ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ, Μάρτιος.
Παρατεταμένες διαπραγματεύσεις κοινώς ανατολίτικο παζάρι προβλέπουν όλοι γύρω από την εκλογή του νέου προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η θητεία του σημερινού προέδρου Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ λήγει τον ερχόμενο Μάιο και ο διάδοχός του θα πρέπει να εκλεγεί τον Απρίλιο. Διάδοχος του Ντεμιρέλ είναι κάτι που πολλοί δυσκολεύονται να φαντασθούν στην Τουρκία και εργάζονται ήδη εδώ και πολλούς μήνες τώρα για να εξασφαλίσουν ότι ο κ. Ντεμιρέλ θα διαδεχθεί τον εαυτό του. Το Σύνταγμα του 1982 δεν επιτρέπει σε κανέναν να διεκδικήσει δεύτερη επταετή προεδρική θητεία και έτσι άρχισε ήδη η διαδικασία για την αναθεώρησή του. Αντί της μιας επταετούς θητείας, ο πρόεδρος θα μπορεί να εκλέγεται για δύο πενταετείς θητείες. Η εισήγηση του κ. Μεσούτ Γιλμάζ να περιορισθεί η ενδεχόμενη νέα θητεία του κ. Ντεμιρέλ σε τρία μόνο χρόνια, για να μην ξεπεράσει συνολικά τον κύκλο της δεκαετίας, εγκαταλείφθηκε όταν ο πρόεδρος έδωσε σε όλους να καταλάβουν ότι θεωρεί προσβλητική τη ρύθμιση.
Για την επανεκλογή του κ. Ντεμιρέλ και για τις συνακόλουθες συνταγματικές μεταρρυθμίσεις εργάζεται πυρετωδώς ο πρωθυπουργός κ. Μπουλέντ Ετζεβίτ, ο οποίος φαίνεται να πιστεύει ότι η επανεκλογή του κ. Ντεμιρέλ είναι η μόνη λύση που εξασφαλίζει την απαραίτητη σταθερότητα στην Τουρκία. Αν η τουρκική εθνοσυνέλευση δεν εκλέξει πρόεδρο, θα πρέπει να διαλυθεί και να προκηρυχθούν νέες εκλογές. Γύρω από τη βασική αυτή σκέψη άρχισε να δημιουργείται μια μεγάλη πολιτική συμμαχία που πρόσφατα επεκτάθηκε και στον χώρο του ισλαμικού πολιτικού κινήματος.
Ο λόγος της νέας αυτής πολιτικής αναδιάταξης είναι απλός: η ανάγκη πολιτικής σταθερότητας για την ολοκλήρωση των οικονομικών αλλά και των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση του κ. Ετζεβίτ.
* Το Κόμμα της Αρετής
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης κ. Χουσαμετίν Οζκάν, ο οποίος θεωρείται ο πολιτικός νους πίσω από τον κ. Ετζεβίτ, εξηγεί ότι δύο εξελίξεις απειλούσαν να οδηγήσουν σε κρίση: οι προεδρικές εκλογές αλλά και το ενδεχόμενο απαγόρευσης του Κόμματος της Αρετής από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Για να αποφευχθεί αυτό το ενδεχόμενο, στη συνταγματική αναθεώρηση για την εκλογή του προέδρου της Δημοκρατίας προστέθηκε τώρα και η αναθεώρηση των άρθρων που επιτρέπουν τη διάλυση των πολιτικών κομμάτων, των άρθρων δηλαδή που απειλούν με απαγόρευση το Κόμμα της Αρετής.
«Αν το Κόμμα της Αρετής τεθεί εκτός νόμου, ένα μεγάλο μέρος βουλευτών της τουρκικής εθνοσυνέλευσης θα χάσουν την ιδιότητά τους και η Τουρκία θα οδηγηθεί σε εκλογές» λέει ο κ. Οζκάν, που προειδοποιεί ότι «αν πέσει η σημερινή κυβέρνηση, η χώρα θα οδηγηθεί σε νέα οικονομική κρίση».
Το Κόμμα της Αρετής, το οποίο έχει πολλούς λόγους να εναντιώνεται στην επανεκλογή του κ. Ντεμιρέλ, αναμένεται τώρα να διαφοροποιηθεί και να επιτρέψει σε ορισμένους τουλάχιστον βουλευτές του να υπερψηφίσουν τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την επανεκλογή του κ. Ντεμιρέλ.
Το πόσοι από τους βουλευτές θα υπερψηφίσουν τις αλλαγές, καθώς και το αν θα είναι αρκετοί για να συμπληρωθεί ο αριθμός των 367 που απαιτούνται για την έγκριση των μεταρρυθμίσεων είναι μέρος του παζαριού που αναμένεται να κορυφωθεί τις ημέρες της ιερής εορτής των θυσιών που θα παραλύσει την Τουρκία όλη αυτή την εβδομάδα.
Για να διευκολυνθεί η μεταστροφή όσων βουλευτών δεν είχαν πεισθεί για την ανάγκη επανεκλογής του κ. Ντεμιρέλ, το κόμμα του κ. Ετζεβίτ προσέθεσε μία ακόμη αλλαγή. Την αλλαγή που θα επιτρέπει στην τουρκική εθνοσυνέλευση να αποφασίζει για τις αποδοχές και τα προνόμια των βουλευτών, που περιορίζονταν ασφυκτικά από το Σύνταγμα του 1982. Ηδη η εθνοσυνέλευση έχει αποφασίσει τις αυξήσεις των αποδοχών των βουλευτών που κινδυνεύουν να ακυρωθούν ως αντισυνταγματικές από το Συνταγματικό Δικαστήριο.
Με την τακτική αυτή αποφεύγονται δύο κρίσεις που απειλούσαν, λέει ο κ. Οζκάν. Οι προτεινόμενες συνταγματικές μεταρρυθμίσεις διευκολύνουν το πολιτικό σύστημα της χώρας, λέει ο Ισμέτ Μπερκάν, σχολιαστής στη φιλελεύθερη εφημερίδα «Ραντικαλ». Η ρεπουμπλικανική αντιπολίτευση καταγγέλλει ωστόσο την τακτική του κυβερνητικού κόμματος ως «δωροδοκία και εκμαυλισμό των βουλευτών». Ο πρόεδρος του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CHP) κ. Αλτάν Οϊμέν χαρακτηρίζει τη διαδικασία της επανεκλογής Ντεμιρέλ «πρωτοφανές πολιτικό παζάρι» και προβλέπει ότι η πολιτική ζωή μπορεί να ξαναγυρίσει στο τέλμα και στην ανυποληψία των δεκαετιών του ’60 και του ’70.
* Τι θέλει το κατεστημένο
Το Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που δεν εκπροσωπείται στην τουρκική εθνοσυνέλευση μετά την αποτυχία του στις εκλογές του 1999, δεν ανησυχεί τόσο για την αύξηση των αποδοχών των βουλευτών όσο για τη συνταγματική αλλαγή που δυσκολεύει τη διάλυση των πολιτικών κομμάτων.
Το συντηρητικό κατεστημένο θέλει να διατηρηθεί η δικαστική πανοπλία που εισήγαγε το Σύνταγμα του 1982 για να προστατευθεί από «την απειλή» της «ισλαμικής διείσδυσης», παρά τον προφανή αυταρχικό χαρακτήρα των μέτρων που έχουν νομοθετηθεί.
Η φιλελεύθερη παράταξη περιορίζει και ελέγχει ωστόσο τη δυσφορία της απέναντι στο Ισλάμ γιατί αρχίζει πλέον να ανησυχεί για την αυταρχική τροπή που παίρνει η ατατουρκική παράταξη στην Τουρκία. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα είναι έτσι η μόνη πολιτική παράταξη που μένει εκτός της μεγάλης συναίνεσης για την επανεκλογή του κ. Ντεμιρέλ. Μια άλλη παράταξη που εναντιώνεται επίσης στην επανεκλογή Ντεμιρέλ είναι η «κουρδική» παράταξη, όπως και αν αυτή εκφράζεται. Είτε μέσα από τις τάξεις άλλων κομμάτων, όπως του Κόμματος της Αρετής, είτε μέσω του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος HADEP.
* Η επίδραση του Κουρδικού
Η σκλήρυνση της κουρδικής πολιτικής της κυβέρνησης με τη σύλληψη των δημάρχων των μεγάλων κουρδικών πόλεων μπορεί να είναι αποτέλεσμα των νέων συμμαχιών που δημιουργούνται για την επανεκλογή του προέδρου Ντεμιρέλ, λένε αναλυτές. Πάντως η απελευθέρωση των δημάρχων είναι μια σημαντική ένδειξη ότι η επιρροή των «υπερσυντηρητικών», οι οποίοι θέλουν τη διαιώνιση της ένοπλης σύγκρουσης, και των έκτακτων μέτρων, υποχωρεί, χωρίς να θέτει σε σοβαρή αμφιβολία τη διάθεση του σημερινού συνασπισμού να προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις που έχει εξαγγείλει, μεταρρυθμίσεις που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.
Ο τρόπος με τον οποίο ο πρόεδρος Ντεμιρέλ διέψευσε τις προσδοκίες όλων για μια πολιτική και δημοκρατική λύση του κουρδικού ζητήματος όταν εξελέγη πρωθυπουργός, μετά τις απαγορεύσεις που είχαν επιβάλει οι στρατιωτικοί, έχει αφήσει βαθιά ίχνη. Πολλοί άλλωστε, πέραν του στενού κύκλου της κουρδικής πολιτικής, θεωρούν αρνητικό στοιχείο για το τουρκικό πολιτικό σύστημα την πολιτική μακροβιότητα του κ. Ντεμιρέλ. Παρά το ότι σήμερα δεν είναι ορατή καμία εναλλακτική λύση, πολλοί εύχονται ενδόμυχα την εκλογή ενός άλλου προέδρου που θα συμβολίζει την αλλαγή και θα υπογραμμίζει την αποκοπή από το παρελθόν που τόσο έντονα εκφράζει ο κ. Ντεμιρέλ. Είναι άγνωστο ακόμη κατά πόσον η αναδιάταξη της πολιτικής ζωής θα επιτρέψει την εκπλήρωση των ανομολόγητων αυτών πόθων.
