Ο καναδός πρωθυπουργός ζούσε στη σκιά μιας τραγουδίστριας. Πιο συγκεκριμένα, ζούσε στη σκιά του προκατόχου του, ο οποίος βγαίνει ραντεβού με μια παγκόσμια ποπ σταρ. Ο Τζάστιν Τριντό και η Κέιτι Πέρι μονοπώλησαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον με τον έρωτά τους, ενώ ο νέος πρωθυπουργός ήταν άγνωστος στο ευρύ κοινό. Μέχρι που πήγε στο Νταβός. Εκεί, ο Μαρκ Κάρνεϊ πήρε το μικρόφωνο και ανέβηκε στο νούμερο ένα. Ο πλανήτης όλος τραγουδά το ρεφρέν της ομιλίας του «It’s not a transition, it’s a rupture», ελληνιστί «Δεν είναι μετάβαση, είναι ρήξη».
Η ομιλία στο Νταβός που ενόχλησε πολλούς
Το Νταβός είναι συνήθως η συνάντηση με τα μεγάλα λόγια κενού περιεχομένου, εκεί όπου αναδεικνύεται η τέχνη τού να μιλάς χωρίς να λες τίποτα. Ο καναδός πρωθυπουργός άφησε κατά μέρος τη διπλωματική ευγένεια και περιέγραψε τον κόσμο όπως είναι, όπως θα τον περιέγραφε ένας ακτιβιστής και όχι ένας πρώην τραπεζίτης. Για να καταλάβουμε ποια ήταν η θέση του Κάρνεϊ στη δημόσια ζωή του Καναδά, μπορούμε να πούμε ότι ήταν κάτι αντίστοιχο με πρόεδρο της Τράπεζας της Ελλάδος. Γνωστός δηλαδή σε συγκεκριμένο κοινό. Χωρίς να έχει εκλεγεί βουλευτής ή δημοτικός σύμβουλος, χωρίς να έχει υπηρετήσει υπουργός, πήρε το κόμμα των Φιλελευθέρων, το έσωσε από την κατρακύλα και έγινε πρωθυπουργός με μηδέν εμπειρία στα έδρανα.
Η «ρήξη» ως κεντρική λέξη της ομιλίας του δεν είναι ένας τυχαίος βερμπαλισμός, ούτε τρόπος του λέγειν, δεν είναι η λέξη που διαλέγει λογογράφος και αρθρώνει τυχαία ο πολιτικός. Η ομιλία τα έβαλε όλα στη θέση τους: οι κανόνες της διεθνούς τάξης δεν καταργήθηκαν τυπικά, απλώς αγνοούνται επιλεκτικά. Το εμπόριο μετατράπηκε σε όπλο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες έγιναν πεδίο στρατηγικής κυριαρχίας και τα νομίσματα χρησιμοποιούνται ως μέσα πολιτικής πίεσης.
Η ομιλία δεν αιφνιδίασε όσους παρακολουθούν στενά τις γεωπολιτικές εξελίξεις, σίγουρα όμως ενόχλησε όσους προτιμούν να κλείνουν τα μάτια στην πραγματικότητα.
Κώδωνας αφύπνισης και στο εσωτερικό
Εκεί στο Νταβός, λοιπόν, στη συνάθροιση των Ουάρ-Βαρεμάρ, αυτές οι διαπιστώσεις έδωσαν φωνή στις «μεσαίες δυνάμεις» του κόσμου, στις χώρες που δεν είναι υπερδυνάμεις, αλλά που δεν θέλουν να αποφασίζουν άλλες για αυτές ερήμην τους. Το μήνυμα ότι αν δε συμμετέχεις στη διαμόρφωση των κανόνων, κινδυνεύεις να γίνεις αντικείμενό τους («αν δεν κάθεσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού») δεν είναι ρητορικό. Είναι πραγματικότητα για τον Καναδά, για την Αυστραλία, για τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης και για πολλές άλλες, που συχνά μένουν στη σκιά των μεγάλων.
Στον Καναδά, η ομιλία λειτούργησε σαν κώδωνας αφύπνισης. Για δεκαετίες, η χώρα βασίστηκε στην ασφάλεια που προσφέρουν η γεωγραφία και η στενή σχέση με τις ΗΠΑ. Η παρέμβαση Κάρνεϊ έδειξε ότι η εξάρτηση από έναν μόνο σύμμαχο δεν είναι η ευφυέστερη επιλογή. Η συζήτηση στα μέσα ενημέρωσης στράφηκε προς τα εκεί. Βρε, μπας και έχει δίκιο, αναρωτήθηκαν οι αναλυτές, σαν να μην έλεγε ο πρωθυπουργός το αυτονόητο για την κυριαρχία και τη στρατηγική αυτονομία.
Η αυτονομία, όπως την περιέγραψε ο Κάρνεϊ, έγινε εικόνα. Τα είδαμε μπροστά μας. Ενέργεια, τρόφιμα, ορυκτά, υποδομές, χρηματοπιστωτική σταθερότητα, όλα αυτά τα ζητήματα, που μέχρι πρότινος γράφονταν στις σελίδες οικονομίας, πέρασαν στο κέντρο της πολιτικής σκηνής. Η ομιλία έκανε σαφές ότι η εξωτερική πολιτική και η καθημερινή ζωή των Καναδών συνδέονται στενά: όσα συμβαίνουν στο Νταβός ή στην Ουάσιγκτον, καθορίζουν τι πληρώνουμε στο σουπερμάρκετ ή πόσο σταθερή είναι η εργασία μας.
Η αντίδραση της αντιπολίτευσης και των πρωθυπουργών των επαρχιών ήταν καλύτερη από ό,τι συνήθως. Όχι ότι τον επαίνεσαν στο 100%, αλλά αναγκάστηκαν να αποδεχτούν το δίκαιο της λογικής. Εκφράστηκε διαφωνία στο κατά πόσο η κυβέρνηση μπορεί να μετατρέψει τη ρητορική σε πολιτική. Ο Πιερ Πουαλιέβρ, ηγέτης της συντηρητικής αντιπολίτευσης, επαίνεσε την ομιλία για τη διάγνωση, αλλά κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι δεν έχει εφαρμόσει αποτελεσματικά μέτρα για να προστατεύσει τη χώρα από τις πιέσεις που ανέδειξε ο Κάρνεϊ. Εντάξει, τι να πει ο άνθρωπος; Κάτι έπρεπε να βρει και, μεταξύ μας, έχει και λιγάκι δίκιο. Οι πρωθυπουργοί των επαρχιών, όπου οι επαρχίες στον Καναδά είναι σαν τις Πολιτείες των ΗΠΑ, βλέπουν την ευκαιρία νέας στρατηγικής που θα διασφαλίζει ότι ο Καναδάς δε θα εξαρτάται αποκλειστικά από τον Νότο.
Η αλλαγή στάσης ενός ευγενικού συνεργάτη
Εντυπωσίασε λοιπόν ο Μαρκ Κάρνεϊ, αλλά όλοι ξέρουμε ότι μία ομιλία δεν αρκεί για να αλλάξει τον κόσμο. Ακόμα και αν η ομιλία διανθίζεται με ολίγη από Θουκυδίδη. Το μήνυμα όμως ήταν σαφές: λιγότερη αυταπάτη, περισσότερη επίγνωση της ισχύος, λιγότερη παθητικότητα, περισσότερη στρατηγική σκέψη. Η ομιλία τράβηξε την προσοχή και έδωσε στον Καναδά την ευκαιρία να μιλήσει σοβαρά για τον εαυτό του, να πει κάτι που κανείς δεν ήθελε να διατυπώσει: ο κόσμος δε θα επιστρέψει σε αυτό που πριν από λίγα χρόνια θεωρούσαμε «κανονικότητα». Τόσο ο Καναδάς όσο και οι υπόλοιποι «μεσαίοι» πρέπει να αποφασίσουν ποια θέση θα έχουν στη νέα κανονικότητα.
Ο Καναδάς ήταν συνήθως παρατηρητής ή ευγενικός συνεργάτης, ήταν πάντα το καλό παιδί. Το ξέρουν όσοι έχουν συναναστραφεί αυτόν τον λαό: είναι σχεδόν αδύνατον να τσακωθείς μαζί τους. Είναι συμφιλιωτικοί, ήρεμοι και δευτεραγωνιστές στη σκιά του διάσημου γείτονα. Ο Μαρκ Κάρνεϊ βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης του Νταβός και έφερε την πολιτική στο Instagram και στο TikTok. Υπενθύμισε σε όλους, στον Καναδά και στο εξωτερικό, ότι η κοινή λογική με επιχειρήματα και ο πολιτικός λόγος, που έχει στέρεη βάση, μπορούν να κερδίσουν τις εντυπώσεις στη ζωή και στις πλατφόρμες.
Μπορούμε να περιμένουμε πολλά από τον καναδό πρωθυπουργό. Δεν θα είναι διάττων αστέρας του ενός σουξέ. Έδειξε να έχει star quality, όπως το λένε και στο χωριό του, το Μπάρναμπι της Βρετανικής Κολομβίας.
