Βρυξέλλες, Αποστολή Δήμητρα Κρουστάλλη

Η μετεωρολογική πρόβλεψη έδειχνε 6 βαθμούς Κελσίου και βροχή για την επόμενη μέρα. Το επιβεβαίωνε και η οθόνη με τις χρήσιμες πληροφορίες στο ασανσέρ του ξενοδοχείου, ο καιρός θα ήταν μουντός και υγρός. Τη Δευτέρα 9 Μαρτίου ο ουρανός των Βρυξελλών έκανε τα καπρίτσια του, αποκαλύπτοντας έναν μεσογειακό ήλιο, χωρίς ούτε ένα συννεφάκι να σκιάζει το πρωινό που συγκέντρωνε τους υπουργούς Οικονομικών από τις 21 πρωτεύουσες της ευρωζώνης στον διοικητικό πυρήνα της.

Στις 3 το απόγευμα ήταν προγραμματισμένη η μηνιαία συνεδρίαση του Eurogroup, η τρίτη με πρόεδρο τον Κυριάκο Πιερρακάκη και η πρώτη από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Εκείνο το πρωινό, που μαύρα νέφη σκέπαζαν τις αγορές πετρελαίου, τα μέλη του Εurogroup και οι συνεργάτες τους παρακολουθούσαν από το ξημέρωμα με αγωνία τον δείκτη να ανεβαίνει από τα 103 δολάρια το βαρέλι στα 118 με ανοδικές τάσεις και την επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα να προειδοποιεί όσους χαράσσουν πολιτική να προετοιμαστούν «για το αδιανόητο» αν η κρίση έχει μεγάλη διάρκεια.

Στο γραφείο του προέδρου του Eurogroup, στον όροφο 50 επειδή η μέτρηση γίνεται σε δεκάδες, άρα κανονικά στον 5ο όροφο του κτιρίου Justus Lipsius, επικρατεί η αναστάτωση της προετοιμασίας μιας ασφυκτικά γεμάτης ημέρας, αλλά καθόλου πανικός.

Αν και δεν θα ήταν δύσκολο να αναπτύξει ο χρήστης του αισθήματα εγκλωβισμού σε ένα ορθογώνιο δωμάτιο χωρίς έξοδο στον κεντρικό διάδρομο, με δύο αντικριστές πόρτες στις στενότερες πλευρές του, προς τον προθάλαμο συσκέψεων και προς το γραφείο των μόνιμων συνεργατών του, χώροι αμφότεροι εξοπλισμένοι με θύρες ασφαλείας που ανοίγουν μόνο με ειδικές κάρτες.

«Παραδόσεις» Βρυξελλών

Το ίδιο το γραφείο του άτυπου αλλά πανίσχυρου Eurogroup μοιάζει να σιγοψιθυρίζει σε όποιον φιλοξενεί «sic transit gloria mundi», σήμερα είσαι, αύριο δεν είσαι. Η επίπλωσή του αποθεώνει τη λευκή μελαμίνη και τη λιτή σκανδιναβική αισθητική και η διακόσμηση αποτελείται από τρεις γκραβούρες του Λουξεμβούργου, της Λισαβόνας και του λιμανιού του Αμστερνταμ. Μοναδικό στολίδι, μια μεγάλη γλάστρα με ένα βαθυπράσινο φυτό και το φως από τα παράθυρα.

Η θέα βρίσκεται προς τα κάτω, στο αίθριο, όπου έχει τοποθετηθεί ένα σύμπλεγμα με τις ομπρέλες του Ζογγολόπουλου. Για κάποιον από την Ελλάδα, το απρόσωπο του χώρου στον οποίο συζητήθηκαν το «Game over», το «time out» και το Grexit από το ευρώ είναι σοκαριστικό. Σαν να αποφάσιζαν κάποιοι περαστικοί για το μέλλον της χώρας.

Η βρυξελλιώτικη υπαλληλία δεν φημίζεται για τον ασκητικό τρόπο ζωής της. Ωστόσο στην κορυφή της πυραμίδας οι παραδόσεις τηρούνται με προσήλωση. Πριν από κάθε Eurogroup στο τραπέζι συσκέψεων του προεδρικού γραφείου παρατίθεται γεύμα με συγκεκριμένη και αναλλοίωτη σύνθεση.

Σε αυτή μετέχουν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ, ο επίτροπος Οικονομίας και Παραγωγικότητας Βάλντις Ντομπρόβσκις, η επίτροπος για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες Μαρία Λουίς Αλμπουκέρκι και ο οικοδεσπότης Κ. Πιερρακάκης. Τα εδέσματα περιλαμβάνουν «γραφειοκρατικά» σάντουιτς σε πλαστικό περιτύλιγμα και καφέδες από το κυλικείο του ορόφου.

Πρόκειται για τη συνάντηση προετοιμασίας, στην οποία οι βασικοί παίκτες του Eurogroup αποφασίζουν ποιοι είναι οι ευκταίοι στόχοι της επικείμενης συνεδρίασης και πώς θα κατανείμουν τους μεταξύ τους ρόλους.

Την περασμένη Δευτέρα το γεύμα δεν πραγματοποιήθηκε γιατί εκείνη την ώρα μπήκε εκτάκτως στην ατζέντα η τηλεσύσκεψη του G7 για την ενέργεια, η οποία διήρκεσε λίγο περισσότερο από μία ώρα. Το κεντρικό ερώτημα, όπως προέκυψε από κατοπινά δημοσιεύματα, ήταν αν θα έπρεπε να ρίξουν στην αγορά, όσες χώρες διαθέτουν, μέρος των στρατηγικών τους αποθεμάτων, όπως και έκαναν στη συνέχεια. Εκείνη τη συγκριμένη στιγμή υπήρχε αμφιθυμία γιατί οι διακυμάνσεις ήταν μεγάλες.

Μέχρι να ξεκινήσει το Eurogroup και να φτάσει η συζήτηση από το ψηφιακό ευρώ στο θέμα της ενέργειας, η τιμή του πετρελαίου είχε πέσει στα 100 δολάρια το βαρέλι. Και μέχρι να ολοκληρωθεί, περίπου στις 8 το βράδυ, μιάμιση ώρα περισσότερο από το προγραμματισμένο επειδή μίλησαν όλοι οι συμμετέχοντες, που στο μεταξύ έγιναν 27, βρισκόταν στα 84 δολάρια.

Με αυτά τα δεδομένα ήταν πολύ δύσκολο να ληφθούν μέτρα, στην αίθουσα δεν υπήρχε ομοφωνία για μέτρα επιδότησης στην αντλία και, όπως αποκάλυψε αργότερα το «Politico», κάποιες χώρες είχαν ήδη ζητήσει από την Κομισιόν εξαίρεση από τη ρήτρα διαφυγής, η οποία την αρνήθηκε. Τα αντανακλαστικά από την ενεργειακή κρίση του 2022, την οποία πυροδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ενεργοποιήθηκαν αυτόματα στην Ευρώπη. Και στην Ελλάδα το οικονομικό επιτελείο προετοιμάζει παρεμβάσεις ανάλογες εκείνης της περιόδου.

Το τέλος των βεβαιοτήτων

Οι προβλέψεις είναι δύσκολες έτσι όπως εξελίσσεται η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ και ήδη έχει προγραμματιστεί έκτακτο Eurogroup και Eco/Fin στις 27 Μαρτίου. Επειδή ο Απρίλιος είναι μήνας ΔΝΤ, τον Μάιο θα πραγματοποιηθούν δύο συνεδριάσεις των παραπάνω των δύο οργάνων, γενικά το σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού και αν χρειαστεί θα υπάρξουν και εμβόλιμες έκτακτες συνεδριάσεις, ακόμα και με τηλεδιάσκεψη.

Το Eurogroup ξεκινά τη συνεδρίαση με την κανονική σύνθεση των 21 μελών της ευρωζώνης και μετά το διάλειμμα προστίθενται οι υπόλοιποι υπουργοί των 27 μελών της ΕΕ. Σε αυτές τις συνθήκες ο πρόεδρος του οργάνου αποφάσισε να συνεδριάσει με τους 27, καθώς αν η τιμή του πετρελαίου υπερβεί τα 100 δολάρια το βαρέλι και διατηρηθεί εκεί για μεγάλο διάστημα, θα επηρεάσει όλες τις χώρες της ΕΕ, ενώ εκτιμάται ότι αν καταστραφούν οι πλατφόρμες εξόρυξης στον Κόλπο, θα είναι σημείο καμπής για την υφήλιο.

«Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή», επισημαίνει ο Πιερρακάκης, «έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά πυκνών γεωπολιτικών γεγονότων που, σωρευτικά, σηματοδοτούν το τέλος των ευρωπαϊκών βεβαιοτήτων του χθες. Η πεποίθηση ότι η ασφάλεια, η σταθερότητα και η οικονομική ευημερία της Ευρώπης μπορούν να θεωρούνται δεδομένες δεν ισχύει πλέον.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο του διαχειριστή διαδοχικών κρίσεων. Η Ευρώπη οφείλει να κάνει όλα τα αναγκαία βήματα για να ενισχύσει τον ρόλο της. Η ώρα των αποφάσεων είναι τώρα. Ο χρόνος τελειώνει και η ιστορία δεν περιμένει. Η ισχύς της Ευρώπης θα κριθεί από την τόλμη της και από την ικανότητά της να διαμορφώσει το μέλλον της».

Με ψυχραιμία στην κρίση

Ως πρόεδρος του Eurogroup ο Πιερρακάκης έπρεπε να αντικατασταθεί στη θέση του έλληνα υπουργού Οικονομικών. Με εισήγησή του ο Κυριάκος Μητσοτάκης όρισε τον υφυπουργό Οικονομικών Θάνο Πετραλιά, έναν τεχνοκράτη εξαιρετικής επάρκειας, ο οποίος ξενύχτησε πάνω στο λάπτοπ του παρακολουθώντας τις τιμές του πετρελαίου και σχεδιάζοντας μέτρα. Κάποια στιγμή χρειάστηκε να αποχωρήσει από το Eurogroup προκειμένου να συμμετάσχει με τηλεσύνδεση στη σύσκεψη για πιθανή λήψη μέτρων που διεξαγόταν εκείνη την ώρα υπό τον Πρωθυπουργό στο Μέγαρο Μαξίμου. Οι ώρες κυλούν στο «κόκκινο» για όλους.

Επειδή τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη βαδίζει από κρίση σε κρίση, όλοι έχουν γίνει πιο ψύχραιμοι. Παρ’ όλα αυτά, ένα γεγονός τούς έχει στιγματίσει. Το Eurogroup δεν συνεδριάζει πάντα στο Julius Lipsious, αλλά και στο διπλανό κτίριο Europa. Εκεί συνόδευσαν τον Ιανουάριο τον Πιερρακάκη για την πρεμιέρα του ως προέδρου η Λαγκάρντ και ο Πιερ Γκραμένια, ο γενικός διευθυντής του ESM και διάδοχος του Κλάους Ρέγκλινγκ. «This was the room», του είπαν, «αυτή είναι η αίθουσα».

Ο Πιερρακάκης, που είχε ξαναμπεί εκεί ως υπουργός Οικονομικών, απόρησε. «Ποια αίθουσα;». «Εδώ που μας ηχογραφούσε ο Βαρουφάκης» του απάντησαν. Η συμπεριφορά του τότε υπουργού Οικονομικών της Ελλάδας ήταν τόσο αδιανόητη για τους υπόλοιπους που δεν ήταν αρκετό να τον πετάξουν έξω από τη συνεδρίαση, ακόμα συζητούν ενοχλημένοι τα καμώματά του.

Η «κληρονομιά» του Βαρουφάκη θα μπορούσε να είναι ασήκωτη για τους διαδόχους του σε ευρωπαϊκό περιβάλλον, αλλά από τότε η ελληνική οικονομία ανέκαμψε και η δημοσιονομική κρίση έχει μεταφερθεί από την περιφέρεια στην καρδιά της ευρωζώνης, η Φινλανδία βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, η Γαλλία αντιμετωπίζει μόνιμη δημοσιονομική εκτροπή, ο γερμανός κεντρικός τραπεζίτης μιλά για κοινά ομόλογα. Τα PIGS έφυγαν από τη Μεσόγειο και κυλιούνται στις λάσπες της Βόρειας Ευρώπης.

Ο έλληνας πρόεδρος

Αυτό άνοιξε τις προοπτικές για έναν έλληνα πρόεδρο στο Eurogroup. Με τις παλαιές κατηγοριοποιήσεις Βορράς – Νότος, Ανατολή – Δύση, σφιχτοχέρηδες – ανοιχτοχέρηδες, οι πιθανότητες θα ήταν μηδαμινές. Ο Πιερρακάκης δεν είχε μόνο την τύχη με το μέρος του, φρόντισε να αναπτύξει προσωπικές σχέσεις με αρκετούς ομολόγους του, όπως με τον Ισπανό, τον Γάλλο, τον Γερμανό, τον Πορτογάλο και τον Ιρλανδό.

Επίσης, διατηρεί στενή σχέση με τη Γκεοργκίεβα και πλέον με τη Λαγκάρντ, την πάντοτε κυρίαρχη προσωπικότητα στο Eurogroup, και στην Ευρώπη. Η σιδηρά κυρία της ΕΚΤ έζησε την ελληνική οικονομική κρίση σε όλο το μεγαλείο της, από τα μέτρα λιτότητας που της έγραψε ο τότε ομόλογός της, «γαλάζιος» υπουργός Οικονομικών σε χαρτοπετσέτα, μέχρι τις νουθεσίες του Βαρουφάκη, ο οποίος τις περιγράφει σχοινοτενώς στο βιβλίο του με τίτλο «Ενήλικες στο δωμάτιο» δανεισμένο από μια φράση της για εκείνον.

«Η Λαγκάρντ είναι μια κατηγορία μόνη της» παρατηρούν συνεργάτες του Πιερρακάκη και διηγούνται πώς ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος του Eurogroup έπεσε κατευθείαν στα βαθιά, όταν ενημερώθηκε ότι πρέπει να συντονίσει τη διαδικασία εκλογής του αντιπροέδρου της ΕΚΤ. «Τι εννοείς διαδικασία;» του απάντησαν οι μόνιμοι συνεργάτες του εκάστοτε προέδρου του οργάνου. «Ολα είναι ανεπίσημα».

Για εκλεγεί κάποιος χρειάζεται τις ψήφους 16 από τους 21 υπουργούς που να αντιπροσωπεύουν το 65% της ευρωζώνης. «Την προηγούμενη φορά η διαδικασία διήρκεσε ένα εξάμηνο» τον προειδοποίησαν. Ο Πιερρακάκης εφηύρε μια διαδικασία, τη συμφώνησε με τους 21 και την ολοκλήρωσε με 6 υποψηφίους σε 2 ώρες. «Well done. Wow!» ήταν το σχόλιο ανώτατου κοινοτικού αξιωματούχου για την ταχύτατη εκλογή του Κροάτη Μπόρις Βούτσιτς.

Εκείνες τις ημέρες στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας ήταν το θέμα της Γροιλανδίας και ο Πιερρακάκης φέρεται να ζήτησε από τα μέλη του Eurogroup να προχωρήσουν γρήγορα γιατί υπάρχει διεθνής κρίση και αν δεν μπορέσουν να εκλέξουν αντιπρόεδρο στην ΕΚΤ, δεν θα τους παίρνει κανένας στα σοβαρά.

Παραδοσιακά το Eurogroup θα εργαζόταν μέχρι τον Ιούνιο με το πρόγραμμα του προηγούμενου προέδρου Πασκάλ Ντόναχιου. Ο νέος πρόεδρος, όμως, έχει ήδη κάνει παρεμβάσεις σε αυτό, αν και η «ατζέντα Πιερρακάκη» θα ξεκινήσει στην απόλυτη εκδοχή της μετά τον Ιούνιο και πέρα από τα μεγάλα θέματα, όπως η ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, η συγχώνευση και μεγέθυνση του τραπεζικού συστήματος και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αναμένεται να επεκταθεί, εκτός από την ενέργεια, σε προβλήματα όπως το στεγαστικό και το κόστος διατροφής, εκεί δηλαδή που σωρεύεται ο πληθωρισμός της καθημερινότητας.

«Η Ευρώπη χρειάζεται τώρα στρατηγική διορατικότητα και αποφασιστικότητα. Να ενισχύσει την κοινή της άμυνα, να θωρακίσει τις κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και να κατοχυρώσει την ενεργειακή της ασφάλεια. Παράλληλα, πρέπει να προχωρήσει πιο γρήγορα στις μεταρρυθμίσεις που θα εδραιώσουν την οικονομική ισχύ της. Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων μπορεί να κινητοποιήσει ευρωπαϊκά κεφάλαια προς την παραγωγική οικονομία και την καινοτομία, ενώ το ψηφιακό ευρώ αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα για την ευρωπαϊκή νομισματική κυριαρχία. Η απάντηση της Ευρώπης στις προκλήσεις της εποχής πρέπει να είναι βαθύτερη ολοκλήρωση, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και περισσότερη στρατηγική αυτονομία» πιστεύει ο πρόεδρος του Eurogroup.