσμική σύγκρουση, την αμφισβήτηση εκλογικών διαδικασιών και τη βαθιά πολιτική πόλωση που χαρακτήρισε τη θητεία του.

Η απόκλιση ανάμεσα σε Μπάιντεν και Τραμπ αποτυπώνει όχι μόνο διαφορετικές πολιτικές επιλογές, αλλά και διαφορετική σχέση με τους θεσμούς.

Η κοινή γνώμη και οι διαφορές από την ακαδημαϊκή κρίση

Οι κατατάξεις των ειδικών δεν ταυτίζονται πάντα με τη λαϊκή αντίληψη. Σε έρευνες κοινής γνώμης που διεξήγαγε η YouGov, ο Λίνκολν και ο Τζον Φ. Κένεντι εμφανίζονται με πολύ υψηλά ποσοστά «outstanding» ή «above average» αξιολόγησης.

Αντίθετα, τόσο ο Τραμπ όσο και ο Μπάιντεν συγκεντρώνουν μεγάλα ποσοστά «below average» ή «poor», με περίπου 54% των ερωτηθέντων να αξιολογούν αρνητικά την προεδρία Τραμπ και σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης να διατυπώνει αντίστοιχες επιφυλάξεις και για τον Μπάιντεν.

Η διαφορά έγκειται στο χρονικό βάθος: οι ιστορικοί τείνουν να αξιολογούν με όρους μακροπρόθεσμης επίδρασης, ενώ οι πολίτες κρίνουν μέσα από την άμεση εμπειρία.

Ποιοι μένουν χαμηλά διαχρονικά

Στις τελευταίες θέσεις επανεμφανίζονται διαχρονικά ο Τζέιμς Μπιούκαναν και ο Άντριου Τζόνσον. Η αδυναμία αποτροπής της εθνικής ρήξης πριν από τον Εμφύλιο και οι συγκρούσεις κατά την Ανασυγκρότηση καθορίζουν αρνητικά την ιστορική τους αποτίμηση. Η αποτυχία διαχείρισης κρίσιμων μεταβατικών στιγμών λειτουργεί ως βασικό κριτήριο χαμηλής κατάταξης.

Η πολιτική ανάγνωση των κατατάξεων

Τα historical rankings αποτελούν πεδίο πολιτικής συζήτησης. Οι σύγχρονες κατατάξεις δείχνουν ότι οι Δημοκρατικοί πρόεδροι, ιδίως εκείνοι που διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις, αξιολογούνται συχνά υψηλότερα από πρόσφατους Ρεπουμπλικάνους προέδρους, με εξαίρεση ιστορικές μορφές όπως ο Λίνκολν ή ο Θίοντορ Ρούσβελτ.

Η ερμηνεία αυτής της τάσης συνδέεται με την αυξημένη βαρύτητα που δίνεται σήμερα σε ζητήματα θεσμικής σταθερότητας, δικαιοσύνης, κοινωνικών δικαιωμάτων και κρατικής παρέμβασης.

Ένας θεσμός υπό διαρκή επαναξιολόγηση

Η Ημέρα των Προέδρων (Presidents’ Day) στις Ηνωμένες Πολιτείες τιμά την κληρονομιά όλων των προέδρων της χώρας, με ιδιαίτερη έμφαση στον Τζορτζ Ουάσινγκτον και τον Αβραάμ Λίνκολν. Καθιερώθηκε αρχικά ως γιορτή για τα γενέθλια του Ουάσινγκτον, στις 22 Φεβρουαρίου, και τελικά επεκτάθηκε σε εθνική αργία που τιμά όλους τους προέδρους, αντικατοπτρίζοντας την αναγνώριση της σημασίας τους για την ιστορία και τη θεσμική σταθερότητα των ΗΠΑ.

Η αργία καθιερώθηκε σε ομοσπονδιακό επίπεδο το 1971 με τον νόμο Uniform Monday Holiday Act, ο οποίος μετέφερε την εορτή σε μια Δευτέρα για να δημιουργηθεί μακρύ Σαββατοκύριακο για τους πολίτες. Σήμερα, η Ημέρα των Προέδρων γιορτάζεται την τρίτη Δευτέρα του Φεβρουαρίου και συνδέεται όχι μόνο με παρελάσεις και σχολικές εκδηλώσεις, αλλά και με υπενθύμιση της ιστορικής σημασίας της προεδρίας και της ηγεσίας στην αμερικανική δημοκρατία.

Η Ημέρα των Προέδρων του 2026 φωτίζει μια βασική αλήθεια: η αμερικανική προεδρία δεν κρίνεται μόνο από το παρόν, αλλά από τη μακρά σκιά της ιστορίας. Ο Λίνκολν, ο Ουάσινγκτον και ο Ρούσβελτ συγκροτούν τον σταθερό άξονα της «μεγάλης ηγεσίας». Οι σύγχρονοι πρόεδροι αξιολογούνται μέσα σε συνθήκες πρωτοφανούς πόλωσης και ψηφιακής διαφάνειας. Και οι χαμηλές επιδόσεις ορισμένων προεδριών λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η θεσμική σταθερότητα και η διαχείριση κρίσεων αποτελούν τον πυρήνα της ιστορικής υστεροφημίας.

Ενδεικτική λίστα δημοφιλίας και ιστορικής αξιολόγησης προέδρων των ΗΠΑ

(βάσει πρόσφατων ερευνών ειδικών και κοινής γνώμης)

Με αφορμή τις πιο πρόσφατες ακαδημαϊκές κατατάξεις (C-SPAN, Siena College κ.ά.) και δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης (YouGov), προκύπτει μια ενδεικτική ιεράρχηση που συνδυάζει ιστορική αποτίμηση και δημόσια εικόνα. Η λίστα δεν αποτελεί «επίσημη» κατάταξη, αλλά σύνθεση των κυρίαρχων τάσεων.

Υψηλότερη Ιστορική Αξιολόγηση (Top Tier)

  • Αβραάμ Λίνκολν

Σταθερά στην κορυφή όλων σχεδόν των ερευνών, με εξαιρετικά υψηλές βαθμολογίες (κοντά στο 94/100 σε πρόσφατη έρευνα ειδικών). Αναγνωρίζεται για τη διάσωση της Ένωσης και την κατάργηση της δουλείας.

(AP Photo/Alexander Gardner)

  • Τζορτζ Ουάσινγκτον

Ιδρυτική φυσιογνωμία του θεσμού. Υψηλή βαθμολογία για θεσμική συγκρότηση και ιστορική επίδραση.

  • Φραγκλίνος Ντ. Ρούσβελτ

Καθοριστικός για το New Deal και τη διαχείριση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σταθερά στο top-3.

  • Θίοντορ Ρούσβελτ

Αναβαθμισμένος στις σύγχρονες αξιολογήσεις για μεταρρυθμίσεις, ρύθμιση των μονοπωλίων και διεθνή ρόλο.

(AP Photo/Robert Clover, File)

Ανώτερο Μεσαίο Επίπεδο (Upper-Middle Tier)

  • Χάρι Σ. Τρούμαν

Η υστεροφημία του έχει ενισχυθεί με την πάροδο του χρόνου λόγω της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

  • Ντουάιτ Αϊζενχάουερ

Συχνά κατατάσσεται ψηλά για σταθερότητα, οικονομική διαχείριση και ψυχροπολεμική ισορροπία.

  • Τζον Φ. Κένεντι

Η δημόσια εικόνα του παραμένει εξαιρετικά θετική στη λαϊκή μνήμη, αν και οι ιστορικοί τον κατατάσσουν συνήθως λίγο χαμηλότερα από τη δημοφιλία του.

(AP Photo/William J. Smith, File)

Σύγχρονοι Πρόεδροι – Αντικρουόμενες Αξιολογήσεις

  • Μπαράκ Ομπάμα

Συνήθως στο ανώτερο μεσαίο τμήμα. Θετική αποτίμηση για μεταρρύθμιση υγείας και διαχείριση οικονομικής κρίσης.

  • Τζο Μπάιντεν

Στην πρόσφατη έρευνα ειδικών κατατάσσεται περίπου 14ος (περίπου 62,7/100). Η κοινή γνώμη εμφανίζεται πιο διχασμένη.

  • Ρόναλντ Ρέιγκαν

Ιδεολογικά πολωτική φιγούρα. Για αρκετούς ιστορικούς καταγράφεται υψηλότερα από ό,τι στις πρώτες μεταψυχροπολεμικές έρευνες.

Χαμηλή Ιστορική Αξιολόγηση (Lower Tier)

  • Ρίτσαρντ Νίξον

Σημαντική εξωτερική πολιτική κληρονομιά, αλλά το Watergate καθορίζει αρνητικά τη θέση του.

  • Άντριου Τζόνσον

Συστηματικά χαμηλά λόγω συγκρούσεων στην περίοδο Ανασυγκρότησης.

(A. Gardner/Library of Congress via AP)

  • Τζέιμς Μπιούκαναν

Σχεδόν πάντα στις τελευταίες θέσεις λόγω αδυναμίας αποτροπής της εθνικής ρήξης πριν τον Εμφύλιο.

  • Ντόναλντ Τραμπ

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα ειδικών, κατατάσσεται τελευταίος με ιδιαίτερα χαμηλή βαθμολογία (περίπου 10,9/100). Η κοινή γνώμη εμφανίζεται βαθιά διχασμένη, με σημαντικό ποσοστό αρνητικών αξιολογήσεων.

Τι δείχνει η ενδεικτική κατάταξη

Οι πρόεδροι που διαχειρίστηκαν υπαρξιακές κρίσεις και επέκτειναν θεσμικά ή κοινωνικά δικαιώματα κυριαρχούν στην κορυφή. Οι πρόεδροι που συνδέθηκαν με θεσμικές κρίσεις ή αδυναμία διαχείρισης εθνικών ρηγμάτων βρίσκονται σταθερά χαμηλά.

Η εκτίμηση της υστεροφημίας παραμένει δυναμική. Οι ιστορικές κατατάξεις εξελίσσονται καθώς η απόσταση από τα γεγονότα μεγαλώνει και αλλάζουν τα κριτήρια αξιολόγησης.