Τις βασικές κατευθύνσεις της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής και τον ρόλο της χώρας ως διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της ευρωπαϊκής αγοράς αναλύει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, σε άρθρο του που φιλοξενείται στο Atlantic Council.
Στο κείμενο παρουσιάζεται η προσέγγιση του «ενεργειακού ρεαλισμού», σύμφωνα με την οποία η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας πρέπει να ισορροπεί με την ασφάλεια του εφοδιασμού, την οικονομική ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή.
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του άρθρου, η απανθρακοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας αποτελεί αναγκαιότητα, ωστόσο ο ρυθμός υλοποίησής της δεν πρέπει να υπονομεύει την παραγωγική βάση. Ως παράδειγμα αναφέρεται ο κλάδος της ναυτιλίας, ο οποίος, αν και αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 3% των παγκόσμιων εκπομπών ρύπων, επωμίζεται υψηλό ρυθμιστικό κόστος, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό για τις επιπτώσεις στη διεθνή ανταγωνιστικότητά του.
Οι τέσσερις άξονες του ενεργειακού σχεδιασμού
Ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Το πρώτο πεδίο αφορά την επανέναρξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων για τον εντοπισμό υδρογονανθράκων. Μετά από μακρά περίοδο στασιμότητας, προγραμματίζονται νέες σεισμικές έρευνες νότια της Κρήτης και ερευνητικές γεωτρήσεις στο Ιόνιο. Στο πλαίσιο αυτό, τον Φεβρουάριο του 2027 αναμένεται να ξεκινήσει η υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση στο «Οικόπεδο 2» στο Βορειοδυτικό Ιόνιο, βάσει της σύμβασης που υπεγράφη τον Απρίλιο μεταξύ της Stena Drilling και της κοινοπραξίας ExxonMobil, Energean και HELLENiQ ENERGY. Η αξιοποίηση των πιθανών εγχώριων κοιτασμάτων αντιμετωπίζεται ως μεταβατικό εργαλείο για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης.
Ο δεύτερος άξονας επικεντρώνεται στην αλλαγή του εγχώριου ενεργειακού μείγματος. Η παραγωγή από λιγνίτη έχει περιοριστεί σημαντικά, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) να καλύπτουν πλέον περισσότερο από το 50% της ηλεκτροπαραγωγής. Για τη διασφάλιση της σταθερότητας του συστήματος, οι ΑΠΕ συνδυάζονται με μονάδες φυσικού αερίου και υποδομές αποθήκευσης ενέργειας.
Ο τρίτος πυλώνας αφορά την ανάπτυξη του «Κάθετου Διαδρόμου». Πρόκειται για μια υποδομή που στοχεύει στη μετατροπή της Ελλάδας σε πύλη εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, διευκολύνοντας τη ροή αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και συμβάλλοντας στον ευρωπαϊκό στόχο για απεξάρτηση από τις ρωσικές εισαγωγές.
Ο τέταρτος άξονας βασίζεται στην περιφερειακή διπλωματία και συγκεκριμένα στο σχήμα συνεργασίας «3+1» μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών, με στόχο τη θωράκιση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω κοινών επενδύσεων και έργων υποδομής.
Γεωπολιτικές προεκτάσεις και διεθνές πλαίσιο
Η συγκεκριμένη στρατηγική βασίζεται στη θέση ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι πολυδιάστατη και άρρηκτα συνδεδεμένη με τις διεθνείς συμμαχίες και τη διαφοροποίηση των δικτύων. Στο άρθρο επισημαίνεται η σημασία της διατλαντικής συνεργασίας, η οποία συζητήθηκε και στο πλαίσιο της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) στην Αθήνα.
Τέλος, γίνεται αναφορά στην αναπαραγωγή των ελληνικών ενεργειακών θέσεων από την πλευρά της αμερικανικής ηγεσίας και συγκεκριμένα από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, εξέλιξη που αποδίδεται στην αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία της περιοχής. Το άρθρο καταλήγει με την εκτίμηση ότι στον 21ο αιώνα η διαχείριση των ενεργειακών πόρων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα γεωπολιτικής ισχύος και ανεξαρτησίας.
