Στους σημερινούς σκοτεινούς καιρούς, όπου ο κόσμος όλος βρέθηκε, δεν θα ένοιωθε καλά. Αναλογιζόμενος τις αναστροφές της ιστορίας, εύλογο ήταν να σκεφτεί πως αυτή δεν ακολουθεί γραμμική ροή. Η αναδίπλωση στο παρελθόν, δεν παύει να είναι ο διακαής πόθος των δυνάμεων της οπισθοδρόμησης και της συντήρησης.

Διαπιστώνοντας τις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνται, το συναίσθημα της απογοήτευσης θα ήταν κυρίαρχο. Η δυσανεξία του για τα όσα νοσηρά συμβαίνουν, δεν θα τον κρατούσε απαθή και αδιάφορο. Ο τραμπικός συναλλακτικός βολονταρισμός, θα ενεργοποιούσε τα ισχυρά πολιτικά του αντανακλαστικά. Το ίδιο θα συνέβαινε και με τον ρωσικό επεκτατισμό. Tη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης θα πρότασσε ως ασπίδα προστασίας του αξιακού φορτίου της Δύσης, έπειτα από τον ανηλεή πόλεμο που δέχεται η Ευρωπαϊκή Ένωση από Τράμπ και Πούτιν.

Την ίδια στιγμή η στασιμότητα που επικρατεί στη χώρα μας, μαζί με όλα τα επαίσχυντα που αποκαλύπτονται, θα διέγειραν την ηθική και πολιτική του συνείδηση. Εύκολα θα έφερνε στη μνήμη του, το στίχο του Μανώλη Αναγνωστάκη «Τόσες συνέπειες ανυπολόγιστες/ Τόσες θυσίες /Σε ποιους υπεύθυνους να διαμαρτυρηθείς / ποιους να φωνάξεις»

Δρόμοι της ζωής

Πάντως αρνούμενος να συμφιλιωθεί με τις ανερμάτιστες, τυχοδιωκτικές, συναλλακτικές, αντιλήψεις και ενέργειες των πρωταγωνιστών μιας απεχθούς εποχής, αλλά και με την μετριοκρατία της εγχώριας πολιτικής τάξης που συντηρεί και αναπαράγει τη στασιμότητα, για άλλη μια φορά θα ακολουθούσε τους γνώριμους δρόμους της ζωής του, όπως ο ίδιος τους βίωσε.

Δεν θα σιωπούσε, βλέποντας ο κόσμος να έχει γίνει άνω-κάτω. Ούτε θα στρογγύλευε τις αυστηρά επικριτικές απόψεις του. Άλλωστε ο λόγος του ήταν πάντα αιχμηρός και ρηξικέλευθος. Και το κυριότερο, είχε διαρκώς την ικανότητα να βλέπει τη Μεγάλη Εικόνα, πεπεισμένος πως «από όλες τις ανθρώπινες δράσεις, η πολιτική είναι εκείνη που αντιμετωπίζει κατεξοχήν τις προκλήσεις του μέλλοντος».

Όπως εξάλλου έπραξε στο παρελθόν ο Κώστας Σημίτης, έτσι θα λειτουργούσε και σήμερα. Όταν διαπίστωνε ότι οι εξελίξεις ακολουθούν αρνητική πορεία, αντιδρούσε με το δικό του τρόπο. Διατύπωνε δημόσιο λόγο, χωρίς περιστροφές και μικροϋπολογισμούς. Εστίαζε στο καίριο ζήτημα, καλώντας μας να αντιτάξουμε το μακροπρόθεσμο, στο μικρό, στο πρόσκαιρο δίχως να γινόμαστε δέσμιοι του φόβου, της αλλαγής ή ακόμη και για το ενδεχόμενο πολιτικού κόστους. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του, κάθε άλλο παρά απαρατήρητες πέρναγαν. Δεν ήταν λίγες εκείνες οι φορές που γινόταν λόγος για βόμβες Σημίτη. Βόμβα μεγατόνων χαρακτηρίστηκε η προειδοποίηση του, μιλώντας στη Βουλή το 2008, πως η Ελλάδα εξαιτίας της πολιτικής που ακολουθεί η νεοκαραμανλική κυβέρνηση θα οδηγηθεί στη χρεοκοπία και στην αγκαλιά του ΔΝΤ. Βόμβα εκτόξευσε κατά της αντιπολίτευσης, χαρακτηρίζοντας την καχεκτική εξαιτίας της πολιτικής που ακολουθούσε μετά την έξοδο της χώρας από την κρίση.

Εκκωφαντικές παραιτήσεις

Βόμβες εξαιρετικά ισχυρές ήταν επίσης οι τρείς παραιτήσεις του Κώστα Σημίτη, από υπουργικά και κομματικά αξιώματα. Η πρώτη το 1987, όταν παραιτήθηκε από Υπουργός Οικονομικών και Οικονομίας, αρνούμενος να αποδεχθεί την ανατροπή του σταθεροποιητικού προγράμματος. Η δεύτερη το 1995, όταν παραιτήθηκε από Υπουργός Βιομηχανίας και Εμπορίου, αρνούμενος να υπηρετήσει πολιτικές που δεν ασπάζονταν. Η Τρίτη το 1977 όταν παραιτήθηκε από μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου του ΠαΣοΚ, αρνούμενος να αποκηρύξει την αφίσα του ΠαΣοΚ που είχε ο ίδιος επιμεληθεί, με το σύνθημα «‘Όχι στην Ευρώπη των Μονοπωλίων -Ναι στην Ευρώπη των Λαών», απορρίπτοντας το σύνθημα «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο».

Εξίσου σημαντικές ήταν και οι βόμβες που έριξε, προκαλώντας ιδεολογικοπολιτικό σοκ, σε όλο το φάσμα του κομματικού και πολιτικού κατεστημένου. Το δημόσιο ευχαριστώ στις ΗΠΑ, μετά την κρίση στα Ίμια για τη στήριξη που αυτές παρείχαν, θεωρήθηκε πρόκληση από τους οπαδούς της μίζερης και εσωστρεφούς Ελλάδας. Η αδιαπραγμάτευτη επιλογή για τη μη αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες, προκάλεσε την οργή της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, αλλά και όλου του συντηρητικού κόσμου.

Εύκολα μπορεί να αναλογιστεί κάποιος, ποιες θα ήταν οι βόμβες που θα εκτόξευε σήμερα, αν ο Κώστας Σημίτης βρισκόταν στη ζωή. Το βέβαιο είναι ότι στο στόχαστρό του θα βρίσκονταν όλες εκείνες οι δυνάμεις που είναι μπολιασμένες με το συναλλακτικό βολονταρισμό, τον αυτοκρατορικό ιδεασμό, καθώς και με τη στασιμότητα, την αυθαιρεσία, την οίηση της εξουσίας και με όλα εκείνα τα επαίσχυντα που αντιστρατεύονται την ηθική της πολιτικής.

Αντιστασιακή δράση

Η συχνή αναφορά στις αποκαλούμενες βόμβες του Κώστα Σημίτη, δεν προέκυψε τυχαία. Αντλεί το χαρακτηρισμό τους, από το γεγονός ότι στα χρόνια της στρατιωτικής χούντας στην Ελλάδα, ο πρώην Πρωθυπουργός συμμετέχοντας ενεργά στην αντιδικτατορική δράση υπήρξε βομβιστής, τοποθετώντας εκρηκτικούς μηχανισμούς σε διάφορα σημεία της Αθήνας, που παρέπεμπαν στην αμερικάνικη υποστήριξη των εγκάθετων συνταγματαρχών.

Πριν τη δικτατορία, αλλά και κατά τη διάρκεια της, ανέπτυξε αξιέπαινη πολιτική δραστηριότητα εντός και εκτός Ελλάδας, μέσα από τις γραμμές του Ομίλου Παπαναστασίου, της Δημοκρατικής Άμυνας και στη συνέχεια του ΠΑΚ. Μάλιστα απέδρασε από τη χώρα επειδή ήταν καταζητούμενος από τη χούντα και με το ψευδώνυμο Βεντούρα, στο ιταλικό του διαβατήριο, φορώντας περούκα, βρέθηκε στη Γερμανία, όπου με απόφαση του Ανδρέα Παπανδρέου, ορίστηκε υπεύθυνος για το Τμήμα της Δυναμικής Αντίστασης του ΠΑΚ, λόγω της εμπειρίας του σε βομβιστικές ενέργειες.

Σε όλη τη διαδρομή του, τον Κώστα Σημίτη, από τα πρώτα κιόλας νεανικά του βήματα, έως τις τελευταίες στιγμές του, αν κάτι τον διέκρινε, ήταν η άρνηση της υποταγής σε ότι προσωπικά, ακόμη και ιδεολογικά δεν τον εξέφραζε. Θεωρούσε το δικαίωμα της ελευθερίας, ως την απαράβατη αξιοπρέπεια της ύπαρξης του ανθρώπου.

Η πολιτική ήταν βίωμα του. Πίστευε ότι με την πολιτική ο πολίτης δικαιώνεται υπαρξιακά. Αλλά και ταυτίζεται με την προσφορά. Την πολιτική που στηρίζεται σε αρχές και αξίες, τη θεωρούσε κατεξοχήν δημιουργική δραστηριότητα. Οι περιπέτειες της μετεμφυλιακής Ελλάδας, επηρέασαν τις ιδεολογικοπολιτικές του αναζητήσεις.

Αριστερός Σοσιαλδημοκράτης

Κρατώντας κριτική στάση απέναντι στην παραδοσιακή αριστερά, υιοθέτησε από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια το σοσιαλδημοκρατικό πρόταγμα. Πίστευε στην αριστερά των σοσιαλδημοκρατικών αρχών. Θεωρούσε πως οι διαχρονικές έννοιες δεξιάς – αριστεράς, παραμένουν επίκαιρες και αυτό γιατί συνιστούν εξ ορισμού τη διαλεκτική της πολιτικής επικαλούμενος συχνά τον Ιταλό διανοητή Νορμπέρτο Μπόμπιο.

Τον σοσιαλδημοκρατικό δρόμο ακολούθησε από τα νιάτα του με τον όμιλο Παπαναστασίου. Οι ιδεολογικές του διαφορές με τις δυνάμεις της παραδοσιακής αριστεράς, ήταν βαθιές. Με τον δογματισμό, τις αγκυλώσεις και τις ξεπερασμένες πολιτικές είχε διαρκές μέτωπο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η πολιτική ήταν γι’ αυτόν ταυτισμένη με τον διαφωτισμό. Κατεξοχήν ευρωπαϊστής, επέμενε ότι η Ελλάδα οφείλει να γίνει οργανικό τμήμα του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι.

Την πολιτική την αντιμετώπιζε ως ένα τεχνικό δελτίο έργου, όπου υπήρχε το αντικείμενο υλοποίησης, η μέθοδος για την επίτευξη του στόχου, ο προϋπολογισμός για κάθε ενέργεια, το χρονοδιάγραμμα για την πραγματοποίησή τους.

Η πολιτική ήταν για εκείνον χρήσιμη, ότι για το «τι θα πούμε» αλλά για το «τι θα κάνουμε». Αξιοσημείωτα είναι τα όσα είπε, ο Γερμανός φιλόσοφος και φίλος του, Γιούργκεν Χάμπερμας. «Ο Σημίτης αντιπροσωπεύει τη βιοπολιτική κόντρα στη βιοεξουσία». Με άλλα λόγια Ενσάρκωνε τη συνύπαρξη της πολιτικής με τη λογική, αντιμετωπίζοντας την ως δείκτη πολιτισμού.

Οργανικός διανοούμενος

Ο Κώστας Σημίτης υπήρξε μαχόμενος διανοούμενος. Δεν περιορίστηκε στα πανεπιστημιακά του καθήκοντα. Συνέδεσε την επιστημονική γνώση και έρευνα, με την πολιτική δράση. Ως καθηγητής πανεπιστημίου στη Γερμανία και στην Ελλάδα, κατέστησε την πανεπιστημιακή του έδρα χώρο προβληματισμού και αναζήτησης, καταλύοντας τα στεγανά ανάμεσα σε πανεπιστήμιο και κοινωνία.

Πριν και μετά τη δεκαετία του 80, γνωστές είναι οι ανοικτές διαλέξεις που διοργάνωνε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μεταξύ Ελλήνων και ξένων διανοητών.

Η διανοητική και πνευματική του υπόσταση, η θεωρητική και πολιτική του κατάρτιση, ήταν εκείνες που τον οδήγησαν στη συγγραφή και έκδοση αρκετών βιβλίων. Το κάθε βιβλίο του ήταν ξεχωριστό. Έθετε σύγχρονα ζητήματα, άνοιγε νέους δρόμους για μια σύγχρονη και φιλόδοξη Ελλάδα.

Πρωθυπουργικό αποτύπωμα

Η εκλογή του στην Πρωθυπουργία της χώρας, συνιστούσε μια βαθιά τομή στο πολιτικό σύστημα. Ήταν αποτέλεσμα μιας επίμονης προσπάθειας, που εδράζονταν σε νέες ιδέες, σε νέες προσεγγίσεις σε νέες πολιτικές. Δεν τον εξέλεξαν οι κομματικοί μηχανισμοί και οι εσωκομματικοί συσχετισμοί. Απεναντίας τον επέβαλλε η κοινωνία.

Η αποδοχή που απολάμβανε, ήταν εκείνη που επηρέασε τους βουλευτές και στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Το πολιτικό του πρόταγμα ο εκσυγχρονισμός και ο εξευρωπαϊσμός, δεν ήταν μια τεχνοκρατική υπόσχεση αλλά το ιστορικό αίτημα μιας χώρας που κινδύνευε να μείνει πίσω, από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Το αποτύπωμα που άφησε ως Πρωθυπουργός είναι ισχυρό και διακριτό. Επί πρωθυπουργίας του η Ελλάδα άλλαξε κατηγορία. Από βαλκανική χώρα της Ευρώπης έγινε ευρωπαϊκή χώρα στη βαλκανική χερσόνησο.

Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, τα έργα υποδομής, η μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, η θεσμοθέτηση των ανεξάρτητων αρχών, η μάχη για τις ταυτότητες, η Συμφωνία Ελσίνκι, η αναζωογόνηση της περιφέρειας, η επιτυχής προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων μαζί με τα κορυφαία επιτεύγματα, τη συμμετοχή της χώρας στην ΟΝΕ και τη ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τον κατέστησαν σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, ως τον καλύτερο Πρωθυπουργό της μεταπολίτευσης.

Αληθινός άνθρωπος

Στην πολύχρονη συνεργασία μου μαζί του, είχα την τύχη να γνωρίσω τον άνθρωπο Κώστα Σημίτη. Ήταν αυθεντικός και συναισθηματικός. Αυστηρός και επίμονος. Μεθοδικός και αποτελεσματικός. Ευγενικός και πράος. Γήινος και πραγματιστής. Εργασιομανής και στοχοπροσηλωμένος. Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε απόμακρος και ψυχρός. Απεναντίας αποστρεφόταν την ελαφρότητα και την επιπολαιότητα. Τον φανφαρισμό και τον βερμπαλισμό. Παρέμενε πιστός στις αρχές και τις αξίες του. Το ήθος και η ηθική του, απαράμιλλα. Ουσιαστικά υπήρξε ένας αληθινός άνθρωπος. Η παρακαταθήκη του μας κάνει να πιστεύουμε, ότι αξίζουμε μια άλλη Ελλάδα.

*Ο Γιώργος Πανταγιάς διετέλεσε εκπρόσωπος τύπου του Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, Σύμβουλος Στρατηγικής και Επικοινωνίας