Το πρόγραμμα για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία της χώρας μπαίνει στην τελική του ευθεία. Το βιβλίο με τίτλο Σεξουαλική αγωγή – Διαφυλικές σχέσεις, που αποτελεί το κύριο μέρος του εκπαιδευτικού υλικού του προγράμματος, είναι έτοιμο και θα αρχίσει να μοιράζεται σε μαθητές ηλικίας 15-18 ετών από την επόμενη σχολική χρονιά. Στην έκδοση που απευθύνεται στους μαθητές (υπάρχει και δεύτερη ειδικά για τους καθηγητές), αντί για πρόλογο οι συγγραφείς του βιβλίου, ο ψυχίατρος κ. Κώστας Κοτζαμάνης και ο επίκουρος καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διευθυντής του Ελληνικού Σεξολογικού Ινστιτούτου κ. Ζήσης Παπαθανασίου, αναλύουν τη σημασία που έχουν τα λάθη στη ζωή μας, μια προσέγγιση ενδεικτική της ιδιαίτερης ευαισθησίας με την οποία έχει γραφτεί. Αρμόδιοι από το υπουργείο Παιδείας, καθηγητές, γονείς και μαθητές μιλούν στο «Βήμα» για την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί ώστε η θεωρία να γίνει πράξη.
«Οταν θεωρούμε τα λάθη μας καταστρεπτικά ή ανεπανόρθωτα, τότε παραλύουμε, απογοητευόμαστε, αποφεύγουμε κάθε δράση. Αντίθετα, όταν ξέρουμε ότι η ζωή δίνει και άλλες ευκαιρίες, ένα λάθος μπορεί να είναι μια καλή ευκαιρία να διορθώσουμε την πορεία μας και να ξαναπροσπαθήσουμε με περισσότερη γνώση». Με αυτά τα λόγια το σχολικό βιβλίο για τη σεξουαλική αγωγή και τις διαφυλικές σχέσεις καλωσορίζει τους μαθητές στη γεμάτη γοητεία αλλά και στη σκληρή πολλές φορές πραγματικότητα των ανθρωπίνων σχέσεων. Οι μεγάλες αλλαγές, που γίνονται κυρίως σε επίπεδο κοινωνικό σε όλον τον κόσμο, και τα πολύ μεγάλα γεγονότα που συνοδεύουν τη ζωή μας επιβάλλουν όλο και περισσότερο την ανάγκη να είναι οι άνθρωποι προετοιμασμένοι σε θέματα σεξουαλικής αγωγής στα οποία φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερα προβλήματα σε ολοένα και μικρότερες ηλικίες.
«Η παγκοσμιοποίηση φαίνεται ότι έχει και αυτή τις δικές της επιπτώσεις, κυρίως αρνητικές, στη σεξουαλική ζωή των ανθρώπων με την έννοια ότι τα κράτη αποδεικνύονται όλο και λιγότερο ικανά να διαφυλάξουν την παράδοσή τους, και ξέρουμε ότι η παράδοση συνδέεται με την ηθική και η ηθική με τη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική συμπεριφορά» τονίζει ο κ. Ζήσης Παπαθανασίου μιλώντας για το βιβλίο, τον καρπό μιας συλλογικής προσπάθειας που πήρε σχεδόν τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί. «Αρα έννοιες που θα πρέπει να επανεκτιμηθούν και να επανακριθούν θα πρέπει να τις δούμε κάτω από το φως της επιστήμης και κάτω από συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο. Μέσα από αυτό το βιβλίο πρεσβεύεται μια σεξουαλική διαπαιδαγώγηση που δεν είναι καθόλου ιατροκεντρική. Αντίθετα η προσέγγιση είναι ανθρωποκεντρική και έχει στόχο να βοηθήσει τους μαθητές να αναγνωρίσουν το φύλο τους, να ενισχύσουν το “Εγώ” τους, να προετοιμαστούν ώστε να δημιουργήσουν μια σχέση, να ξεπεράσουν τους μύθους που τους βασανίζουν και να προετοιμαστούν για τη συντροφικότητα που θα οδηγήσει στον γάμο, στην οικογένεια και στα παιδιά. Το βιβλίο προσπαθεί επίσης να αγγίξει το μείζον θέμα της υπογεννητικότητας, για το οποίο οι νέοι καλό είναι να ευαισθητοποιούνται από νωρίς».
Πολλά κομμάτια των δύο εκδόσεων του βιβλίου είναι ίδια. Υπάρχουν όμως κεφάλαια, όπως για τις σεξουαλικές δυσλειτουργίες, που δεν περιέχονται στο βιβλίο των μαθητών. Στο βιβλίο των καθηγητών υπάρχουν επίσης λεπτομερείς οδηγίες και ασκήσεις ώστε ακόμη και οι καθηγητές που δεν είναι ευαισθητοποιημένοι στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση να μπορούν να βρουν εκεί μία λογική και έναν σωστό τρόπο δουλειάς. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι από έρευνα που είχε κάνει πέρυσι το Ελληνικό Σεξολογικό Ινστιτούτο για λογαριασμό του υπουργείου Παιδείας, και τα αποτελέσματα της οποίας είχαν δημοσιευτεί στο «Βήμα», προέκυπτε ότι οι μισοί σχεδόν έλληνες εκπαιδευτικοί ήταν ανέτοιμοι να διδάξουν το μάθημα της Σεξουαλικής Αγωγής.
Η εκπαίδευση των καθηγητών έγινε από το υπουργείο Παιδείας με τη συνεργασία ειδικών σε όλους τους νομούς της χώρας. Με τη βοήθεια των βιβλίων και του εποπτικού υλικού διαφάνειες slides και CD-ROM θα μπορούν να διδάξουν το μάθημα αποτελεσματικά. Οπως λέει η κυρία Ματίνα Στάππα, πάρεδρος επί θητεία Αγωγής στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και επιστημονική υπεύθυνη της Ενέργειας Αγωγής Υγείας του ΕΠΕΑΚ «αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 4.000 εκπαιδευτικοί που έχουν επιμορφωθεί σχετικά σε 123 επιμορφωτικά σεμινάρια που έγιναν σε όλες τις διευθύνσεις της χώρας».
ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Η δυσκολία της σωστής ενημέρωσης
Στην Ελλάδα ως πηγή ενημέρωσης οι γονείς είναι αρκετά πίσω, μετά τα ΜΜΕ και μετά τους φίλους, ενώ το σχολείο έρχεται τελευταίο. Η δυσκολία ενημέρωσης είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια απ’ ό,τι στα αγόρια (όταν πρέπει να απευθύνονται σε άντρες καθηγητές) αν και τα μεικτά σχολεία έχουν ήδη διευκολύνει τις επαφές ανάμεσα στα δύο φύλα. Τείνουμε σε μια συμπεριφορά που δεν έχει ανατρεπτικά χαρακτηριστικά για το άλλο φύλο προκειμένου να ενημερωθεί. Αυτή η δυσκολία των κοριτσιών προκύπτει επίσης από όλες τις μελέτες που έχουν γίνει στην Ελλάδα όσον αφορά την ενημέρωση των μαθητριών.
«Εμείς οι πιο μεγάλοι που έχουμε περάσει από μία πιο συντηρητική περίοδο καταλαβαίνουμε ότι τα παιδιά χρειάζονται την ενημέρωση» λέει η κυρία Ηλιάδου. «Το θέμα τώρα είναι να κάνουμε τους γονείς των παιδιών να το καταλάβουν. Η άποψή μου είναι ότι πρέπει να προσέξουμε πώς θα παρουσιάσουμε το θέμα, τι μάρκετινγκ θα γίνει που θα δημιουργήσει την ανάγκη για τη διδασκαλία αυτού του μαθήματος. Ο ρυθμός των εκτρώσεων στη χώρα μας το δείχνει ξεκάθαρα».
Ο Σπύρος είναι 15 ετών, μαθητής της Α’ Λυκείου, και έχει ήδη παρακολουθήσει μέρος του πιλοτικού προγράμματος για τη Σεξουαλική Αγωγή. Οπως λέει «το μάθημα αυτό χρειάζεται σε όλα τα παιδιά. Στις αρχές της σχολικής χρονιάς μάς έκαναν μια ενημέρωση. Ρωτήσαμε για πολλά θέματα και οι απαντήσεις που πήραμε μας βοήθησαν πολύ. Απ’ ό,τι φάνηκε ήμασταν λάθος σε πολλά. Στην αρχή έγινε στην τάξη ένας μικρός χαβαλές αλλά γρήγορα καταλάβαμε ότι πρόκειται για ένα πολύ ενδιαφέρον μάθημα. Νομίζω ότι έχει πολύ σημασία πώς θα το χειριστεί ο καθηγητής. Τα περισσότερα παιδιά πάντως ανταποκρίθηκαν πολύ καλά διότι δεν μπορούν να πλησιάσουν τους γονείς τους γι’ αυτά τα θέματα».
Η κυρία Λίλιαν Αντωνίου είναι πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του 41ου Γυμνασίου Αθηνών, μαία και καθηγήτρια εφαρμογών στο Τμήμα Μαιευτικής του ΤΕΙ Αθήνας. Πιστεύει ότι τα σεμινάρια για τους εκπαιδευτικούς είναι πολύ σημαντικά αλλά υποστηρίζει ότι αυτό το μάθημα πρέπει να το διδάσκει κάποιος ειδικός, όπως είναι μια μαία ή ένας γιατρός. «Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν πάει στη
ΣΕΛΕΤΕ και περιμένουν σε λίστες για να διδάξουν στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Πρέπει εκτός από την ενημέρωση να γνωρίζουν και την ψυχολογία της προσέγγισης ειδικά σε αυτές τις ηλικίες. Εξαιτίας του επαγγέλματός μας έχουμε, για παράδειγμα, συναντήσει πολλά ανήλικα κορίτσια που θέλουν να κάνουν έκτρωση. Εχουμε συναντήσει γυναίκες πτυχιούχους πανεπιστημίου που αγνοούν το βασικό γεννητικό τους σύστημα. Οταν ο ίδιος ο γονιός δεν έχει την ανάλογη παιδεία, τότε δεν μπορεί να βοηθήσει το παιδί του».
ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ Ποιοι εκπαιδευτικοί θα το διδάξουν
Ολο και μεγαλύτερος αριθμός καθηγητών πιστεύει ότι παράλληλα με την τεχνοκρατική παιδεία πρέπει να δίδεται στα παιδιά και ένα κομμάτι ανθρωπιστικής παιδείας. Με βάση τις θέσεις του υπουργείου όλοι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διδάξουν αυτό το μάθημα, ανεξάρτητα από την ειδικότητά τους. Εκείνο όμως που είναι πολύ σημαντικό είναι ότι δεν υπάρχει το ίδιο ενδιαφέρον και από τα δύο φύλα. Είναι πολύ μεγαλύτερος ο αριθμός των γυναικών εκπαιδευτικών που ενδιαφέρονται για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και αυτό ήταν φανερό και εντυπωσιακό σε όλα τα σεμινάρια που έκανε το Ελληνικό Σεξολογικό Ινστιτούτο, αλλά και τα σεμινάρια που οργανώθηκαν από το υπουργείο Παιδείας στις έδρες των νομών.
«Αυτό ίσως συμβαίνει επειδή η ανάγκη για μητρότητα, για ενημέρωση σε επίπεδο αντισύλληψης και ίσως οι συναισθηματικές ανάγκες των γυναικών είναι αυτές που τις κάνουν να ενδιαφέρονται περισσότερο» επισημαίνει ο κ. Παπαθανασίου. «Αν είμαι αισιόδοξος για την πορεία της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στην Ελλάδα είναι κυρίως επειδή υπάρχει πολύ μεγάλη πίεση από τους ίδιους τους μαθητές αλλά και από τους γονείς για σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία. Από στατιστικές μελέτες που έγιναν σε άλλες χώρες, και κυρίως στην Αγγλία, ήταν σαφής η θέση των γονιών και η επιθυμία τους να διδάσκεται η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στο σχολείο με την έννοια ότι αυτό τους απαλλάσσει από την ανάγκη να το κάνουν οι ίδιοι».
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Οι επτά θεματικές ενότητες
Στο πλαίσιο της Ενέργειας Αγωγής Υγείας στα σχολεία, που χρηματοδοτείται και από το Β’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, έγινε παραγωγή «εκπαιδευτικών πακέτων» σε επτά θεματικές ενότητες. Μία από αυτές είναι η Σεξουαλική Αγωγή και οι Διαφυλικές σχέσεις. Αυτό έγινε σε δύο επίπεδα. Το ένα αφορά τις ηλικίες 11-14 ετών που περιλαμβάνει το γυμνάσιο και τις δύο τελευταίες τάξεις του δημοτικού σχολείου και το άλλο αφορά τις ηλικίες 15-18 ετών που περιλαμβάνει το λύκειο. Το πρώτο επίπεδο ανατέθηκε στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας ενώ το δεύτερο μέρος, ύστερα από προκήρυξη, ανατέθηκε στη Β’ Γυναικολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Ελληνικό Σεξολογικό Ινστιτούτο. Ανάλογα με τον αριθμό των σχολείων που έχει κάθε διεύθυνση δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε όλη τη χώρα αυτά τα εκπαιδευτικά πακέτα θα σταλούν στον υπεύθυνο Αγωγής Υγείας και από εκεί θα μοιραστούν σε κάθε σχολείο. Κάθε πακέτο είναι έτσι φτιαγμένο ώστε να αναπαράγεται και να μοιράζεται στα παιδιά. Κάθε σχολείο από την επόμενη σχολική χρονιά θα έχει τουλάχιστον ένα τέτοιο πακέτο. Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση θα διδάσκεται έξω από τα ωρολόγια προγράμματα, δεν θα είναι υποχρεωτικό μάθημα και οι μαθητές δεν θα εξετάζονται σε αυτό. Αν και είναι απόλυτα λογικό, για τους περισσότερους εκπαιδευτικούς και ειδικούς παραμένει ανοιχτό το θέμα αν θα πρέπει να μπει στο κανονικό πρόγραμμα του σχολείου, τουλάχιστον στο γυμνάσιο και στο λύκειο.
«Το παιδί χρειάζεται το μάθημα της Σεξουαλικής Αγωγής και δεν το ξέρει» λέει η εκπαιδευτικός κυρία Μαρία Ηλιάδου. «Εχω όμως επιφυλάξεις ως προς το ότι δεν θα βαθμολογείται. Το γεγονός αυτό μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα πειθαρχίας στη διάρκεια του μαθήματος. Ο καθηγητής πρέπει να έχει τα εφόδια να κρατήσει το μάθημα σε ένα πολιτισμένο επίπεδο, να μην είναι πολύ αυστηρός αλλά να διαφυλάξει και τη δική του υπόσταση, και το πώς θα τον βλέπουν τα παιδιά μέσα στην τάξη. Ως τώρα ένα μάθημα που δεν βαθμολογείται υποβαθμίζει την παρουσία του καθηγητή μέσα στην τάξη. Πρέπει λοιπόν πιστεύω να αλλάξουμε τα δεδομένα που έχουμε από παρόμοιες προηγούμενες εμπειρίες».
