Από την ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών μάθαμε για την προσπάθεια του διευθυντού ενός λυκείου του Βόλου και του συλλόγου των καθηγητών να επιβάλουν ευπρέπεια στην εμφάνιση των μαθητών τους. Οσοι έχουν καθημερινή επαφή στην τάξη και στο αμφιθέατρο με νεολαίους κατανοούν και υποστηρίζουν αυτήν την προσπάθεια. Πολλοί όμως θα διαφωνούσαν με τον κανόνα ευπρέπειας που υιοθέτησε ο σύλλογος των καθηγητών, ότι δηλαδή το μήκος των μαλλιών πρέπει να υποδεικνύει τη διαφορά φύλου. Γιατί να δεχθεί κανείς αυτόν τον κανόνα όταν η φύση μας δείχνει τη διαφορά με πολύ καλύτερο τρόπο;
Προτού υιοθετήσουμε κανόνες ευπρεπούς εμφάνισης πρέπει να ορίσουμε τον όρο «ευπρεπής εμφάνιση». Τι σημαίνει, λοιπόν, ευπρεπής εμφάνιση; Ο ετυμολογικός ορισμός δεν βοηθάει σημαντικά και ένας λειτουργικός ορισμός είναι, όπως σε όλες τις περιπτώσεις, δύσκολος. Εχω όμως δύο συμβάντα, από προσωπική εμπειρία, που μπορούν να βοηθήσουν. Το πρώτο συμβάν έλαβε χώρα πριν από αρκετά χρόνια κατά τον μήνα Ιούνιο, όταν ένας φοιτητής εμφανίστηκε στο γραφείο μου με μπλουζάκι χωρίς μανίκια, μαγιό και σαγιονάρες (μάλλον πήγαινε στη θάλασσα), για να ρωτήσει πότε θα ανακοινωθούν τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Η απάντησή μου ήταν: «Φύγε και έλα ξανά ντυμένος ευπρεπώς». Ξαφνιάστηκε και με ρώτησε τι έχει η εμφάνισή του. Αντί απαντήσεως, τον ρώτησα πώς θα αισθανόταν εκείνος αν εγώ πήγαινα στο αμφιθέατρο για μάθημα με την ίδια περιβολή. Απάντησε ότι θα αισθανόταν προσβεβλημένος, όπως δηλαδή αισθάνθηκα και εγώ εξαιτίας της δικής του εμφάνισης.
Το δεύτερο συμβάν έλαβε χώρα στην αίθουσα της Συγκλήτου πριν από πολλά χρόνια, όταν οι φοιτητές είχαν μία και κοινή εμφάνιση, αυτή που ταίριαζε στο πολιτικό κλίμα της εποχής, δηλαδή χακί αμπέχονο, μπλουτζίν, μακριά μαλλιά, μακριά γένια. Σε μία, λοιπόν, συνεδρίαση της Συγκλήτου ένας φοιτητής, νομίζω λεγόταν Ματθαιουδάκης (το πρόσωπο είναι υπαρκτό), εμφανίστηκε με άψογο λευκό κοστούμι, κόκκινη γραβάτα και κρεμ καπέλο. Οι άλλοι φοιτητές επιδοκίμασαν και απόλαυσαν την εμφάνιση του συναδέλφου τους. Οι καθηγητές θεώρησαν την εμφάνιση του φοιτητή προσβλητική γιατί νόμισαν, και ίσως έτσι ήταν, ότι ο φοιτητής αυτός μας ειρωνευόταν και μας διακωμωδούσε.
Τι συμπεράσματα βγαίνουν από τα παραπάνω συμβάντα; Πρώτον, δεν υπάρχει αντικειμενικό μέτρο για την ευπρεπή εμφάνιση. Δύο τελείως αντίθετες εμφανίσεις μπορεί να είναι εξίσου απρεπείς ενώ η ίδια εμφάνιση μπορεί να είναι άλλοτε ευπρεπής και άλλοτε απρεπής.
Δεύτερον, θεωρώ ότι η εμφάνιση ενός ατόμου είναι απρεπής όταν, με δεδομένες τις συνθήκες του χώρου, της επικρατούσας κατάστασης, των απόψεών μου και των συνηθειών μου, αισθάνομαι πως η εμφάνιση αυτή με προσβάλλει ως άτομο με τις συγκεκριμένες μου ιδιότητες. Αν ήμουν καθηγητής της κολύμβησης, ίσως να μη με ενοχλούσε η εμφάνιση του φοιτητή με το μαγιό και τις σαγιονάρες.
Τρίτον, το ευπρεπές της εμφάνισης έχει σχέση με την πρόθεση του ατόμου. Αν κάποιος έρχεται να με δει επιλέγοντας μια εμφάνιση με σκοπό να με προσβάλει ή να με προκαλέσει, τότε όποια κι αν είναι αυτή η εμφάνιση είναι απρεπής.
Είναι φανερό ότι, παρ’ ότι υπάρχουν όρια μέσα στα οποία μπορεί να τοποθετηθεί η ευπρεπής εμφάνιση, δεν μπορεί να προσδιορισθεί με ικανοποιητική ακρίβεια. Αξίζει όμως να παρατηρηθεί ότι η ευπρέπεια διδάσκεται, όχι βέβαια με λόγια, αλλά με το παράδειγμα. Οταν οι καθηγητές είναι περιποιημένοι, καθαροί, καλοχτενισμένοι, φρεσκοξυρισμένοι, καλοντυμένοι και ανεξάρτητα από το προσωπικό στυλ του καθενός (ή της καθεμιάς) δείχνουν ότι με την ευπρεπή παρουσία τους τιμούν και σέβονται τους μαθητές τους, τότε είναι πολύ πιθανόν ανάλογη να είναι και η εμφάνιση των μαθητών. Αντίθετα, αν οι καθηγητές εμφανίζονται στο σχολείο ασουλούπωτοι, αγουροξυπνημένοι, αξύριστοι, αχτένιστοι, αδιάφοροι για την εμφάνισή τους και για τα αισθήματα που προκαλούν στους μαθητές τους, τότε είναι πολύ πιθανόν την ίδια αδιαφορία να δείξουν και οι μαθητές.
Η ευπρέπεια είναι κολλητική.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
