Η κατάρρευση στις πιστωτικές αγορές τους θερινούς μήνες δεν ήταν «μια καταιγίδα σε ένα φλιτζάνι τσαγιού», όπως πολλοί πίστευαν, αλλά ένας Αρμαγεδδών για τις μεγαλύτερες τράπεζες επενδύσεων του κόσμου. Παρά το γεγονός ότι η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) έχει αρχίσει από τον Σεπτέμβριο να χορηγεί ρευστότητα προκειμένου να στηρίξει το τραπεζικό σύστημα – μόλις την εβδομάδα που πέρασε χορήγησε τη μεγαλύτερη ημερήσια ρευστότητα από τον Σεπτέμβριο του 2001 ύψους 41 δισ. δολαρίων· παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επίσης ρίξει άφθονο χρήμα, ενώ προχθές ο πρόεδρος της ΕΚΤ Ζαν-Κλοντ Τρισέ ανακοίνωσε ότι θα χορηγήσει επιπλέον 60 δισ. ευρώ στη διατραπεζική αγορά, η πιστωτική κρίση δεν έχει αμβλυνθεί. Εχει, αντίθετα, επιδεινωθεί, με άγνωστες ακόμη τις συνέπειες στην πραγματική οικονομία. Και τούτο διότι οι δεσμοί μεταξύ των πιστωτικών αγορών και της πραγματικής οικονομίας είναι πολυσύνθετοι και απρόβλεπτοι.


Αλλωστε είναι στη φύση των χρηματοπιστωτικών κρίσεων να προηγηθεί της κάθαρσης μια πραγματικά μεγάλη καταστροφή. Μόνο ελπιδοφόρο στοιχείο, να πάρουν τη σκυτάλη από τους Αμερικανούς οι καταναλωτές της εκρηκτικά αναδυόμενης Ασίας και τα πεινασμένα ασιατικά κεφάλαια να στηρίξουν τις καταρρέουσες αγορές των ΗΠΑ και της Ευρώπης την ανώμαλη αυτή περίοδο.


* Οι παραιτήσεις των τραπεζιτών


Η παραίτηση των επικεφαλής δύο τραπεζών-κολοσσών της Γουόλ Στριτ, του Τσακ Πρινς από την ηγεσία της Citigroup (προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου) και του Σταν Ο’ Νιλ (διευθύνοντος συμβούλου της Merrill Lynch), έχει μετατρέψει το 2007 στο περισσότερο τραυματικό έτος για την τραπεζική βιομηχανία από το κραχ του 1987. Η ταπείνωση αυτών των μεγαλόσχημων γκουρού των αγορών απεικονίζει την απληστία και την αλαζονεία η οποία τους οδήγησε στην ανάληψη γιγαντιαίων επενδυτικών κινδύνων αφού τα πολυσύνθετα χρηματοπιστωτικά προϊόντα τα οποία εξέδωσαν δεν τα είχαν τελικά καταλάβει ούτε οι ίδιοι.


Εκμεταλλευόμενοι τον δανειστικό πυρετό που σάρωνε και στην αμερικανική subprime αγορά – αγορά όπου χορηγούνταν ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια σε αφερέγγυους και χαμηλής πιστοληπτικής δυνατότητας δανειολήπτες – την περίοδο όπου οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ σημείωναν ύψη-ρεκόρ, δάνεισαν και κυρίως εξέδωσαν πάνω σε αυτά τα ρισκαδόρικα στεγαστικά δάνεια πολυσύνθετα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, τα οποία, όπως τελικά φαίνεται, ούτε οι ίδιοι είχαν καταλάβει.


Οσο όμως οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ σημείωναν ύψη-ρεκόρ και τα αμερικανικά επιτόκια ήταν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, τα παιχνίδια στη subprime αγορά κορυφώνονταν και απέφεραν τεράστια κέρδη. Οταν κατέρρευσαν και όταν οι επενδυτές κατάλαβαν ότι όλα αυτά τα «τοξικά απόβλητα», όπως αποκαλούνται αυτά τα επενδυτικά προϊόντα με τα εξωτικά ονόματα CDO και SIV κτλ., δεν παρείχαν καμία ασφάλεια και σταμάτησαν να τα αγοράζουν, οι κερδοσκόποι τραπεζίτες βρέθηκαν γεμάτοι μη εξυπηρετούμενα δάνεια, άχρηστα χρεόγραφα και υπερτιμημένα χαρτοφυλάκια. Προσπάθησαν βέβαια όλοι αυτοί οι τραπεζίτες να κρύψουν την κατάσταση από τους επενδυτές ποντάροντας στη βελτίωση της κατάστασης.


* Ανακοινώνουν τα απαραίτητα


Προσπαθώντας να κερδίσουν χρόνο ανακοινώνουν μόνο όσα δεν μπορούν να κρύψουν. Πάντως οι ως σήμερα ζημιές φαίνεται να ανέρχονται για τη Citigroup στα 15 δισ. δολάρια, για τη Merrill Lynch στα 8 δισ. δολάρια, για τη UBS στα 4 δισ. δολάρια και αναμένεται συνέχεια καθώς όλες σχεδόν οι επενδυτικές και εμπορικές τράπεζες των ΗΠΑ και της Ευρώπης είναι εκτεθειμένες στην αγορά αυτή. Στη Βρετανία σάρωσαν προχθές οι φήμες ότι η τράπεζα Barclays ενδεχομένως να έχει υποστεί, περαιτέρω ζημιές ύψους 10 δισ. στερλίνες από την έκθεσή της στη subprime αγορά των ΗΠΑ. Ο φαύλος κύκλος που πυροδοτεί το πιστωτικό χάος ενδεχομένως να έχει μεγάλες συνέπειες στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, όπου οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αποτελούν πλέον ένα δυσανάλογα μεγάλο τμήμα των οικονομιών. Οι πιστωτικές συνθήκες επίσης θα σφίξουν σημαντικά τους προσεχείς μήνες προκειμένου να βοηθήσουν στην αποπληρωμή των τεράστιων ζημιών.


Σύφμωνα με πρόσφατη έρευνα της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ, οι πιστωτικές συνθήκες έχουν ήδη σφίξει για τα ενυπόθηκα δάνεια κατοικιών και εμπορικών ακινήτων. Περισσότερο ανησυχητικές είναι τώρα οι ενδείξεις καθώς οι δυσκολότερες πιστωτικές συνθήκες αρχίζουν να επηρεάζουν τον βιομηχανικό και επιχειρηματικό κόσμο.


Στις αγορές χρήματος το μεγάλο ζητούμενο είναι το πραγματικό κόστος και η διαθεσιμότητα της χρηματοδότησης των τραπεζικών ιδρυμάτων και λιγότερο τα ονομαστικά επιτόκια, τα οποία καθορίζονται από τις κεντρικές τράπεζες. Αυτό που έχει πραγματικά συμβεί στις αγορές είναι ότι οι συνθήκες έχουν ξαφνικά σφίξει, με συνέπεια να μειωθεί η ανάγκη να το κάνουν οι κεντρικές τράπεζες. Πάντως αναμένεται νέα μείωση των αμερικανικών επιτοκίων πριν από τα Χριστούγεννα από τη Fed.


Μια επικίνδυνη συνέπεια της πιστωτικής κρίσης είναι μήπως και η ελεγχόμενη πτώση του δολαρίου ξεφύγει από τον έλεγχο. Μια εξασθένηση του δολαρίου είναι καλοδεχούμενη από τους Αμερικανούς καθώς ολοένα και βελτιώνει το τεράστιο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ. Επειτα όμως από ένα κύριο επίπεδο η πτώση αρχίζει και πλήττει την πραγματική οικονομία. Ηδη η πτώση του δολαρίου έχει στείλει σε ύψη-ρεκόρ τις τιμές του πετρελαίου.


* Πληθωριστικές πιέσεις


Επειδή το πετρέλαιο πληρώνεται σε δολάρια, οποιαδήποτε πτώση του δολαρίου έχει την τάση να σπρώχνει ανοδικά την τιμή του και αυτό ενισχύει επίσης τις πληθωριστικές πιέσεις. Επίσης τα νομίσματα επηρεάζουν την πραγματική οικονομία και μια περαιτέρω εξασθένηση του δολαρίου θα μεταφέρει την επιβράδυνση της οικονομίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη και στη Βρετανία. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η ζήτηση στην Ασία θα συνεχιστεί με ισχυρούς ρυθμούς τον επόμενο χρόνο. Εκτός της Ιαπωνίας, η οποία έχει τα δικά της προβλήματα, η Κίνα, η Ινδία και η υπόλοιπη Ασία λέγεται ότι μπορούν να αντικαταστήσουν τις ΗΠΑ ως την κύρια μηχανή των ρυθμών ανάπτυξης της οικονομικής δραστηριότητας στον κόσμο.