Ενα λεύκωμα για τον κρήτα πολιτικό που απευθύνεται σε κοινό ευρύτερο του ελληνικού οφείλει να είναι δίγλωσσο και να συμπυκνώνει όσα εμείς γνωρίζουμε, όσα θαυμάζουμε, όσα ακόμη νοσταλγούμε. Πώς μπορεί ο γερμανός καγκελάριος ή ο γάλλος πρόξενος ή ο άγγλος σπουδαστής να συλλάβει τον ψυχισμό του ανθρώπου που μεγάλωσε ως υπόδουλος Ελληνας στην προ του 1866 Κρήτη και ο ίδιος ηγήθηκε μιας επανάστασης, μιας κυβέρνησης, μιας νομοθετικής μεταρρύθμισης, μιας μεγάλης ιδέας – αυτής του ελληνικού αλυτρωτισμού – και συγχρόνως έγινε κοινωνός του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και εκφραστής των ιδεολογικών και πολιτισμικών ρευμάτων της εποχής του;
Και όμως το πράγμα γίνεται απλό, αυτονόητο, παραστατικό, αν απλώς φυλλομετρήσει κανείς τα φωτογραφικά στιγμιότυπα, τις λιθογραφίες εποχής, τα πρόσωπα του λευκώματος που εκδόθηκε πρόσφατα από το ίδρυμα «Ελευθέριος Βενιζέλος». Τι πάθος, τι κομψότητα, πόση ευγένεια. Και πόση δύναμη και θέληση μοιρασμένη σε προεκλογικές συγκεντρώσεις, σε κινήματα, σε πολέμους. Πόσο συγκινητική σήμερα η δισέλιδη φωτογραφία που εικονίζει τα ιδρυτικά μέλη της Κοινωνίας των Εθνών που συνεδριάζουν στις 22 Φεβρουαρίου 1919 για να διαμορφώσουν τον χάρτη του Οργανισμού: ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Γούντρο Γουίλσον, ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Ορλάντο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, οι εκπρόσωποι της Ιαπωνίας, της Κίνας, της Γαλλίας, του Βελγίου, της Πορτογαλίας, της Βραζιλίας και της Μεγάλης Βρετανίας. Ηταν μια καλή ευκαιρία η τελευταία συνάντηση των ευρωπαίων ηγετών στην αρχαία αγορά της Αθήνας για να παρουσιαστεί το πορτρέτο του δικού μας οραματιστή που θα μπορούσε σήμερα να δει τις επιλογές του να δικαιώνονται.
Η άσκηση της δικηγορίας ήταν το πρώτο επάγγελμα του Ελευθέριου Βενιζέλου. Τη συνδύαζε με την πολιτική και τη δημοσιογραφία, την αγάπη για την τέχνη και ιδίως τη μουσική, την οικογενειακή ζωή, τις κοινωνικές συναναστροφές. Τον βλέπουμε σε κοινωνική εκδήλωση στα Χανιά το 1902, μπροστά σε μια καμήλα στην Αίγυπτο το 1915, με τον Παύλο Κουντουριώτη στο πλοίο που κατευθύνεται από Χανιά προς Θεσσαλονίκη για τον σχηματισμό της Προσωρινής Κυβέρνησης το 1916, στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του Palais de Luxemburg το 1919, με τη γυναίκα του στον Μυστρά το 1928, με τον λόρδο και τη λαίδη Κρόσφιλντ το 1933 στην Αγγλία. Πόσα μέρη, πόσες στάσεις, τι αποδοχή. Ο ίδιος τραγουδούσε και ηχογραφούσε κρητικά τραγούδια και ποτέ δεν έπαψε να δέχεται τους παλιούς του φίλους στο σπίτι για ένα ποτηράκι, ακόμη και όταν τον είχε απορροφήσει ολότελα πια η πολιτική. Η διάρθρωση του λευκώματος στηρίζεται σε πέντε κεφάλαια με σύντομα εισαγωγικά κείμενα και φωτογραφικά τεκμήρια που παρουσιάζουν τον άνθρωπο, τον επαναστάτη, τον πολιτικό, τον δημιουργό και τον μύθο Ελευθέριο Βενιζέλο.
Μαζί με το λεύκωμα που δίνει το άρωμα της ζωής του, το βιβλίο των νομικών εκδόσεων Αντ.Ν. Σάκκουλα, στο πλαίσιο δραστηριοτήτων του καινοτόμου Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», αγγίζει μια αλήθεια που μας αφορά όλους. Μέσα από τις εισηγήσεις των νομικών και πανεπιστημιακών καθηγητών στο συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στα Χανιά τον Ιούλιο του 2001 παρουσιάζεται η δράση του Βενιζέλου ως δικηγόρου και ως συμβούλου Δικαιοσύνης στην Κρήτη, καθώς και το νομοθετικό έργο των κυβερνήσεών του που θεμελίωσε τους όρους κοινωνικής ισότητας και δικαιοσύνης που διέπει τους θεσμούς μας ακόμη και σήμερα.
