Λος Αντζελες, τέλη της δεκαετίας του 1960. Ανάμεσα στα διάφορα πρωτότυπα πολιτιστικά κέντρα που εκείνη την εποχή ξεπηδούσαν το ένα μετά το άλλο στις μητροπόλεις του κόσμου, υπήρχε και ένας χώρος «διάσημος για τον πολυσυλλεκτικό, ζωντανό του χαρακτήρα, όπου προβάλλονταν συγχρόνως διαφόρων ειδών ταινίες και όπου τα στερεοφωνικά έπαιζαν στη διαπασών ποπ μουσική, ενώ μεγάλης κλίμακας έργα τέχνης παράγονταν μέσα σε ένα πνεύμα συνεργασίας».


Αν η καλλιτέχνις Τζούλι Ολτ μνημόνευε το θρυλικό Factory του Αντι Γουόρχολ, τίποτε από όσα περιγράφει δεν θα έκανε εντύπωση. Η Ολτ όμως αναφέρεται στο καλλιτεχνικό εργαστήρι ενός καθωσπρέπει κολεγίου που ανήκε στο τάγμα των καθολικών μοναχών «Immaculate Heart of Mary». Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο άνθρωπος που ευθυνόταν γι’ αυτόν τον δημιουργικά ακατάστατο χώρο δεν ήταν κάποιος ιδιότροπος καλλιτέχνης αλλά μια καλοσυνάτη μοναχή που άκουγε στο όνομα Αδελφή Κορίτα. Η Αδελφή Κορίτα ως γνήσια δημιουργός της ποπ αρτ δεν ξεπέρασε απλώς σε φήμη κάθε άλλη γυναίκα εικαστικό των δεκαετιών του ’60 και του ’70 (πόσο μάλλον και κάθε άλλη μοναχή) αλλά λόγω του ριζοσπαστικού βίου της θεωρήθηκε ό,τι πιο κοντινό στους «ροκ σταρ» της εποχής. Το περιοδικό «Time» τη χαρακτήρισε «χαρωπή επαναστάτρια» και το «Newsweek» τής αφιέρωσε ένα εξώφυλλο.


Με την έκθεση στην Kalfayan Galleries, στην Αθήνα, το ελληνικό κοινό θα γνωρίσει μια καλόγρια που μιλάει τη γλώσσα της εποχής μας όσο και μια καλλιτέχνιδα που εκφράζεται με την αισθητική τού σήμερα.


Η Παρθένος ντομάτα


Η Φράνσις Ελίζαμπεθ Κεντ (1918-1986) ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στην Ιστορία της Τέχνης το 1951 και το 1963 έλαβε το χρίσμα της μοναχής του τάγματος Immaculate Heart of Mary στο Λος Αντζελες. Η δράση της συνέπεσε χρονικά με την εποχή όπου η Καθολική Εκκλησία επιχειρούσε να ανανεώσει τις παραδόσεις της – ο Πάπας Ιωάννης ΙΣτ´ είχε εκδώσει σχετικό διάταγμα το 1962 («Vatican ΙΙ»). Το 1964 η Αδελφή Κορίτα δημιούργησε μια αφίσα όπου για να εκθειάσει τα χαρίσματα της Παρθένου χρησιμοποίησε το σλόγκαν της εταιρείας παραγωγής τομάτας Del Monte: «Η πιο ζουμερή ντομάτα του κόσμου». Η αφίσα θεωρήθηκε βλάσφημη και ο καρδινάλιος του Λος Αντζελες απαγόρευσε την παρουσίασή της.


Τα εκρηκτικά χρώματα στις αφίσες, στις μεταξοτυπίες, στις τοιχογραφίες και στα εξώφυλλα βιβλίων που φιλοτεχνούσε η Αδελφή Κορίτα έμοιαζαν πράγματι να είναι εμπνευσμένα από λαχανικά και φρούτα του μανάβικου της γειτονιάς της. Η Αδελφή Κορίτα έπαιρνε το φθαρτό και ασήμαντο και το ανήγε σε τέχνη με ανθρωπιστικό μήνυμα. Δεν ενδιαφερόταν για τα κηρύγματα της Βίβλου που ήταν μακριά από την πραγματική ζωή. Προτιμούσε να οπτικοποιεί την ποίηση του Ράινερ Μαρία Ρίλκε ή τους στίχους τραγουδιών συγκροτημάτων όπως οι Jefferson Airplane και οι Beatles. Ελεγε: «Δεν θεωρώ ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του τι είναι ιερό και τι δεν είναι. Αν ως χριστιανός πιστεύεις ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος, τότε συμπεραίνεις ότι το εννοούσε πραγματικά και πως ό,τι έχουμε σε αυτόν τον κόσμο είναι πραγματικά πολύ καλό».


Το 1967 σε μια έκθεση στο Χίλτον της Νέας Υόρκης η Αδελφή Κορίτα και οι μαθητές της είχαν κατασκευάσει έναν λαβύρινθο από 1.500 χαρτόκουτα ύψους σχεδόν δύο μέτρων. Ανάμεσα στα σχεδιαστικά μοτίβα τους ξεχώριζε ένα κολάζ από διαφημίσεις περιοδικών, δηλώσεις του Τζον Κένεντι, γραπτά του Αλμπέρ Καμύ, στίχους του Τζον Λένον καθώς και φωτογραφίες από το Βιετνάμ και τη «Vogue» – τη βίβλο του καπιταλισμού. Με μεγάλα γραφικά διακήρυσσε: «Βρείτε εναλλακτικές στον πόλεμο, στη φτώχεια, στον πόνο». Ολη η εγκατάσταση ονομαζόταν «Επιβίωση με στιλ». Στο έργο «Manflowers» φιγουράριζε η ατάκα «Where have all the flowers gone?» με φόντο την εικόνα δύο τραυματισμένων στρατιωτών στο Βιετνάμ.


Διαφημιστικό «θαύμα»


Από το 1955 εισήγαγε στα έργα της τη χρήση του κειμένου. Εμπνεόταν από τα σλόγκαν και την αισθητική της βιομηχανίας της διαφήμισης την οποία χρησιμοποιούσε προκειμένου να μεταφέρει ριζοσπαστικά μηνύματα κοινωνικού και ηθικού περιεχομένου για την πίστη και την πνευματική ευτυχία.


Η ιδιοποίηση της ποπ διαλέκτου εξυπηρετούσε κυρίως έναν σκοπό: Αν οι αμερικανοί διαφημιστές της δεκαετίας του 1960 χρησιμοποιούσαν το λεξιλόγιο των βασικών κοινωνικών εχθρών τους – των χίπις και των ανταρτών της κοινωνίας – για να δελεάσουν τις νεότερες ηλικίες του αγοραστικού κοινού, η Αδελφή Κορίτα δανειζόταν τα ίδια αυτά διαφημιστικά σλόγκαν («power up», «get with the action») για να επιτεθεί στη βιομηχανία του καπιταλισμού. Ετσι διαφήμιζε τις αξίες της αγάπης, της ειρήνης, της φιλανθρωπίας και του Θεού. Οι ρεκλάμες της Chevrolet «See the man who can save you the most» («Διακρίνετε τον άνθρωπο που μπορεί να σας σώσει περισσότερο») και της εταιρείας άρτου Wonder Bread «Wonder helps you build strong bodies 12 ways» («Το θαύμα σας βοηθάει να χτίσετε γερά σώματα με 12 τρόπους»), αποκτούσαν μυστικιστική χροιά. «Τα πιο ευγενή λόγια μπορεί να μετατραπούν σε ανόητα κλισέ» πίστευε εκείνη. «Αλλά τα κλισέ, όταν μπουν σε άλλο πλαίσιο, μπορεί να μεταμορφωθούν. Δηλαδή να πάψουν πια να εκφράζουν το συνηθισμένο».


Το 1968 εγκατέλειψε το τάγμα για να αφοσιωθεί στην τέχνη. Τα έργα της διαχύθηκαν σε ολόκληρη την Αμερική, σε καταστήματα με είδη δώρων, art shops, σχολεία και σπίτια, με αποτέλεσμα τη δεκαετία του 1970 «το έθνος να πάσχει από κοριτίαση» (όπως έγραψε ο Σαρλ Λα Μπελ στο «Frieze Art»). Οπωσδήποτε η χρόνια αϋπνία από την οποία έπασχε η Αδελφή Κορίτα άνοιξε διόδους στην εντυπωσιακή παραγωγικότητά της. «Δεν δημιουργούμε τέχνη», επέμενε η ίδια, «κάνουμε απλώς ό,τι καλύτερο μπορούμε».


* Εγκαίνια στις 10/4, στις 19.00, στην Kalfayan Galleries, Χάρητος 11, Κολωνάκι, τηλ. 210 7217.679.