Η Πρωτοχρονιά του 2026 σημαίνει μια κοσμοϊστορική αλλαγή για τη Βουλγαρία, καθώς γίνεται η 21η χώρα που εντάσσεται στην Ευρωζώνη, εμβαθύνοντας την ενσωμάτωσή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η προοπτική αυτή, ωστόσο, δεν έχει επιλύσει το πρόβλημα της πολιτικής ρευστότητας που επικρατεί στη χώρα, με επτά πρόωρες εκλογές να έχουν πραγματοποιηθεί από το 2021, ενώ ο απλός κόσμος φοβάται τις ανατιμήσεις των αγαθών.

Ο πληθωρισμός ανέβηκε πάλι στο 3,7%, ύστερα από μια πτώση στο 2,7% στις αρχές του 2025, η οποία ήταν αναγκαία για τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Υπάρχει, επιπλέον, ανησυχία ότι θα προστεθεί στον αρνητικό αυτό παράγοντα η κερδοσκοπία εμπορικών συμφερόντων που θα εκμεταλλευτούν την αλλαγή νομίσματος. Οι κριτικοί του ευρώ τονίζουν επίσης μια ενδεχόμενη υποβάθμιση της εθνικής κυριαρχίας της χώρας.

Οι δημοσκοπήσεις του «Ευρωβαρόμετρου» από τον Νοέμβριο του 2025 δείχνουν μια διχασμένη κοινωνία, καθώς μόλις 42% των ερωτηθέντων υποστήριζαν την ένταξη στο Ευρώ. Πάντως, οι διαδηλώσεις εναντίον του ευρώ, που διοργανώθηκαν τον Μάιο και τον Σεπτέμβριο από το ευρωσκεπτικιστικό κόμμα «Vazrazhdane» («Αναγέννηση») δεν είχαν μεγάλη απήχηση, ενώ πολύ μεγαλύτερες ήταν οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας εναντίον της διαφθοράς, οι οποίες προσήλκυσαν και ένα νεανικό φιλοευρωπαϊκό κοινό.

Σε κάθε περίπτωση, η μετάβαση στο ευρώ διαθέτει γεωπολιτική δυναμική, καθώς θεωρείται ως η μεγαλύτερη αλλαγή που θα συμβεί στη χώρα μετά από την κατάρρευση του σοσιαλιστικού καθεστώτος το 1989, μια οριστική απαγκίστρωση από το σοβιετικό παρελθόν και απομάκρυνση από την επιρροή της Ρωσίας και άλλων ευρασιατικών δυνάμεων, ενώ αναμένεται επίσης να προσελκύσει σημαντικές επενδύσεις στη χώρα.

Η ιδέα ότι η Βουλγαρία, η οποία αυτή τη στιγμή έχει το χαμηλότερο ΑΕΠ στην ΕΕ, θα βρίσκεται στον στενό πυρήνα των ανεπτυγμένων χωρών της Ευρωζώνης δημιουργεί ένα καλό ψυχολογικό κλίμα για το μακροπρόθεσμο ενδιαφέρον των επενδυτών. Άλλωστε, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Βουλγαρίας έχει ανέβει από το 40% του ευρωπαϊκού μέσου όρου το 2007 στο 66% το 2024.

Η σκιά της κυβερνητικής παραίτησης

Αρνητικό μήνυμα εστάλη πάντως από την πρόσφατη παραίτηση της κυβέρνησης του Ρόζεν Ζελιάσκοφ ύστερα από έντονες λαϊκές διαδηλώσεις εναντίον της κυβερνητικής διαφθοράς, στις οποίες είχαν συμμετάσχει πάνω από 100.000 άτομα, προερχόμενα από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, τόσο αντιδυτικούς, που άσκησαν κριτική στον φιλοευρωπαϊκό κυβερνητικό συνασπισμό, όσο και φιλοδυτικούς, που διαμαρτυρήθηκαν για τη διαφθορά, επιθυμώντας σύγκλιση με τα κεκτημένα του ευρωπαϊκού κράτους δικαίου. Αφορμή για την έκρηξη της λαϊκής δυσαρέσκειας υπήρξε η πρόταση προϋπολογισμού που προέβλεπε αύξηση των φόρων, αλλά οι διαμαρτυρίες συνεχίστηκαν ακόμη και μετά την απόσυρσή της.

Στις διαδηλώσεις έκανε αισθητή την παρουσία της η γενιά «Ζ» (γεννημένοι μετά το 1995), όπως και στις γειτονικές Σερβία και Βόρεια Μακεδονία. Σημειωτέον ότι ο πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ, πρώην διοικητής της πολεμικής αεροπορίας, εγγράφεται συγκριτικώς στις ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις, έχοντας εκφράσει ανησυχίες για την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη.

Αντιθέτως, ο παραιτηθείς την 11η Δεκεμβρίου κυβερνητικός συνασπισμός υπό το κεντροδεξιό κόμμα GERB (ως αρκτικόλεξο σημαίνει «Πολίτες για την Ευρωπαϊκή Ανάπτυξη της Βουλγαρίας», ενώ ως λέξη σημαίνει «οικόσημο») είχε υποστηρίξει την πορεία της Βουλγαρίας στην Ευρωζώνη, απαρτιζόμενος επίσης από το «Σοσιαλιστικό κόμμα» και το λαϊκιστικό κόμμα ΙΤΝ («Υπάρχει τέτοιος λαός»), που έχει λάβει το όνομά του από το ομώνυμο άσμα του ιδρυτή του και τραγουδιστή Σλάβι Τριφόνοφ.

Βεβαίως, η πτώση της κυβέρνησης δεν είχε άμεση σχέση με την υιοθέτηση του ευρώ, αλλά είχε ως αιτία της τις καταγγελίες για διαφθορά και διαμαρτυρίες για τον προϋπολογισμό, συμπεριλαμβανομένου και του ότι ένα δυσανάλογα μεγάλο μέρος κατευθυνόταν προς τις δυνάμεις ασφαλείας, πυροδοτώντας κατηγορίες για καθεστωτισμό.

Ωστόσο, το «τάιμινγκ» ήταν ατυχές και έδωσε λαβή για τη δημιουργία ενός συνολικότερου αφηγήματος από τις ευρωσκεπτικιστικές πολιτικές δυνάμεις, που «βάζουν στο ίδιο καλάθι» ετερόκλητα φαινόμενα, όπως τον πληθωρισμό, αλλά και την ακρίβεια στην ενέργεια και τις επιπτώσεις της κυβερνητικής διαφθοράς. Από την άλλη, οι υποστηρικτές του ευρώ τονίζουν ότι η ένταξη στην Ευρώπη θα μειώσει το κόστος δανεισμού, καθώς και ότι θα συμβάλει σε μια μακροπρόθεσμη τιθάσευση του πληθωρισμού.

«Στοίχημα ο πατριωτισμός να συνυπάρχει με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό»

H Τεοντόρα Ντίμοβα, συγγραφέας βραβευμένη με το γαλλικό βραβείο Fragonard (2022) για το μυθιστόρημά της Οι Ηττημένοι [Les dévastés, Éditions des Syrtes, Παρίσι, 2022], που περιγράφει τις συνέπειες της επιβολής του κομμουνισμού στη βουλγαρική μεσαία τάξη, μίλησε στο Βήμα για τη στάση της βουλγαρικής κοινωνίας.

«Η είσοδος στην Ευρωζώνη θα εμπεδώσει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας αλλά το διακύβευμα είναι να κερδηθούν και οι καρδιές των απλών ανθρώπων» τονίζει η Τεοντόρα Ντίμοβα:

«Υπάρχουν το τελευταίο έτος πολιτικές εκστρατείες τόσο υπέρ όσο και εναντίον του ευρώ. Το προφίλ των επικριτών του ευρώ είναι κυρίως εθνικιστικό ή “πατριωτικό”, όπως θέλουν να αυτοπροσδιορίζονται, και κινείται από μια διάθεση διατήρησης του βουλγαρικού νομίσματος Λεβ για λόγους εθνικής υπερηφάνειας. Πρόκειται για τις φιλορωσικές δυνάμεις της βουλγαρικής κοινωνίας, οι οποίες επιθυμούν να είναι η Βουλγαρία υπό τη ρωσική επίδραση, ενώ μπορεί να νοσταλγούν ακόμη και την εποχή της σοβιετικής επιρροής. Το πιο σημαντικό φιλορωσικό κόμμα έχει λάβει το όνομα “αναγέννηση” ή “αναβίωση” (Vazrazhdane), εννοώντας μια εθνική “βουλγαρική αναγέννηση”. Πρόεδρός του είναι ο Κοσταντίν Κοσταντίνοφ με σπουδές στην εθνογραφία και τη λαογραφία. Από την άλλη, το στοίχημα για τον φιλοδυτικό πνευματικό κόσμο είναι να προβάλει μια διαφορετική μορφή πατριωτισμού, η οποία θα μπορεί να συνυπάρχει με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Κομβικό είναι το ζήτημα των ουκρανών προσφύγων στη Βουλγαρία. Από το 2022 και μετά έχουν καταφθάσει σε πολλές βουλγαρικές πόλεις, ιδίως στις παραθαλάσσιες, έχουν αφομοιωθεί στη βουλγαρική κοινωνία και έχουν μεταδώσει τις εμπειρίες τους. Οι ωσμώσεις αυτές είχαν πολύ μεγάλη σημασία για μια αλλαγή ως προς τη διάχυση της ρωσικής επιρροής στη χώρα. Η είσοδος στην Ευρωζώνη αναμένεται να εμπεδώσει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της Βουλγαρίας, αλλά το διακύβευμα είναι να κερδηθούν και οι καρδιές των απλών ανθρώπων».