Κάθε χρόνο περίπου 2.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάνοντας αθλητισμό. Από το 2002 επτά επαγγελματίες ποδοσφαιριστές πρώτης γραμμής άφησαν την τελευταία πνοή τους εντός αγωνιστικών χώρων. Στην Ελλάδα τρεις ερασιτέχνες ποδοσφαιριστές έχασαν τη ζωή τους το 2004. Οι αριθμοί αποκαλύπτουν το μέγεθος της δαμοκλείου σπάθης που εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από το κεφάλι του αθλητισμού, παρά τις προόδους της επιστήμης και τη βελτίωση των μέσων αντιμετώπισης των έκτακτων περιστατικών. Ταυτόχρονα προκαλούν σοκ καθώς «αφορούν μια δραστηριότητα που είναι απολύτως συνυφασμένη στη συνείδηση του κόσμου με την υγεία και αφορά το υγιές τμήμα του πληθυσμού», όπως επισημαίνει ο καρδιολόγος και πρώην διευθυντής του Εργομετρικού Κέντρου Αθλητικών Ερευνών Παναγιώτης Σταματόπουλος. H καταγγελία-αποκάλυψη της ασημένιας ολυμπιονίκη της Ατλάντας Νίκης Μπακογιάννη πριν από λίγες ημέρες στη Βουλή ότι «ώσπου να μείνω έγκυος δεν είχα υποβληθεί ποτέ σε σοβαρές ιατρικές εξετάσεις» θα μπορούσε να είναι μια επαρκής εξήγηση του δραματικού γρίφου που αντιμετωπίζει ο αθλητισμός από την εποχή που καταγράφεται ο πρώτος αιφνίδιος θάνατος στην ιστορία του, του άγνωστου οπλίτη ο οποίος εξέπνευσε λίγο αφότου μετέφερε στην Αθήνα την είδηση του «Νενικήκαμεν» τρέχοντας με τον οπλισμό του από τον Μαραθώνα. Το φαινόμενο όμως έχει πολλές παραμέτρους που συνδέονται με την άγνοια, την έλλειψη διάθεσης για σοβαρή ιατρική αντιμετώπιση των αθλουμένων, την οικονομική δυστοκία των αθλητικών οργανισμών, την αναχρονιστική νοοτροπία που ενδημεί στους αθλητικούς παράγοντες, τις λανθασμένες επιλογές της πολιτείας – διαχρονικά και ανεξαρτήτως κυβερνητικού χρώματος – και τη χρησιμοποίηση απαγορευμένων ουσιών.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του 6ου Αθλητιατρικού Συνεδρίου που διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη, στο 97% των αιφνιδίων θανάτων κατά την άθληση προϋπήρχε καρδιακή πάθηση ενώ το υπόλοιπο 3% που χαρακτηρίζεται αδιάγνωστων αιτιών μπορεί να οφείλεται σε παθήσεις της καρδιάς που είναι αδύνατον να διαγνωστούν ακόμη και νεκροτομικά. Και όμως, παρά την απόλυτη ευθύνη των καρδιακών παθήσεων για τους αιφνίδιους θανάτους στον αθλητισμό, η πρόληψη σε αυτόν τον τομέα είναι σχεδόν ανύπαρκτη, όπως επισημαίνει ο κ. Σταματόπουλος. «Οι περισσότερες ομάδες δεν διαθέτουν καν ειδικό επί της αθλητικής καρδιολογίας στο ιατρικό τιμ τους με αποτέλεσμα μόνο ευκαιριακά να περνούν από ολοκληρωμένες καρδιολογικές εξετάσεις οι αθλητές. Δυστυχώς δεν υπάρχουν θεσμοθετημένοι κανόνες ακόμη και στα μεγάλα σωματεία».
Αποτελεί συνήθη πρακτική των ομάδων τα ιατρικά «επιτελεία» τους να εξαντλούνται στην ύπαρξη ορθοπαιδικών και φυσικοθεραπευτών, οι οποίοι είναι κατάλληλοι για την αντιμετώπιση των τραυματισμών, αλλά να αγνοούνται ειδικότητες όπως των καρδιολόγων, οι οποίοι μπορούν να αντιμετωπίσουν περιστατικά ακόμη πιο σοβαρά αφού αφορούν την ίδια τη ζωή των αθλητών. «Υπήρξε περίπτωση ομάδας στην οποία ανακαλύφθηκε ότι επτά-οκτώ παίκτες της είχαν καρδιολογικά προβλήματα» αποκαλύπτει ο πρώην διευθυντής του EKAE.
Στην ποδοσφαιρική πιάτσα κυκλοφορεί ότι υπάρχει παίκτης του Εργοτέλη που αγωνίζεται με πρόβλημα καρδιάς το οποίο έχει διαπιστωθεί σε υπερηχογράφημα. Την ίδια στιγμή για την έκδοση δελτίου σε αθλητές δεν απαιτείται η εξέταση από καρδιολόγο, ενώ υπήρξε περίπτωση ομοσπονδίας (μπάσκετ) η οποία δεν δέχθηκε να εκδώσει δελτίο επειδή η ιατρική εξέταση είχε γίνει από καρδιολόγο! Πριν από 13 χρόνια η ελληνική ολυμπιακή ομάδα του 1992 δεν είχε υποβληθεί καν σε τσεκ απ καθώς αυτό είχε θεωρηθεί περιττό…
* Οι ιδιομορφίες των αθλητών
Δυστυχώς τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελούν εξαιρέσεις αλλά τον κανόνα στο τοπίο του ελληνικού αθλητισμού και ενδεχομένως του παγκοσμίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο διάστημα από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας ως σήμερα έχουν χάσει τη ζωή τους τρεις επαγγελματίες αθλητές, ένας ρώσος μπασκετμπολίστας, ένας αμερικανός αθλητής του χόκεϊ στον πάγο και ο βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής Σερζίνιο, ο οποίος αγωνιζόταν με καρδιολογικό πρόβλημα.
H βαριά σκιά του θανάτου πάνω από τον αθλητισμό οδήγησε τη ΔΟΕ στην επεξεργασία ενός κανονισμού, του «πρωτοκόλλου της Λωζάννης», με στόχο την αντιμετώπιση των κινδύνων αιφνιδίου θανάτου των αθλουμένων λόγω καρδιακών προβλημάτων. H σωστή πρόληψη θα μπορούσε να εξαφανίσει τις περιπτώσεις αιφνιδίων θανάτων. «Το να παρουσιάσει κάποιος υγιής αθλητής πρόβλημα όταν δίνει περισσότερο από το μάξιμουμ των δυνατοτήτων του είναι μια αρρυθμιολογική περίπτωση» επισημαίνει ο κ. Σταματόπουλος, εξηγώντας ότι «η καρδιά μπορεί να κάνει αφάνταστες προσαρμογές. Στους αθλητές έχουμε μετρήσει σφύξεις που, αν τις είχαν μη αθλούμενοι, θα έπρεπε να είχαν βηματοδότη».
* «Οχι» από Ταμεία και νοσοκομεία
H προσπάθεια όμως για τη δημιουργία ενός οργανωμένου συστήματος πρόληψης προσκρούει όχι μόνο σε παρωχημένες νοοτροπίες αλλά και στην οικονομική δυσπραγία, όπως αποδεικνύει το παράδειγμα της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (ΕΠΟ). «Το 2001 πήραμε την πρωτοβουλία να δημιουργήσουμε την κάρτα υγείας του αθλητή, όπου θα περιλαμβανόταν ένα απαραίτητο σετ εξετάσεων, τις οποίες είχαν προσδιορίσει 20 διακεκριμένοι γιατροί. Μεταξύ άλλων προβλέπονταν αιματολογικές και καρδιολογικές εξετάσεις αλλά και ακτινογραφίες θώρακος. Για τους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές η κάρτα υγείας θα ήταν διαφορετική, με πιο αναλυτικές και εξειδικευμένες εξετάσεις. Δυστυχώς η υπόθεση αυτή δεν προχώρησε αφού τα σωματεία δεν μπορούσαν να αντέξουν το κόστος των εξετάσεων» εξηγεί ο γενικός γραμματέας και υπεύθυνος της Ιατρικής Επιτροπής της ΕΠΟ Γιάννης Οικονομίδης. Στην προσπάθειά της αυτή η ΕΠΟ βρήκε αντίπαλο τα ασφαλιστικά ταμεία και τα νοσοκομεία, τα οποία δεν ενέκριναν τις εξετάσεις με το αιτιολογικό ότι «εμείς δεν εξετάζουμε υγιείς αλλά ασθενείς»!
Το περίεργο – αν όχι επικίνδυνο- ήταν ότι στην προσπάθεια αυτή αντιδρούσαν και σωματεία καθώς δεν ήταν σε θέση να αντεπεξέλθουν οικονομικά στο κόστος των εξετάσεων. Αποτελεί μάλιστα μνημείο της ελληνικής (κουτοπόνηρης) νοοτροπίας ανακοίνωση μιας Ενωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων της Βόρειας Ελλάδας, η οποία καλούσε τους ποδοσφαιριστές των σωματείων-μελών της να προστρέξουν να φέρουν τις «κλασικές» ιατρικές βεβαιώσεις (από έναν παθολόγο) που απαιτούνται για την έκδοση δελτίων προτού εφαρμοστεί το νέο σύστημα της ΕΠΟ με τις αναλυτικές ιατρικές εξετάσεις.
Υστερα από την εξέλιξη αυτή η ΕΠΟ, ακολουθώντας το παράδειγμα της Αγγλίας, της Ιταλίας και της Κύπρου, θέλησε να εφαρμόσει το σύστημα της τηλεϊατρικής με τη δημιουργία 52 σταθμών-μικρών κέντρων υγείας σε όλη την Ελλάδα, τα οποία θα ανελάμβαναν τις εξετάσεις των 480.000 εν ενεργεία ελλήνων ποδοσφαιριστών. Οι σταθμοί αυτοί θα είχαν τη δυνατότητα με προσωπικό έναν καρδιολόγο και έναν νοσηλευτή να πραγματοποιούν αιματολογικές, βιοχημικές και καρδιολογικές εξετάσεις.
* Το σύστημα τηλεϊατρικής
Με βάση τα στοιχεία αυτά τα οποία θα προωθούνταν τηλεματικά σε έναν κεντρικό υπολογιστή θα συντασσόταν η κάρτα υγείας του ποδοσφαιριστή. Το κόστος του προγράμματος ανερχόταν μόλις σε 1,2 δισ. δρχ. (3,5 εκατ. ευρώ). «Είχαμε ζητήσει από τον τότε υφυπουργό κ. Λιάνη 300-400 εκατ. δρχ. για να το ξεκινήσουμε και αρχικά μας τα είχε υποσχεθεί. Τελικά όμως δεν μας τα έδωσε αφού είχε προτιμήσει να τα δώσει για τη διεξαγωγή μιας έρευνας» λέει ο κ. Οικονομίδης.
H ανάγκη να βρει πηγές χρηματοδότησης για το πρόγραμμά της οδήγησε την ΕΠΟ στον υπουργό Υγείας Νικήτα Κακλαμάνη, ο οποίος ενδιαφέρθηκε μεν αλλά απάντησε ότι «δεν μπορώ να βοηθήσω αφού η ενίσχυση του προγράμματος είναι θέμα του υφυπουργείου Αθλητισμού». H αντιπαράθεση όμως του Γιώργου Ορφανού με τη διοίκηση της ΕΠΟ οδήγησε την τελευταία στην απόφαση να μη χτυπήσει καν την πόρτα του θεωρώντας ότι θα εισέπραττε αρνητική απάντηση. Ετσι η ΕΠΟ απευθύνθηκε απευθείας στο υπουργείο Οικονομικών, «το οποίο μας υποσχέθηκε ένα ποσό περίπου ενός εκατομμυρίου ευρώ προκειμένου να ξεκινήσουμε ένα πρόγραμμα το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί και γενικότερα» υπογραμμίζει ο κ. Οικονομίδης, ο οποίος δεν μπορεί να ξεχάσει ότι στις 30 Απριλίου 1995 ξεψύχησε μέσα στο γήπεδο της Ελευσίνας ο ζαϊρινός ποδοσφαιριστής του Ατρομήτου Τσιμάγκα.
«Αν είχε κάνει μια ακτινογραφία θώρακος και είχε διαπιστωθεί το πρόβλημά του, σήμερα θα ήταν στη ζωή. Γι’ αυτό πρέπει να δώσουμε βάρος στην πρόληψη. Αν συμβεί ανακοπή καρδιάς στο γήπεδο, είναι σχεδόν αδύνατον να αντιμετωπισθεί αφού το κρίσιμο διάστημα είναι μόλις τρία λεπτά. Ακόμη και αν είχαμε απινιδωτές σε όλα τα γήπεδα, δεν θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε τέτοια περιστατικά» τονίζει ο κ. Οικονομίδης.
H μακάβρια (ποδοσφαιρική) λίστα της τελευταίας τριετίας
Επτά θανατηφόρα περιστατικά επαγγελματιών ποδοσφαιριστών έχουν καταγραφεί τα τελευταία τρία χρόνια. Τον χορό του θανάτου άνοιξε το 2002 ο σκοπιανός ποδοσφαιριστής Στεφάν Τολέσκι της Ναπρεντόκ, ο οποίος υπέστη καρδιακή κρίση στον αγώνα με την Κουμάνοβο. Την ίδια χρονιά ο 28χρονος Βραζιλιάνος Μάρσιο Ντος Σάντος πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς λίγες ώρες αφού είχε σκοράρει για την Ντεπορτίβο Βάνκα του Περού. Ο 17χρονος Νιγηριανός Τζον Ικορόμα καταρρέει στη διάρκεια ενός φιλικού ματς στα Αραβικά Εμιράτα. Στις 26 Ιουνίου 2003 ο 28χρονος Καμερουνέζος Μαρκ Βιβιέν Φοέ πεθαίνει στον αγωνιστικό χώρο του Ζερλάν στη διάρκεια του αγώνα με την Κολομβία για το Κύπελλο Συνομοσπονδιών. Στις 25 Μαΐου 2004 ο αρχηγός της β’ ομάδας της Μπενφίκα Μπρούνο Μπαϊάνο (19 ετών) αφήνει την τελευταία πνοή του λόγω καρδιακού επεισοδίου στη διάρκεια της προπόνησης. Ο 30χρονος Βραζιλιάνος Σερζίνιο της Σαν Καετάνο ξεψυχά στη διάρκεια του αγώνα με τη Σάο Πάολο.
