Ζάχι Χαουάς

Ο Ζάχι Χαουάς είναι ο πιο διάσημος αρχαιολόγος στον κόσμο. Εχει φιγουράρει στις λίστες του περιοδικού «Time» με τους «πιο σημαντικούς ανθρώπους του πλανήτη», κατόρθωσε να επιστραφούν στο Κάιρο κλεμμένοι αρχαιολογικοί θησαυροί και εν μέσω ταραχών ορκίστηκε υπουργός Αρχαιοτήτων, μόνο για να παραιτηθεί πρόσφατα λόγω των λεηλασιών των αρχαιοτήτων της χώρας.

Δραματικά γεγονότα που προμηνύουν σαρωτικές αλλαγές, μια εξέγερση που αφύπνισε, εξελίξεις που ανατρέπουν συνεχώς τις προβλέψεις. Η Αίγυπτος διανύει ανήσυχες ημέρες. Κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τίποτε, όσο το πριν πολιορκείται από το τώρα και το μετά παραμένει άγνωστο.

Εκτός ίσως από τον δρα Ζάχι Χαουάς. Τον σημαντικότερο αιγύπτιο αρχαιολόγο και ζωντανό θρύλο στη χώρα του. Ισως κάποιος όπως εκείνος, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη διατήρηση της μνήμης, δεν φοβάται τον χρόνο που περνάει, ούτε αυτά που φέρνει.

 

Ερευνητής και εργάτης της ερήμου, με αναρίθμητες ανασκαφές και ανακαλύψεις στο ενεργητικό του τις προηγούμενες τρεις δεκαετίες, εντυπωσιακός αλλά και εντυπωσιοθήρας, ο δρ Χαουάς είναι ένας από τους άντρες της διεθνούς επικαιρότητας. Εχοντας διατελέσει γενικός γραμματέας του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων και υφυπουργός Πολιτισμού της Αιγύπτου, ορίστηκε υπουργός Αρχαιοτήτων κατά τη διάρκεια των πρόσφατων ταραχών ως προσωπικότητα που υπερβαίνει τις πολιτικές διαιρέσεις στη χώρα. Συναντηθήκαμε ένα μεσημέρι στη Ζάμαλεκ, το νησί της Γκεζίρα στον Νείλο, ενώ τα σύννεφα της καταιγίδας που θα ξεσπούσε έρχονταν γρήγορα από τα δυτικά, από την πλευρά της Τυνησίας.

 

Tο γραφείο του βρίσκεται στο κτίριο του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων στο Κάιρο, ένα πολυώροφο μέγαρο-γιαπί όπου ο θόρυβος των εσωτερικών και των εξωτερικών επισκευών αφήνει ελάχιστα περιθώρια ησυχίας. Ανεβαίνοντας, ωστόσο, ψηλά και μπαίνοντας με τη συνοδεία της βοηθού του στο προσωπικό του γραφείο, το σκηνικό αλλάζει άρδην: Ενας τεράστιος, απομονωμένος χώρος με παλαιά και ακριβά έπιπλα, μια γιγάντια βιβλιοθήκη και διάσπαρτες προθήκες γύρω από το σαλόνι, φορτωμένες με βραβεία, τιμητικές πλακέτες και τα συναφή. Ο Ζάχι Χαουάς με υποδέχεται καθισμένος στο φαρδύ γραφείο του, ρίχνοντας διαγώνιες ματιές στην οθόνη ενός υπολογιστή. Εχει περισσότερο την εμφάνιση κάποιου με κρίσιμες πολιτικές αρμοδιότητες και εξωστρεφείς τρόπους παρά τη μονήρη φυσιογνωμία του εραστή περασμένων εποχών. Η φωνή του είναι δυνατή και θεατρική, με τόνο αυστηρό, γελάει όμως συχνά και δείχνει ότι έχει πηγαία αίσθηση του χιούμορ. Επίσης, εμπίπτει σαφώς στη στερεοτυπική εικόνα του περιπετειώδους αρχαιολόγου που ποζάρει με περιβολή α λα Ιντιάνα Τζόουνς, όπως αποδεικνύεται από τις πάμπολλες τηλεοπτικές εκπομπές στις οποίες έχει κατά καιρούς εμφανιστεί, από ντοκυμαντέρ μέχρι το δικό του σόου στο Ηistory Channel με τον αξιομνημόνευτο τίτλο «Κυνηγώντας μούμιες» («Chasing Mummies»). Και βέβαια, μόνο εκείνος θα μπορούσε να ξεναγήσει στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους τον Μπαράκ Ομπάμα κατά την επίσκεψή του στην Αίγυπτο το 2009.

 

«Δεν φταίω εγώ», σχολιάζει δίχως καθόλου ενοχικό ύφος, «που όταν κάνω κάτι τα μέσα ενημέρωσης ενδιαφέρονται…». Πράγματι, η δήλωση αυτή περιέχει αρκετή αλήθεια, αν σκεφτεί κανείς ότι έχει συμπεριληφθεί τόσες φορές σε λίστες των «πιο σημαντικών ανθρώπων στον πλανήτη», μεταξύ των οποίων αυτή του περιοδικού «Τime», το 2006. «Αλλαξα τους κανόνες. Μέχρι πρότινος οι ξένες ανασκαφές στην Αίγυπτο δεν είχαν κάποιο ρυθμιστικό πλαίσιο, εγώ το έφτιαξα. Και ενθάρρυνα επιτέλους τον λαό μας να “αιγυπτιοποιήσει” την κληρονομιά του. Ως τώρα οι Αιγύπτιοι υπηρετούσαν τους ξένους. Τώρα αυτό άλλαξε και είναι πολύ σημαντικό». Υπέρμετρη ματαιοδοξία; Μεγαλόπνοο όραμα; Οι αντιδράσεις απέναντι στην έντονη προσωπικότητά του είναι το λιγότερο αμφίθυμες. Kάποιοι θεωρούν ότι κινητοποιείται από αστείρευτη φιλοδοξία και κάποιοι πιστεύουν ότι είναι λαϊκός ήρωας γιατί φέρνει τη σύγχρονη Αίγυπτο πιο κοντά στην πολιτισμική κληρονομιά της. Ο ίδιος δηλώνει: «Δεν με ενδιαφέρει η κριτική που αφορά το πρόσωπό μου. Κάνω τα πάντα για να βοηθήσω την Αίγυπτο».

Το σίγουρο είναι, πάντως, ότι η στάση του Ζάχι Χαουάς απέναντι στον εαυτό του καθορίζεται από την αγάπη του για την αρχαιολογία, που είναι αναμφίβολα βαθιά και παρέμεινε ανόθευτη μέσα στα χρόνια. «Είμαι μονίμως ερωτευμένος με την αρχαιολογία, και για αυτό αέναα εργασιομανής. Λέω στους νέους ότι το να αγαπάς κάτι δεν είναι αρκετό. Πρέπει να το πλησιάζεις με πάθος, για να το μετατρέψεις σε κάτι ουσιαστικά σπουδαίο. Είμαι πρώτα απ’ όλα παντρεμένος με τη δουλειά μου». Αν και έχει δυο γιους, δεν ανησυχεί για εκείνους: «Εχουν ενηλικιωθεί, δεν με χρειάζονται πλέον εκείνοι, περισσότερο τους χρειάζομαι εγώ».

Το αρχαιολογικό έργο του Χαουάς είναι τεράστιο και πολυσχιδές. Ανασκαφές και ευρήματα που κατά καιρούς άλλαξαν τις απόψεις ιστορικών και πανεπιστημιακών για την αρχαία αιγυπτιακή Ιστορία. «Από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις μου ήταν οι τάφοι των εργατών-χτιστών των Πυραμίδων. Ηταν τότε που πρωτοξεκινούσα τη σταδιοδρομία μου και η έντονη συζήτηση που διεξαγόταν τότε αφορούσε το αν οι Πυραμίδες χτίστηκαν από Αιγυπτίους ή από ανθρώπους άλλων, χαμένων πλέον, πολιτισμών. Η ανακάλυψη αυτών των τάφων απέδειξε περίτρανα στον κόσμο ότι οι Πυραμίδες ήταν μεγάλα εθνικά έργα που δεν πραγματοποιούνταν αποκλειστικά από τους Φαραώ και μόνο για χάρη τους, αλλά συνέδραμε αποφασιστικά ο λαός, με πολλούς τρόπους». Στην πορεία ανακάλυψε και άλλες πυραμίδες, μελέτησε επισταμένως την Κοιλάδα των Βασιλέων, έσκαψε ψάχνοντας πεισματικά τα μυστικά του Φαράω Τουταγχαμών και μελετά πλέον με τεστ DNA τις μούμιες της οικογένειας του μεγάλου Φαραώ Ραμσή B’. Και φυσικά δεν σταματάει ποτέ. Από διαφορετικές νευραλγικές θέσεις στον τομέα του Πολιτισμού και της Συντήρησης Αρχαιοτήτων έχει προωθήσει σχέδια και προγράμματα. Το πιο δημοφιλές (και σε άμεση αντιστοιχία με ελληνικές εμπειρίες) είναι η μεγάλη καμπάνια που αρχικά σχεδόν μόνος του δρομολόγησε για την «επιστροφή των κλεμμένων αρχαιολογικών θησαυρών». Απευθύνεται στα μεγάλα μουσεία και στις κυβερνήσεις και διεκδικεί αυτά που θεωρεί απλώς «αυτονόητα». Πιστεύει, μάλιστα, ότι αυτό είναι ένα πεδίο στο οποίο η Ελλάδα και η Αίγυπτος ταυτίζονται απόλυτα. «Εχουμε ανάγκη να συνεργαστούμε στενά για αυτόν τον σκοπό, γιατί αντιμετωπίζουμε ακριβώς τα ίδια ζητήματα. Και η Ελλάδα απαιτεί επιστροφές από το Βρετανικό Μουσείο όπως και εμείς – για παράδειγμα, θέλουμε να μας δώσουν τη Στήλη της Ροζέτας. Τον Απρίλιο θα έρθουμε στην Ελλάδα για το δεύτερο συνέδριο όπου θα συζητηθούν αυτά τα θέματα. Και είμαι αισιόδοξος ότι μαζί μπορούμε να καταφέρουμε πολλά. Πρέπει να μάθουμε να διεκδικούμε, να λέμε “αυτό δεν είναι δικό σας” και να είμαστε ανυποχώρητοι…».

Μέχρι στιγμής η εκστρατεία του έχει πετύχει την επιστροφή 5.000 αντικειμένων από μουσεία και συλλογές ανά τον κόσμο, όπου είχαν βρεθεί παράνομα. Ωστόσο, με τις νεότερες εξελίξεις στο Κάιρο, πολλά αντικείμενα εκλάπησαν από το Μουσείο και εκείνος συντετριμμένος δήλωσε ότι «ράγισε η καρδιά του και το αίμα του βράζει». Ταυτόχρονα δημιουργήθηκε κλίμα αμφισβήτησης διεθνώς για το κατά πόσον έπειτα από όλα αυτά δικαιολογείται το αίτημά του για επιστροφές, όταν, όπως αναφέρουν δύσπιστοι σχολιαστές, «τίθεται θέμα ασφάλειας στην Αίγυπτο». Γι’ αυτό ίσως εκλιπαρούσε για ψυχραιμία και συνιστούσε ομαλή μετάβαση σε μια άλλη κατάσταση, χωρίς να εκδιωχθεί άμεσα ο Μουμπάρακ. Προλαβαίνει, όμως, στ’ αλήθεια κανείς να αναπληρώσει τον χαμένο χρόνο στην Αίγυπτο πλέον; «Oι Αιγύπτιοι με αγαπούν γιατί προστατεύω την αρχαία κληρονομιά». Προσωπική προβολή ή εθνική αποστολή; Ο χρόνος θα το δείξει για τον δρα Χαουάς – εμείς θα πρέπει να σκάψουμε για να βρούμε την απάντηση.  

Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Αναβολές και… private clubs Το τεράστιο ροζ, γεμάτο καθρέφτες, δωμάτιο στη βίλα «Ορτανσία», σκαρφαλωμένη στις ψηλότερες και πλέον θεαματικές οροσειρές της Εκάλης, ήταν... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk