Στην αληθινή «φωλιά του κούκου»

Ήδη από το 19ο αιώνα και μέχρι τη δεκαετία του 1970, οι υπεύθυνοι του ψυχιατρικού νοσοκομείου του Oregon State αποθήκευαν τα αποτεφρωμένα λείψανα των ασθενών που κανείς ποτέ δεν αναζήτησε, σε μεταλλικά κουτιά. Τα κουτιά αυτά, περίπου 3.500 στον αριθμό, ανακαλύφθηκαν σε έναν από τους χώρους του νοσοκομείου, ο οποίος, με την πάροδο του χρόνου, είχε πλημμυρίσει επανειλημμένα. Η έκθεση στην υγρασία προκάλεσε επάλληλες χημικές αντιδράσεις μεταξύ του χαλκού και των ανθρώπινων λειψάνων.

Συνήθως γράφω για βιβλία που έχω διαβάσει. Αυτή είναι η πρώτη φορά που είμαι τόσο εντυπωσιασμένη με ένα βιβλίο που δεν έχω πιάσει ποτέ στα χέρια μου, που θέλω οπωσδήποτε να γράψω γι’ αυτό.

Ήδη από το 19ο αιώνα και μέχρι τη δεκαετία του 1970, οι υπεύθυνοι του ψυχιατρικού νοσοκομείου του Oregon State αποθήκευαν τα αποτεφρωμένα λείψανα των ασθενών που κανείς ποτέ δεν αναζήτησε, σε μεταλλικά κουτιά. Τα κουτιά αυτά, περίπου 3.500 στον αριθμό, ανακαλύφθηκαν σε έναν από τους χώρους του νοσοκομείου, ο οποίος, με την πάροδο του χρόνου, είχε πλημμυρίσει επανειλημμένα. Η έκθεση στην υγρασία προκάλεσε επάλληλες χημικές αντιδράσεις μεταξύ του χαλκού και των ανθρώπινων λειψάνων.

Ο Ντέιβιντ Μάισελ, φωτογράφος που ειδικεύεται στην αποτύπωση της σχέσης του φυσικού τοπίου με την ανθρώπινη παρέμβαση, εντυπωσιάστηκε τόσο από την τραγικότητα της συγκεκριμένης ιστορίας, και των πολλών διαφορετικών ιστοριών που κρύβει κάθε ένα από τα μικρά, χάλκινα κουτιά, όσο και από τη φυσική ομορφιά αυτής της παράξενης χημικής ισορροπίας.

Θέλοντας να δείξει ότι η φύση μπορεί να είναι όμορφη ακόμα και υπό τις πλέον απρόσμενες συνθήκες, φωτογράφισε τα μεταλλικά κουτιά με τα ανθρώπινα λείψανα με τέτοιο τρόπο, ώστε κανείς να μένει εντυπωσιασμένος από το βαθύ γαλάζιο, το έντονο πράσινο και το λαμπρό λευκό.

Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες, δεκάδες σκέψεις πέρασαν από το μυαλό μου. Κάθε κουτί περιέχει ό,τι έχει απομείνει από έναν ψυχικά άρρωστο άνθρωπο, έναν ασθενή τον οποίο κανείς δεν αναζήτησε μετά το θάνατό του, για τον οποίο πιθανώς κανείς δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ ακόμη κι όταν ζούσε. Η σκόνη που απέμεινε έγινε ο καταλύτης για το σχηματισμό παράξενων χρωματικά εικόνων που θυμίζουν αεροφωτογραφίες διαφόρων τοπίων της γης. Είναι ανατριχιαστικό, υπέροχο και τελείως σουρεαλιστικό.

Το Library of Dust, το βιβλίο στο οποίο ο Ντέιβιντ Μάισελ εξέδωσε τις φωτογραφίες των ευρημάτων του ψυχιατρικού νοσοκομείου του Oregon State, χαρακτηρίστηκε από τους New York Times ως «ένας πυρετώδης διαλογισμός πάνω στη μνήμη, την απώλεια, και τα παράξενα εκείνα μνημεία μέσω των οποίων μερικές φορές ανακαλύπτουμε το παρελθόν». Όπως έχει πει ο ίδιος ο φωτογράφος, μία από τις φορές που επισκέφθηκε το νοσοκομείο, ένας ασθενής με μπλε στολή στεκόταν στο κατώφλι της πόρτας χωρίς να τολμά να μπει μέσα στο χώρο όπου φυλάσσονταν τα χάλκινα κουτιά. Ρίχνοντας κλεφτές ματιές μια στο φωτογράφο και μια στο δωμάτιο, ο ασθενής ψιθύριζε τις λέξεις «Η βιβλιοθήκη της σκόνης». Κανείς δεν τον ρώτησε για ποιο λόγο.

Δεν με εντυπωσίασε μόνο η ιδέα του ότι αυτή η φωτογραφική συλλογή είναι ένα μνημόσυνο σε ανθρώπους που πέρασαν και έφυγαν χωρίς να αφήσουν, μέχρι σήμερα, τίποτε για να τους θυμόμαστε. Δεν με εντυπωσίασε μόνο ότι το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα ενός τόσο μακάβριου θέματος είναι τόσο όμορφο. Δεν ήταν μόνο ότι μια τέτοια ιδέα και μια τέτοια δουλειά είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα εξαιρετικό παράδειγμα εννοιολογικής τέχνης.

Ήταν και το ότι το 1975, στο ίδιο ψυχιατρικό νοσοκομείο, και καθώς σε κάποια χάλκινα κουτιά κάποιας απομακρυσμένης αποθήκης φυλάσσονταν μερικά από τα λείψανα που χρόνια αργότερα θα φωτογράφιζε ο Μάισελ, στο ίδιο, λοιπόν, αυτό νοσοκομείο, γυρίστηκε η «Φωλιά του Κούκου».

Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk