«Επί ξυρού ακμής» βρίσκεται μια από τις πιο φιλόδοξες βιομηχανικές επενδύσεις στη χώρα μας. Η μονάδα μεταλλουργίας χρυσού στην Κασσάνδρα Χαλκιδικής για πολλοστή φορά είναι «στον αέρα» και η Χαλκιδική, που προοριζόταν να γίνει Ελντοράντο, τώρα θα γίνει απλώς… Φαρ Ουέστ. Η επένδυση της καναδικής TVX Gold παραμένει μπλοκαρισμένη στο Συμβούλιο της Επικρατείας, οι κάτοικοι των περιοχών Σταγείρων, Αγίου Γεωργίου και Ρεντίνας δεν θέλουν το εργοστάσιο, ενώ αντίθετα οι πολιτικοί της περιοχής ομοθυμαδόν στηρίζουν τη δημιουργία των μονάδων παρά το όποιο πολιτικό κόστος. Το φάσμα της ανεργίας είναι ορατό στην περιοχή αλλά επίλυση του προβλήματος στον ορίζοντα δεν διαφαίνεται, πλησιάζουν εκλογές και ουδείς επιθυμεί να αγγίξει το «ηφαίστειο», που σίγουρα θα εκραγεί μετά τον Μάρτιο.
Από την πλευρά της TVX Gold, είναι πολύ πιθανόν η μεταλλουργία να αποδειχθεί μόνο το «κυνήγι του χαμένου θησαυρού» αφού οι τιμές του χρυσού διεθνώς βρίσκονται σε πτώση. Χαρακτηριστικό είναι ότι την περίοδο 1995-1996, όταν δηλαδή γινόταν η μελέτη σκοπιμότητας για τη δημιουργία του εργοστασίου, ο χρυσός είχε 400 δολάρια ανά ουγγιά, στη συνέχεια «κατέρρευσε» στα 260 δολάρια, ενώ τώρα έχει ισορροπήσει περίπου στα 300 δολάρια, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραιτήτως ότι η επένδυση θεωρείται εκ προοιμίου κερδοφόρα.
Περίπου πριν από έναν χρόνο η TVX Gold εμφάνισε σημαντικά οικονομικά προβλήματα και αναζήτησε στρατηγικό επενδυτή σε διεθνές επίπεδο. Παράλληλα η μετοχή της εταιρείας στο χρηματιστήριο του Μόντρεαλ πήρε την κατιούσα σε βαθμό που πολλοί ανησύχησαν και για το μέλλον της ίδιας της εταιρείας. Ως από μηχανής θεός εμφανίστηκε τότε η αυστραλιανή Normandy Mining η οποία πληρώνοντας 24 εκατ. δολάρια εξαγόρασε το 50 % της TVX Gold στον Καναδά ενώ πληρώνοντας άλλα 187 εκατ. δολάρια εξαγόρασε το ήμισυ όλων των συμμετοχών της TVX Gold στα χρυσωρυχεία της Χιλής, της Βραζιλίας και του Καναδά. Τα χρυσωρυχεία αυτά είναι τα La Coipa στη Χιλή, Crixas και Brasilia στη Βραζιλία, New Britania και Musselwhite στον Καναδά.
Από τον Ιούνιο του 1999, οπότε ουσιαστικά οι Αυστραλοί ανέλαβαν τον έλεγχο όλων των δραστηριοτήτων της TVX Gold, η εταιρεία προσανατολίστηκε στις τρεις επενδύσεις στην Τσεχία, στην Καμτσάκα της Σιβηρίας και βέβαια στην Ελλάδα. Οι δύο πρώτες επενδύσεις εγκαταλείφθηκαν άρον άρον και ο Eike Batista (ο βραζιλιάνος ιδρυτής και ιδιοκτήτης της TVX Gold) επικέντρωσε όλο το ενδιαφέρον του στην επένδυση της Χαλκιδικής. Την ίδια εποχή είχε ανατεθεί στην Rothschild η αναζήτηση στρατηγικού επενδυτή ενδεχομένως και για την ελληνική επένδυση. Είχαν ακουστεί τότε φήμες για συνεργασία με τον όμιλο Μυτιληναίου και για τη Βιοχάλκο αλλα τελικώς τίποτε δεν ευδοκίμησε.
Το χρηματοδοτικό πρόγραμμα, που αποτελεί και το κλειδί της ιστορίας, συμπυκνώνεται σε 130 εκατ. δολάρια για την επένδυση και 40 εκατ. δολάρια για τις λεγόμενες χρηματοδοτικές διευκολύνσεις (bridging facilities). Χαρακτηριστικά ο κ. Ι. Δραπανιώτης, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της TVX Hellas τονίζει: «Η συνεργασία με τη Normandy ισχυροποίησε την οικονομική θέση της εταιρείας και έτσι δημιουργήθηκαν οι αναγκαίες χρηματοδοτικές προϋποθέσεις για την προώθηση του έργου της Ολυμπιάδας. Συνεπώς, δεν χρειάζεται κανένας συνεταίρος. Η Deutsche Bank έχει εξουσιοδοτηθεί να ηγηθεί ομίλου τραπεζών, στον οποίο θα περιλαμβάνονται και ελληνικές τράπεζες για τη χρηματοδότηση του έργου της Ολυμπιάδας, στο τμήμα της δανειακής προσφοράς. Η εταιρεία έχει ήδη στη διάθεσή της σχετικό έγγραφο της Deutsche Bank με το οποίο επιβεβαιώνεται η πρόθεσή της για τη χρηματοδότηση του έργου».
Μεταλλευτική ιστορία πολλών αιώνων
Τα Μεταλλεία Κασσάνδρας βρίσκονται σε περιοχή με μεταλλευτική ιστορία πολλών αιώνων. Ανήκαν στην Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (ΑΕΕΧΠΛ), χρηματοδοτούμενη από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και την ΕΤΒΑ.
Η ιδιοκτησία της Κασσάνδρας αποτελείτο το 1990 από τρία μεταλλεία και εργοστάσια επεξεργασίας. Τα δύο παλαιότερα μεταλλεία, ο Μαδέμ Λάκκος και οι Μαύρες Πέτρες, ξεκίνησαν τη σύγχρονη λειτουργία τους το 1953 και παρήγαν μεικτά θειούχα μεταλλεύματα, τα οποία επεξεργάζονταν στον παρακείμενο μύλο του Στρατωνίου για να παραγάγουν συμπυκνώματα μολύβδου και ψευδαργύρου, καθώς και συμπυκνώματα πυρίτη. Το συμπύκνωμα πυρίτη περιείχε αρσενοπυρίτη, ο οποίος περιείχε χρυσό, που έπρεπε να διαχωριστεί από τα άλλα στοιχεία, στη συγκεκριμένη περίπτωση από το τοξικό αρσενικό.
Η εκκαθαρίστρια εταιρεία Εθνική Κεφαλαίου ΑΕ, έπειτα από οδηγίες του υπουργείου Βιομηχανίας, προώθησε τη διαδικασία για διενέργεια τρίτου δημόσιου πλειοδοτικού διαγωνισμού (δεδομένου ότι οι δύο πρώτοι απέβησαν άκαρποι) για την πώληση του ενεργητικού της μονάδας παραγωγής. Πλειοδότρια εταιρεία ανακηρύχθηκε η καναδική εταιρεία TVX Gold INC στις 16.12.1994.
Στα ακίνητα περιλαμβάνονται εκτάσεις στα διοικητικά όρια των (πριν από τη συνένωση) κοινοτήτων Στρατωνίου, Στρατονικίτης, Σταγίρων, Νεοχωρίου, Βαρβάρας και Ολυμπιάδας του Νομού Χαλκιδικής. Τα κέντρα μεταλλευτικής δραστηριότητας της μονάδας παραγωγής Μεταλλεία Κασσάνδρας βρίσκονται στο βορειοανατολικό άκρο της Χαλκιδικής. Οι βασικοί όροι της σύμβασης προβλέπουν τα εξής:
Α. Το τίμημα ανήλθε σε 11 δισ. δρχ.
Ποσό 4,5 δισ. εκ του τιμήματος καταβλήθηκε από την αγοράστρια με την υπογραφή της σύμβασης, το δε υπόλοιπο από 6,5 δισ. θα κατεβάλετο σε πέντε ετήσιες δόσεις ύψους 1,3 δισ. από την 1η Δεκεμβρίου 1996. Επιπλέον, παραχωρήθηκε δωρεάν η λατόμευση τριών εκατομμυρίων τόνων ασβεστόλιθου από την TVX.
Β. Θέσεις εργασίας
Η TVX δέχθηκε να συνεχίσει και να διατηρήσει τις εργασιακές συμβάσεις 550 εργαζομένων της εταιρείας επί τριετία από την υπογραφή της σύμβασης. Επίσης ανέλαβε την υποχρέωση να δεσμεύσει συμβατικά τον κατασκευαστή της μονάδας μεταλλουργίας χρυσού, ώστε να απασχολήσει κατά το στάδιο κατασκευής 150 από τους 550 εργαζομένους στην εκκαθαριζόμενη εταιρεία. Η αγοράστρια ανέλαβε την υποχρέωση να προσλάβει 520 ακόμη μισθωτούς, τους οποίους θα απασχολήσει επί τριετία από της προσλήψεώς τους.
Το ελληνικό δημόσιο ανέλαβε την υποχρέωση να επιδοτήσει τη μισθοδοσία 50 μισθωτών επί έξι μήνες και άλλων 50 επί τρία έτη από την υπογραφή της σύμβασης, καταβάλλοντας το 50% της μισθοδοσίας τους.
Γ. Επενδυτικό πρόγραμμα
Η TVX έχει αναλάβει ήδη την υποχρέωση (και το δικαίωμα) να εκτελέσει επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 45.876.120.000 δρχ.
Το πρόβλημα με το ιδιοκτησιακό καθεστώς
Πρόβλημα υπάρχει και με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της TVX Hellas ΑΕ, έπειτα από προσφυγές ομάδας τεχνικών που συνομιλούσαν με την πρώην ιδιοκτήτρια εταιρεία, την ΑΕΕ Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων, η οποία ανήκει πλέον στην Εθνική. Η εταιρεία Αλφα Γκρουπ, που διαδέχθηκε την καναδική Cara, κέρδισε ύστερα από πολύμηνη δικαστική διαμάχη στον Καναδά το 12% των κερδών της επιχείρησης (οψέποτε υπάρξουν κέρδη) και το δικαίωμα εξαγοράς του 12% της TVX Hellas επειδή είχε ξεκινήσει πρώτη τις έρευνες στη Χαλκιδική και καλυπτόταν με συμβόλαια γι’ αυτό.
Και για τις δύο αποφάσεις έχει ασκηθεί έφεση στον Καναδά αλλά η ρευστότητα παραμένει…
Αποθέματα
Το σύνολο των μεταλλευτικών δραστηριοτήτων της TVX Hellas στα Μεταλλεία Κασσάνδρας διακρίνεται σε τρεις χωριστές παραγωγικές διαδικασίες:
1. Μεταλλευτική (εξόρυξη)
2. Εμπλουτισμός (θραύση – τριβή – εμπλουτισμός)
3. Μεταλλουργία χρυσού
Το κύριο χαρακτηριστικό και των τριών αυτών δραστηριοτήτων είναι η έλλειψη οιασδήποτε παράλληλης δραστηριότητας.
Οι οριστικές παραχωρήσεις που αγόρασε η TVX αφορούν 34 μεταλλεία έκτασης 314.000 στρεμμάτων. Στα περισσότερα από αυτά είχε προηγηθεί μεταλλευτική έρευνα από το ΙΓΜΕ και την ΑΕΕΧΠΛ. Η TVX είχε πλήρη γνώση της αξίας των Μεταλλείων Κασσάνδρας από το 1993.
Σύμφωνα με τις μετρήσεις της TVX, οι ποσότητες χρυσού αργύρου, μολύβδου, ψευδαργύρου και χαλκού στα Μεταλλεία Κασσάνδρας έχουν τα εξής αποθέματα:
Χρυσός: 12,3 εκατ. ουγγιές
Μόλυβδος: 55,9 τόνοι επί 1.000
Ψευδάργυρος: 773,5 τόνοι επί 1.000
Χαλκός: 1.800 τόνοι επί 1.000.
ΟΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΕΣ
Στο Συμβούλιο της Επικρατείας εκκρεμούν τρεις αιτήσεις ακύρωσης διοικητικών πράξεων που έχουν σχέση με την επένδυση της TVX καθώς και αντίστοιχες αιτήσεις ανάκλησης:
1. Εγκριση περιβαλλοντικών όρων λειτουργίας παλαιών εγκαταστάσεων μεταλλείου Ολυμπιάδας. Ηδη η Επιτροπή Αναστολών του ΣτΕ χορήγησε αναστολή εκτέλεσης της εγκριτικής πράξης, μπλοκάροντας την επένδυση. Η TVX Hellas έχει υποβάλει αίτηση ανάκλησης της απόφασης.
2. Προέγκριση χωροθέτησης του εργοστασίου χρυσού και του χώρου εναπόθεσης των καταλοίπων της μεταλλευτικής επεξεργασίας.
3. Εγκριση της Δασικής Υπηρεσίας Νομαρχίας Χαλκιδικής για τη διάνοιξη οδών προσπέλασης στον χώρο όπου σχεδιάζεται το εργοστάσιο χρυσού.
Εκκρεμεί επίσης η αίτηση ακύρωσης κατά της χωριστής απόφασης του
ΥΠΠΟ που, μετά την απόφαση του ΚΑΣ, ενέκρινε τη χωροθέτηση του εργοστασίου χρυσού.
Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν οι εκκρεμότητες αυτές θα επιλυθούν τα επόμενα χρόνια με τους ρυθμούς που κινούνται οι αντίδικοι.
