Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: πώς αλλάζει ριζικά η εμπειρία του επισκέπτη

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, οι μελέτες εξελίσσονται εντός χρονοδιαγράμματος, επιβεβαιώνοντας ότι το φιλόδοξο έργο της επέκτασης και αναβάθμισης του συγκροτήματος στην καρδιά της Αθήνας παραμένει σε τροχιά υλοποίησης.

Η μουσειογραφική προμελέτη βασίζεται στο σύνολο των ήδη εγκεκριμένων αρχιτεκτονικών, στατικών και ηλεκτρομηχανολογικών μελετών και επιχειρεί να οργανώσει τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη: τη ροή, τη χωροθέτηση των εκθεμάτων, τα επίπεδα πληροφόρησης και τη σχέση ανάμεσα στο ιστορικό κτίριο και τη νέα επέκταση.

Νέα προσέγγιση

Σημειώνεται ότι σε διεθνές επίπεδο, τα μεγάλα μουσεία των τελευταίων δεκαετιών δεν κρίνονται πλέον μόνο από τον πλούτο των συλλογών τους, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο αφηγούνται την ιστορία τους. Σε αυτή τη λογική, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη μουσειακή του ταυτότητα, μεταβαίνοντας από ένα παραδοσιακό μοντέλο παρουσίασης σε ένα πιο αφηγηματικό και εμπειρικό σχήμα.

Αίθουσα Μέσης Εποχής του Χαλκού (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση

Ανοικτή αποθήκευση στον χώρο των απαρχών (ΕΠ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση

Κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αποτελεί η δημιουργία ενός «άξονα» περιήγησης, ο οποίος θα διατρέχει τόσο το υφιστάμενο κτίριο όσο και την επέκταση. Εμβληματικά εκθέματα θα λειτουργούν ως «σταθμοί» ή «μαγνήτες», καθοδηγώντας τον επισκέπτη μέσα από μια ενιαία αφήγηση. Η λογική αυτή φιλοδοξεί να άρει την αποσπασματικότητα που χαρακτήριζε επί δεκαετίες την εμπειρία του μουσείου, μετατρέποντας την επίσκεψη σε μια συνεκτική διαδρομή γνώσης.

Διάταξη συλλογής Νεολιθικής Εποχής (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση

Παράλληλα, ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στον τρόπο παρουσίασης των εκθεμάτων. Τα ελεύθερα γλυπτά θα είναι, όπου είναι δυνατόν, ορατά περιμετρικά, επιτρέποντας μια εμπειρία 360 μοιρών, ενώ πιο ευαίσθητα αντικείμενα θα προστατεύονται σε ειδικά σχεδιασμένες προθήκες. Ο φωτισμός, κρίσιμος παράγοντας για την ανάδειξη των έργων, θα συνδυάζει ενσωματωμένες λύσεις με στοχευμένες παρεμβάσεις, δημιουργώντας ένα ισορροπημένο περιβάλλον μεταξύ λειτουργικότητας και αισθητικής.

Έκθεση ιστάμενων αντικειμένων (ΕΑΜ)

Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για «λελογισμένη» χρήση πολυμέσων. Σε αντίθεση με παλαιότερες τάσεις υπερβολικής ψηφιοποίησης, το νέο μοντέλο φαίνεται να επιδιώκει μια ισορροπία, όπου η τεχνολογία λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι ανταγωνιστικά προς τα εκθέματα. Παράλληλα, ενισχύεται η έννοια της αυτόνομης περιήγησης, με πολλαπλά επίπεδα πληροφόρησης που επιτρέπουν στον επισκέπτη να επιλέξει το βάθος της εμπειρίας του.

Ενότητα «Αρχαϊκές Νεκροπόλεις» (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση

Κεντρικός χώρος ισογείου με εμβληματικά έργα των συλλογών (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση

Αντίστοιχα φιλόδοξη είναι η αναδιάταξη του Επιγραφικού Μουσείου, ενός χώρου με ιδιαίτερες απαιτήσεις λόγω της φύσης των εκθεμάτων του. Η νέα μουσειογραφική πρόταση προβλέπει την παρουσίαση έως και 650 επιγραφών σε έναν χώρο περίπου 1.400 τετραγωνικών μέτρων, μέσα από έναν συνδυασμό χρονολογικής και θεματικής αφήγησης. Η εισαγωγή της πρακτικής της «ανοικτής αποθήκευσης» αποτελεί μια από τις πιο σύγχρονες επιλογές, επιτρέποντας στο κοινό να έρθει σε επαφή με μεγαλύτερο μέρος της συλλογής, πέρα από τα αυστηρά επιλεγμένα εκθέματα.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση. Αίθουσα «Από τα φοινικικά γράμματα στο αλφάβητο» (ΕΠ)

Η οργάνωση της έκθεσης σε «νησίδες», σε συνδυασμό με την παρουσία ελεύθερων μνημείων και πανοραμικών ενοτήτων, επιχειρεί να καταστήσει το υλικό πιο προσβάσιμο και κατανοητό, χωρίς να χάνει την επιστημονική του ακρίβεια. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία, καθώς το Επιγραφικό Μουσείο καλείται να διατηρήσει τον ερευνητικό του χαρακτήρα, ενώ ταυτόχρονα ανοίγεται σε ένα ευρύτερο κοινό.

Στον πυρήνα του συνολικού σχεδιασμού βρίσκεται η έννοια της προσβασιμότητας, τόσο σε φυσικό όσο και σε νοητικό επίπεδο. Η πρόβλεψη για διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης, η σαφής σήμανση, η οπτική ταυτότητα των εκθεσιακών χώρων και η εργονομία του εξοπλισμού συνθέτουν ένα περιβάλλον που φιλοδοξεί να είναι συμπεριληπτικό. Η εμπειρία του επισκέπτη  αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα σχεδιασμού.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση αίθουσας με εκθέματα από την Ανατολή και τη Δύση (ΕΑΜ)

Φωτορεαλιστική απεικόνιση ενότητας «Μετά την κρίση του 3ου αιώνα μ.Χ.» (ΕΠ)

Όπως δήλωσε η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη: «Η μουσειογραφική προμελέτη έχει ως υπόβαθρο το σύνολο των εγκεκριμένων μελετών -αρχιτεκτονικής, στατικής, ηλεκτρομηχανολογικής- για την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του σημαντικότερου και πλουσιότερου αποθετηρίου αρχαίας ελληνικής τέχνης, παγκοσμίως. Η μουσειογραφική προμελέτη εστιάζει, κυρίως, στις γενικές σχεδιαστικές επιλογές, στην χωροθέτηση και την διάταξη των εκθεσιακών ενοτήτων, των εκθεμάτων και του εξοπλισμού, επιχειρώντας, σ΄ αυτό το στάδιο, να ανταποκριθεί συνολικά στις απαιτήσεις του μουσειολογικού σκεπτικού, διερευνώντας τη βέλτιστη προσέγγιση υλοποίησής τους.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση εσωτερικού αίθουσας κυπριακών αρχαιοτήτων (ΕΑΜ)

Φωτορεαλιστική απεικόνιση. Ενότητα «Πανόραμα» στη Στοά (ΕΠ)

Έχουν ληφθεί υπόψη βασικές παράμετροι της κτηριακής μελέτης, και σε σημαντικό βαθμό το περιεχόμενο της θεματολογίας και οι ανάγκες του εκθεσιακού υλικού. Η συνεργασία των μελετητών, όλων των κλάδων και των ειδικοτήτων, με τα στελέχη των δύο Μουσείων μας είναι συνεχής και υποδειγματική. Κοινός στόχος η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, όπως προβλέπονται στη Σύμβαση Δωρεάς μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του ζεύγους Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση.

Ο συνολικός επανασχεδιασμός των εκθέσεων των δύο Μουσείων, βάσει και της επέκτασης-αναβάθμισης του κτηριακού συγκροτήματος θα αποδώσει ένα σύγχρονο μουσείο παγκόσμιας εμβέλειας».

Τις προμελέτες εκπόνησε το αρχιτεκτονικό γραφείο Atelier Bruckner, σε συνεργασία με τα στελέχη του ΕΑΜ και του ΕΜ, καθώς και με τα αρχιτεκτονικά γραφεία David Chipperfield Architects και Tombazis and Associates Architects, τα οποία έχουν αναλάβει την αρχιτεκτονική μελέτη για την αναβάθμιση και επέκτασή του αλλά και τις εταιρίες Kardoff Engineering, Werner Sobek, WHP, για τις μελέτες φωτισμού, ηλεκτρολογικού και μηχανικού εξοπλισμού και τις στατικές μελέτες, αντίστοιχα.