Στην βορειοανατολική ζώνη καλλιέργειας δημητριακών της Κίνας, οι αγρότες επωφελούνται από μια οικονομική «ένεση» της κυβέρνησης: αυξημένες επιδοτήσεις για την καλλιέργεια σόγιας, στο πλαίσιο μιας εθνικής προσπάθειας αξίας περίπου 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων με στόχο την οικονομική ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ.

Περισσότερα από 7.500 μίλια μακριά, στο Μιλγουόκι των ΗΠΑ, η βιομηχανία κατασκευής βιομηχανικών εξαρτημάτων Husco προσπαθεί να μειώσει τη χρήση κινεζικών εξαρτημάτων στα εργοστάσιά της στις ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ εφαρμόζει δασμούς για να περιορίσει τις εισαγωγές και να αναζωογονήσει την αμερικανική βιομηχανία.

«Ορισμένοι πελάτες», είπε ο διευθύνων σύμβουλος της Husco, Όστιν Ραμίρεζ, «απαιτούν μηδενική έκθεση στην Κίνα». Οι δυναμικές που καθοδηγούν αυτές τις δύο τάσεις αντικατοπτρίζουν μια πραγματικότητα που καθιερώνεται τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στο Πεκίνο: οι δύο χώρες αρχίζουν να διαχειρίζονται έναν «δύσκολο διαζύγιο» σε ζητήματα εμπορίου. Και οι δύο πλέον θεωρούν τον οικονομικό ανταγωνισμό ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Η αποσύνδεση προχωρά

Οι ηγέτες της Κίνας έχουν αποφασίσει ότι η «αποσύνδεση» των δύο οικονομιών—συχνά αναφερόμενη ως decoupling ή derisking—είναι αναπόφευκτη. Αυτή η στροφή ικανοποιεί ένα διαχρονικό κινεζικό σχέδιο: να μην είναι πλέον η Κίνα «δευτερεύων» εταίρος της Δύσης. Αποτελεί ρήξη με δεκαετίες ορθοδοξίας που θεωρούσαν ότι η επιτυχία της κινεζικής οικονομίας βασιζόταν στην πώληση φτηνών προϊόντων στους Αμερικανούς καταναλωτές και στην οικοδόμηση τεχνολογικής ισχύος με αμερικανική χρηματοδότηση και τεχνογνωσία.

Κανένα από τα δύο μέρη δεν επιδιώκει να σταματήσει εντελώς τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο, αλλά η έντονη οικονομική αντιπαλότητα με τις ΗΠΑ αποτελεί πλέον τον κύριο οδηγό της κινεζικής στρατηγικής. Ο Σι Τζινπίνγκ είναι αποφασισμένος να υπερισχύσει. «Τον τελευταίο χρόνο, η Κίνα άρχισε να βλέπει τις ΗΠΑ ως ίσος προς ίσο», δήλωσε η Σάρα Μπεράν, έμπειρη Αμερικανίδα διπλωμάτης και πλέον εταίρος της Macro Advisory Partners. «Η Κίνα έχει αποδεχθεί την αποσύνδεση και τώρα εστιάζει στον έλεγχο του ρυθμού αυτής της αποσύνδεσης».

Από τις αρχές του 2024, το Πεκίνο έχει διαθέσει σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για να ενισχύσει την αυτάρκεια σε γεωργία, ενέργεια και ημιαγωγούς που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με ανάλυση των κινεζικών δημόσιων δεδομένων από τη Wall Street Journal. Η στρατηγική αυτή έχει ήδη βοηθήσει την Κίνα να εξελιχθεί σε ηγέτη σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια και τα ηλεκτρικά οχήματα.

Ακόμη και οι υποτιθέμενες ενδείξεις συνέχισης της οικονομικής ενσωμάτωσης, όπως η έγκριση από τον Τραμπ της πώλησης των H200 chips της Nvidia στην Κίνα, θεωρούνται από το Πεκίνο ως επιτάχυνση της τελικής ανεξαρτησίας από την αμερικανική τεχνολογία. Ο Τραμπ δήλωσε ότι η απόφαση επιτρέπει στις ΗΠΑ να εκμεταλλευτούν την τεχνολογική τους υπεροχή, κρατώντας παράλληλα τα πιο προηγμένα προϊόντα της Nvidia εκτός Κίνας.

Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ του 2025, που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο, αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα «αποκαταστήσουν την αμερικανική οικονομική ανεξαρτησία» και ότι το εμπόριο με την Κίνα «πρέπει να είναι ισορροπημένο και να επικεντρώνεται σε μη ευαίσθητους τομείς». Ο Λευκός Οίκος επιδιώκει να μειώσει την εξάρτηση από στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες που παράγονται στην Κίνα, όπως τα σπάνια μέταλλα που χρειάζονται για ηλεκτρονικά και στρατιωτικό εξοπλισμό. Η προσπάθεια αυτή καθίσταται πιο επείγουσα λόγω των περιορισμών της Κίνας στις εξαγωγές αυτών των υλικών.

Οι ΗΠΑ έχουν συμφωνήσει να συνεργαστούν με την Ιαπωνία, το Μεξικό και την ΕΕ για την ανάπτυξη της αλυσίδας αυτών των πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας «ζωνών προτιμησιακού εμπορίου» μεταξύ των συμμάχων για να αντιμετωπιστεί η κυριαρχία της Κίνας.

Ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής στον κόσμο, η Αμερική θα είναι πάντα μια τεράστια πηγή ζήτησης για τα προϊόντα που παράγει η Κίνα. Ακόμη και μια μικρή μείωση των αγορών κινεζικών προϊόντων από τις ΗΠΑ μπορεί να έχει σημαντική επίπτωση και στις δύο οικονομίες. Οι δασμοί του Τραμπ έχουν ήδη αυξήσει τις τιμές ορισμένων καταναλωτικών αγαθών, αν και ο γενικός πληθωρισμός παραμένει σχετικά σταθερός.

Το μερίδιο των κινεζικών εισαγωγών στις ΗΠΑ έπεσε περίπου στο 7,5% στα τέλη του 2025, σύμφωνα με την Goldman Sachs, διαγράφοντας πάνω από δύο δεκαετίες μεγέθυνσης από την είσοδο της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001. Για να αντισταθμίσει, η Κίνα πλημμύρισε την υπόλοιπη αγορά με φτηνά προϊόντα και παρακάμπτει τους δασμούς μεταφέροντας εξαρτήματα σε άλλες χώρες για να συναρμολογηθούν σε προϊόντα που καταλήγουν στις ΗΠΑ. Το ετήσιο εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας ανήλθε σε ρεκόρ 1,2 τρισεκατομμυρίου δολαρίων πέρυσι.

Συνολικά, το εμπόριο μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έχει υποχωρήσει στα επίπεδα του 2010, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Moody’s Analytics, Μαρκ Ζάντι, ενώ οι επενδύσεις και ο τουρισμός μειώνονται σημαντικά και στις δύο κατευθύνσεις. «Οι δύο υπερδυνάμεις πλέον απομακρύνονται όσο το δυνατόν περισσότερο», είπε ο Ζάντι.

Επιστροφή παραγωγής στις ΗΠΑ

Οι επιπτώσεις της αποσύνδεσης μόλις αρχίζουν να γίνονται αισθητές. Ορισμένες επιχειρήσεις έχουν μεταφέρει παραγωγή από την Κίνα στις ΗΠΑ για να αποφύγουν τους δασμούς, αν και η ροή παραμένει περιορισμένη. Πιο συχνά οι παραγωγοί μεταφέρονται στο Μεξικό ή σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Σε πρόσφατη έρευνα, περίπου 9% των βιομηχανιών του Οχάιο ανέφεραν ότι επέστρεψαν μέρος της παραγωγή τους στις ΗΠΑ το 2025, από 4% το 2021. Περίπου το 60% αυτής της επιστροφής αφορούσε παραγωγή που προερχόταν από την Κίνα.

Ο Ραμίρεζ ανέφερε ότι η Husco κατάφερε να φέρει πίσω σε ένα εργοστάσιο στο Μίσιγκαν την παραγωγή ενός ηλεκτρικού πηνίου από χαλκό επικαλυμμένο με πλαστικό και εκπαίδευσε τους εργαζόμενους. Άλλα εξαρτήματα, όπως χυτά μέταλλα που απαιτούν έντονη εργασία υπό δυσμενείς συνθήκες, παραμένουν πιο δύσκολο να μεταφερθούν και η εταιρεία προτιμά να πληρώσει δασμούς για αυτά.

Η Τρέισι Ρόμπερτς, διευθύνουσα σύμβουλος της Montville Plastics & Rubber στο Οχάιο, είπε ότι η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη βοηθούν την εταιρεία της να ανταγωνιστεί τις χαμηλότερους μισθούς στην Κίνα. Οι δασμοί στις κινεζικές εισαγωγές έδωσαν στη Montville μια ακόμη ώθηση, είπε η Ρόμπερτς, βοηθώντας την εταιρεία να κερδίσει νέες δουλειές από επιχειρήσεις που αναθέτουν στη Montville την κατασκευή πλαστικών προϊόντων τα οποία τελικά πωλούνται σε μεγάλες αλυσίδες λιανικής. Από τότε που επιβλήθηκαν οι δασμοί, ο τζίρος της Montville από αυτούς τους πελάτες έχει αυξηθεί κατά περίπου 20%, πρόσθεσε.

Προϊόντα που περιλαμβάνουν ηλεκτρονικά ή πολλά σύνθετα εξαρτήματα είναι πιο δύσκολο να επαναπατριστούν παραγωγικά στις ΗΠΑ. Επιπλέον, πολλοί Αμερικανοί κατασκευαστές χρειάζονται στήριξη για να καλύψουν το κόστος προσθήκης ρομπότ και άλλου αυτοματοποιημένου εξοπλισμού, πρόσθεσε.

Το Πεκίνο έχει βρει τρόπους να παρακάμψει τους δασμούς. «Πολλά προϊόντα που προηγουμένως εισάγαμε από την Κίνα μετατρέπονται τώρα σε εξαρτήματα που εξάγονται στη Νοτιοανατολική Ασία για τελική συναρμολόγηση», δήλωσε ο Μπραντ Σέτσερ, ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations. «Η υποκείμενη εξάρτηση παραμένει η ίδια».

Για να σταματήσουν αυτή τη παράκαμψη, οι ΗΠΑ διαπραγματεύτηκαν ξεχωριστές συμφωνίες με χώρες όπως Βιετνάμ και Ταϊλάνδη, προσφέροντας εξαίρεση από υψηλούς δασμούς εφόσον μειώσουν τα κινεζικά υλικά στα προϊόντα που συναρμολογούν.

Η προσπάθεια των ΗΠΑ για οικονομική ανεξαρτησία έχει όρια. Στις αρχές του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ αύξησε τους δασμούς σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, αλλά συμφώνησε σε προσωρινή ανακωχή μετά από σθεναρή απάντηση του Πεκίνου. Ο πρόεδρος Τραμπ εστιάζει τώρα στο να διατηρηθεί η εμπορική αυτή ανακωχή, προετοιμάζοντας παράλληλα την επίσκεψή του στο Πεκίνο τον Απρίλιο.

Πέραν των δασμών, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι προετοιμάζουν μια αντεπίθεση, μέσω της απορρύθμισης και νέων συμμετοχών του κράτους με μετοχικό κεφάλαιο σε τομείς όπως οι ημιαγωγοί και τα κρίσιμα ορυκτά, θα βοηθήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποκτήσουν σταδιακά ανεξαρτησία από την Κίνα σε καίριους τομείς.

Η Κινεζική στρατηγική σήμερα

Η Κίνα σήμερα έχει υιοθετήσει τελείως διαφορετική θέση σε σχέση με την πρώτη θητεία Τραμπ, όταν απέρριπτε την ιδέα ότι αποτελεί στρατηγικό οικονομικό ανταγωνιστή, όπως ανέφεραν πρώην και νυν Αμερικανοί διπλωμάτες. «Θεωρεί πλέον ότι μπορεί να ανταγωνιστεί ισότιμα και να σταθεί στα πόδια της» ανέφερε η Μπέραν.

Η στροφή αυτή αποτυπώθηκε ξεκάθαρα σε άρθρο που δημοσίευσε τον Νοέμβριο ο αντιπρόεδρος της κινεζικής κυβέρνησης Χε Λιφένγκ, ο «τσάρος» της οικονομίας του Σι Τζινπίνγκ. Σε αυτό υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη της εγχώριας, επόμενης γενιάς, υψηλής τεχνολογίας, βιομηχανίας της Κίνας για τα επόμενα πέντε χρόνια αποτελεί «εγγενή προϋπόθεση για τη διασφάλιση της στρατηγικής πρωτοβουλίας στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων».

Το Πεκίνο καλεί πλέον σε «αποφασιστική πρόοδο» σε έξι βασικούς τομείς μέσα στην επόμενη πενταετία: ημιαγωγούς, λογισμικό, μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας, ιατρικό εξοπλισμό, προηγμένα υλικά και βιοπαραγωγή. Ήδη, η ώθηση ύψους περίπου 1 τρισ. δολαρίων προς την αυτάρκεια δείχνει ότι το Πεκίνο επιχειρεί ουσιαστικά να ξεπεράσει τη Δύση σε επενδύσεις, προκειμένου να θωρακίσει τα τρωτά του σημεία.

Οι δαπάνες για τους ημιαγωγούς έχουν εκτοξευθεί, με 47,5 δισ. δολάρια να αντλούνται το 2024, ποσό που διοχετεύτηκε κυρίως μέσω του China Integrated Circuit Industry Investment Fund, γνωστού ως «Big Fund». Οι προηγούμενες φάσεις του Big Fund επικεντρώνονταν στην κατασκευή εργοστασίων παραγωγής τσιπ. Πλέον, όμως, στρέφονται στη χρηματοδότηση εξειδικευμένου εξοπλισμού, ο οποίος εξακολουθεί να αποτελεί «στενωπό» λόγω της εξάρτησης από το εξωτερικό.

Στα τέλη του 2024, το ταμείο διοχέτευσε περίπου 63 εκατ. δολάρια στην Piotech Jianke, θυγατρική της Piotech, κατασκευάστριας εργαλείων με έδρα το Σενγιάνγκ. Η Piotech πειραματίζεται με μια λύση για μια από τις βασικές αδυναμίες της Κίνας στην κατασκευή τσιπ. Καθώς οι ΗΠΑ εμποδίζουν την Κίνα να αποκτήσει τις πιο προηγμένες μηχανές λιθογραφίας που απαιτούνται για τη σμίκρυνση των τσιπ σε οριζόντια διάταξη, το Πεκίνο ποντάρει στη μέθοδο της Piotech για «κάθετη στοίβαξη», η οποία επιτρέπει τη στοίβαξη διαφορετικών τύπων τσιπ —όπως μνήμης και επεξεργαστών— το ένα πάνω στο άλλο, η οποία αυξάνει την ισχύ και την αποδοτικότητα χωρίς να απαιτούνται τα μικρότερα τρανζίστορ που υπόκεινται σε περιορισμούς.

Η Piotech και η Εθνική Επιτροπή Ανάπτυξης και Μεταρρυθμίσεων, που χειρίζεται τα ερωτήματα για το Big Fund, δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Η Κίνα δαπανά περισσότερα για την καθαρή ενέργεια από οποιαδήποτε άλλη χώρα, με τις συνολικές επενδύσεις να φτάνουν εκτιμώμενα τα 940 δισ. δολάρια το 2024, σύμφωνα με το βρετανικό Carbon Brief, που παρακολουθεί ζητήματα ενέργειας και κλίματος. Για να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενη ενέργεια από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες, η Κίνα σχεδιάζει την κατασκευή δεκάδων πυρηνικών αντιδραστήρων κατά μήκος των ακτών της. Παράλληλα, τεράστια υδροηλεκτρικά και ηλιακά έργα βρίσκονται σε εξέλιξη στο εσωτερικό της χώρας.

Η αίσθηση επείγοντος εντάθηκε ακόμη περισσότερο μετά τη σύλληψη τον Ιανουάριο από τις ΗΠΑ του Βενεζουελάνου ηγέτη Νικολάς Μαδούρο και την απειλή επιβολής δασμού 25% σε οποιαδήποτε χώρα συναλλάσσεται με το Ιράν — δύο εξελίξεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο περισσότερα από 1,8 εκατ. βαρέλια των ημερήσιων εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας.

Αγροτικό «χρυσωρυχείο»

Ίσως το ισχυρότερο γεωπολιτικό χαρτί στο σύγχρονο εμπόριο να είναι η σόγια. Αν και η Κίνα είναι αυτάρκης σε βασικά δημητριακά όπως το ρύζι και το σιτάρι, η τεράστια βιομηχανία χοιρινού κρέατος εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 80% από εισαγόμενη σόγια για ζωοτροφές. Αν διαταραχθούν οι εμπορικές οδοί, η τιμή του χοιρινού —της βασικής πηγής πρωτεΐνης για 1,4 δισ. ανθρώπους— εκτοξεύεται, με κίνδυνο εσωτερικής αποσταθεροποίησης.

Τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο έχει μεταφέρει μέρος των αγορών σόγιας από τις ΗΠΑ στη Βραζιλία και την Αργεντινή. Πλέον, όμως, ενισχύει ολοένα και περισσότερο την εγχώρια παραγωγή, διατηρώντας ταυτόχρονα μια ετήσια δέσμευση αγοράς 25 εκατ. τόνων από τις ΗΠΑ ως τακτικό έρεισμα για την τρέχουσα εμπορική εκεχειρία.

Στη βορειοανατολική επαρχία Χεϊλονγκτζιάνγκ, όπου το καλαμπόκι ήταν παραδοσιακά η κυρίαρχη καλλιέργεια, το κράτος προσέφερε στους παραγωγούς σόγιας επιδοτήσεις περίπου 739 δολαρίων ανά εκτάριο — σχεδόν 17 φορές υψηλότερες από εκείνες για το καλαμπόκι. Για τους τοπικούς αγρότες, αυτό το απροσδόκητο όφελος υπερισχύει της λογικής της αγοράς, που διαφορετικά θα ευνοούσε φθηνότερες εισαγωγές από τις ΗΠΑ ή τη Βραζιλία.

Παράλληλα, ερευνητές της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών εργάζονται για να επιταχύνουν την ανάπτυξη μιας νέας, υψηλής απόδοσης ποικιλίας σπόρων σόγιας. Στόχος τους είναι να κλείσουν το «χάσμα απόδοσης» —το πλεονέκτημα αποδοτικότητας που παραδοσιακά διατηρούσαν οι αμερικανικές φάρμες— αναπτύσσοντας σπόρους που μεγιστοποιούν την περιεκτικότητα σε έλαιο και είναι ανθεκτικοί στα τοπικά παράσιτα.

Σε όλους τους τομείς, η Κίνα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις της να επενδύουν στο εξωτερικό, ιδίως στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία, ώστε να διαφοροποιήσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και να παρακάμψουν τους αμερικανικούς δασμούς.

Η βασική ιδέα, όπως λένε άνθρωποι κοντά στο Πεκίνο, είναι ότι ο διαχωρισμός από τις ΗΠΑ είναι αποδεκτός, αρκεί η Κίνα να παραμένει σταθερά συνδεδεμένη με τον υπόλοιπο κόσμο.