Ως προσφάτως οι τιμές των μεριδίων των αμοιβαίων κεφαλαίων σταθερού εισοδήματος, που εμφανίζονται στους σχετικούς πίνακες, ημέρα με την ημέρα αυξάνονταν. Γι’ αυτό άλλωστε είχε αποδοθεί στα αμοιβαία της κατηγορίας αυτής ο «τίτλος» σταθερού εισοδήματος. Μετά την κατάρρευση όμως των τιμών των δραχμικών ομολόγων, στα οποία επενδύουν ως επί το πλείστον τα ομολογιακά αμοιβαία, όπως ονομάζονται πλέον τα αμοιβαία της κατηγορίας αυτής, η εικόνα έχει αλλάξει. Παρακολουθώντας κανείς τις καθημερινές μεταβολές των καθαρών τιμών των μεριδίων των ομολογιακών αμοιβαίων τους τελευταίους μήνες θα έχει ίσως παρατηρήσει ότι οι τιμές ορισμένων αμοιβαίων κάποιες ημέρες αντί να αυξάνονται μειώνονται. Πώς εξηγείται λοιπόν η πτώση των τιμών των καθαρών μεριδίων των ομολογιακών αμοιβαίων;
Ως αιτία των αρνητικών μεταβολών στις τιμές των ομολογιακών αμοιβαίων αναφέρεται η μεγάλη ρευστοποίηση μεριδίων στην οποία προχώρησαν αρκετοί αποταμιευτές – επενδυτές που είχαν τοποθετήσει τα χρήματά τους σε μερίδια αμοιβαίων της κατηγορίας. Η άνοδος των επιτοκίων μετά την κρίση του περασμένου Οκτωβρίου οδήγησε πολλούς μεριδιούχους ομολογιακών αμοιβαίων σε ρευστοποίηση των μεριδίων τους, προκειμένου να εκμεταλλευθούν τα υψηλά δραχμικά επιτόκια τοποθετώντας τα χρήματά τους σε αποδοτικότερες επενδύσεις και ειδικότερα σε αμοιβαία διαχείρισης διαθεσίμων ή βραχυπρόθεσμες καταθέσεις.
Συνολικά, το χρονικό διάστημα 31 Οκτωβρίου 1997 – 25 Φεβρουαρίου 1998 τα μερίδια των ομολογιακών αμοιβαίων μειώθηκαν περισσότερο από 10%. Το ίδιο χρονικό διάστημα το συνολικό ενεργητικό της κατηγορίας αυτής μειώθηκε κατά περίπου 14%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε κεφάλαια ύψους 270 δισ. δραχμών.
Οταν λοιπόν οι μεριδιούχοι πωλούν τα μερίδιά τους, το ομολογιακό αμοιβαίο αντλεί χρήματα από το μέρος του κεφαλαίου του που διατηρεί σε ρευστό για να τους πληρώσει. Και κάθε ομολογιακό αμοιβαίο διαθέτει ένα κομμάτι των κεφαλαίων που διαχειρίζεται σε μετρητά προκειμένου να καλύψει τις εξαγορές μεριδίων.
Σε περίπτωση όμως που η συνολική αξία των μεριδίων που ρευστοποιούνται ξεπερνά το ύψος των κεφαλαίων που διαθέτει το ομολογιακό αμοιβαίο σε μετρητά, τότε το αμοιβαίο αναγκάζεται να πωλήσει μέρος των περιουσιακών του στοιχείων, δηλαδή να πωλήσει ομόλογα από το χαρτοφυλάκιό του για να ικανοποιήσει τη ζήτηση. Με τις τιμές των ομολόγων να βρίσκονται σήμερα, και ύστερα από την κρίση του περασμένου Οκτωβρίου, σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, η απόδοση του αμοιβαίου μειώνεται κάθε φορά που πωλεί τίτλους από το χαρτοφυλάκιό του.
Αυτό συμβαίνει διότι η αξία του ενεργητικού ενός ομολογιακού αμοιβαίου υπολογίζεται καθημερινά με βάση την ονομαστική αξία των τίτλων που έχει στο χαρτοφυλάκιό του και τον τόκο που έχει τρέξει από την ημέρα έκδοσης του τίτλου ως σήμερα. Για παράδειγμα, το ενεργητικό ενός αμοιβαίου που διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του ομόλογα ονομαστικής αξίας 1.000 δρχ. με επιτόκιο 12%, τα οποία λήγουν σε έξι μήνες, με αυτόν τον τρόπο υπολογισμού διαμορφώνεται σε 1.060 δραχμές.
Ωστόσο, ο υπολογισμός του ενεργητικού με τον τρόπο αυτόν δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Και αυτό διότι οι τιμές των ομολόγων διαμορφώνονται καθημερινά ανάλογα με την πορεία των επιτοκίων και την προσφορά τίτλων. Αν δηλαδή το εν λόγω αμοιβαίο ήθελε να πωλήσει όλους τους τίτλους που διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του, θα μπορούσε να εισπράξει λιγότερα χρήματα από τις 1.060 δρχ. αν, π.χ., τα ισχύοντα επιτόκια ήταν υψηλότερα από αυτά των τίτλων που έχει στο χαρτοφυλάκιό του ή περισσότερα χρήματα αν τα επιτόκια ήταν χαμηλότερα. Αν όμως περίμενε ως τη λήξη των τίτλων, θα εισέπραττε 1.200 δρχ., δηλαδή το κεφάλαιο συν τον τόκο, αφού οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων είναι εγγυημένες στη λήξη τους.
Η εταιρεία Nationale Nederlanden, που βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κύμα ρευστοποίησης μεριδίων του ομολογιακού της αμοιβαίου, προκειμένου να ανακόψει τη δυσμενή αυτή εξέλιξη, όπως αναφέρουν στελέχη της, αποφάσισε να ρευστοποιήσει ομόλογα ύψους 65 δισ. δρχ. που διέθετε στο χαρτοφυλάκιό της. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι με την κίνηση αυτή έγινε μια πραγματική αποτίμηση του ενεργητικού του εν λόγω αμοιβαίου. Αποτέλεσμα ήταν η απόδοσή του από την αρχή του έτους να είναι αρνητική και να διαμορφωθεί σε -6,7%, όταν η μέση απόδοση των αμοιβαίων της κατηγορίας αυτής, που υπολογίζεται με τον τρόπο που αναφέραμε, για το ίδιο χρονικό διάστημα διαμορφώνεται περί το 1,4%.
Οταν λοιπόν ένα ομολογιακό αμοιβαίο αναγκάζεται να ρευστοποιήσει τίτλους από το χαρτοφυλάκιό του για να ικανοποιήσει τη ζήτηση για εξαγορά μεριδίων, υπό τις σημερινές συνθήκες που επικρατούν στην αγορά ομολόγων, μειώνεται το ενεργητικό του και η απόδοσή του σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα εμφανίζεται αρνητική.
Οι αποδόσεις των επενδύσεων:
Ένα παράδειγμα για τη διαχείριση των αμοιβαίων ας υποθέσουμε ότι το συνολικό ενεργητικό ενός αμοιβαίου είναι 1.000 δρχ. οι οποίες έχουν τοποθετηθεί σε ομόλογα με ετήσιο επιτόκιο 12%. Ετσι, ύστερα από ένα μήνα η αξία του ενεργητικού του αμοιβαίου υπολογίζεται σε 1.010 δραχμές, αφού έχει τρέξει τόκος ίσος προς το ένα δωδέκατο της συνολικής ετήσιας απόδοσης των τίτλων, δηλαδή 1%.
Αν τώρα την πρώτη ημέρα του επόμενου μήνα το εν λόγω αμοιβαίο χρειαστεί να ρευστοποιήσει μέρος του ενεργητικού του για να πληρώσει τους πελάτες του που ρευστοποιούν μερίδια, τότε θα βγει στην αγορά για να πωλήσει ομόλογα. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι το εν λόγω αμοιβαίο θέλει να πωλήσει ομόλογα 100 δρχ., τα οποία έχουν επιτόκιο 12%. Κανένας όμως δεν θα θελήσει να αγοράσει τα ομόλογα αυτά στην τιμή των 100 δρχ. από τη στιγμή που τα τρέχοντα επιτόκια είναι, π.χ., της τάξεως του 15%.
Ο αγοραστής των τίτλων του αμοιβαίου για να «πιάσει» την απόδοση του 15% θα πρέπει να πληρώσει 98,5 δρχ., ώστε στη λήξη του τίτλου (ύστερα από 11 μήνες), όταν θα εισπράξει 112 δρχ. (κεφάλαιο συν τόκο), να έχει πετύχει ισοδύναμη με την τρέχουσα απόδοση (δηλαδή περίπου 15%). Το αμοιβαίο λοιπόν θα εισπράξει 98,5 δρχ. για τα ομόλογα που πώλησε και έτσι το συνολικό ενεργητικό του θα μειωθεί σε 1.007,5 δρχ. (909 δρχ. που αντιστοιχούν στα ομόλογα ύψους 900 δρχ. και τον τόκο 1% που έχει τρέξει τον ένα μήνα συν 98,5 δρχ. που εισέπραξε από τα ομόλογα που πώλησε).
Κάθε φορά που ένας αριθμός μεριδιούχων προχωρεί σε ρευστοποίηση και το αμοιβαίο αναγκάζεται να πωλήσει με ζημιά τίτλους από το χαρτοφυλάκιό του για να ικανοποιήσει τη ζήτηση, η ζημιά περνάει σε όλους τους μεριδιούχους. Είναι μικρότερη για αυτούς που ρευστοποίησαν πρώτοι τα μερίδιά τους και μεγαλώνει κάθε φορά που πραγματοποιείται νέα ρευστοποίηση τίτλων, όσο διάστημα φυσικά οι τιμές των ομολόγων παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα. Σε ακραίες περιπτώσεις υπάρχει ο κίνδυνος οι τελευταίοι να χάσουν το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου τους. Για τον λόγο αυτόν, όπως αναφέρουν στελέχη της Nationale Nederlanden, η εταιρεία αποφάσισε να ρευστοποιήσει όλο το χαρτοφυλάκιο των ομολόγων της προκειμένου να προστατέψει τους μεριδιούχους του ομολογιακού της αμοιβαίου και να περιορίσει τις ζημιές σε όσο το δυνατόν μικρότερα επίπεδα. Ετσι, όπως επισημαίνουν, η ζημιά μοιράστηκε εξίσου σε όλους τους μεριδιούχους.
