Η απεικόνιση του Θείου Πάθους αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια στην ιστορία της παγκόσμιας τέχνης, καθώς μέσα από αυτήν οι δημιουργοί επιχείρησαν να προσεγγίσουν και να εξερευνήσουν τον ανθρώπινο πόνο, τον θρήνο, την προδοσία, τη θυσία, την αγάπη, τη συγχώρεση, την ελπίδα και, τελικά, τη λύτρωση. 

Η μορφή του Ιησού λειτούργησε ως ένας οικουμενικός καθρέφτης, πάνω στον οποίο κάθε εποχή και κάθε καλλιτέχνης προέβαλε τις δικές του υπαρξιακές και αισθητικές αναζητήσεις. Από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον Καραβάτζιο και τον Νταλί, έως τον Ελ Γκρέκο και τον Μικελάντζελο, οι περισσότεροι μεγάλοι καλλιτέχνες, ειδικά της Ευρώπης, εμπνεύστηκαν από την θυσία του Θεανθρώπου και δημιούργησαν παγκόσμια αριστουργήματα. 

Ντιέγο Βελάθκεθ, Ο Εσταυρωμένος (El Cristo crucificado)

Χρονολογία: 1632, Τοποθεσία: Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη

Ο Χριστός στον Σταυρό, απομονωμένος πάνω σε ένα απόλυτα σκοτεινό φόντο.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη La contemplación del arte 🎨🖼 (@contemplacion_del_arte)

Το έργο αποτελεί την επιτομή της «αρχοντιάς του θανάτου». Ο Βελάθκεθ αποφεύγει τις ανατομικές ακρότητες και το αίμα, επιδιώκοντας να αποδώσει μια θεϊκή, ανέκφραστη ομορφιά, βασισμένη στην πεποίθηση ότι ο Χριστός ήταν ο «ωραιότερος των ανθρώπων». Πιθανολογείται ότι το έργο φιλοτεχνήθηκε λίγο μετά την επιστροφή του καλλιτέχνη από την Ιταλία, κατόπιν παραγγελίας του Τζερόνιμο ντε Βιλανουέβα για τη Μονή του Σαν Πλάθιντο στη Μαδρίτη. Η ανάθεση του πίνακα το 1632 φαίνεται πως είχε βαθιά πολιτικά και θρησκευτικά κίνητρα. Ο Βιλανουέβα, ισχυρός άνδρας της αυλής και δεξί χέρι του Δούκα Ολιβάρες, βρισκόταν υπό έρευνα από την Ιερά Εξέταση για σκάνδαλα εντός της μονής, ενώ παράλληλα κατηγορούνταν για ευνοϊκή μεταχείριση προς Εβραίους τραπεζίτες. Η παραγγελία μιας τόσο μνημειώδους Σταύρωσης από τον κορυφαίο ζωγράφο της αυλής λειτούργησε ως δημόσια δήλωση ευσέβειας και ορθοδοξίας, αποσκοπώντας στην αποκατάσταση της φήμης του και την αποστασιοποίησή του από τις κατηγορίες.

 Σαλβαντόρ Νταλί, Σταύρωση (Corpus Hypercubus)

Χρονολογία: 1954, Τοποθεσία: Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (MET), Νέα Υόρκη

Ο Χριστός εσταυρωμένος πάνω σε ένα τρισδιάστατο ανάπτυγμα υπερκύβου σε σχήμα σταυρού, αιωρούμενος πάνω από ένα μεταφυσικό τοπίο.

Ο Νταλί ενώνει εδώ τον χριστιανικό μυστικισμό με τη σύγχρονη επιστήμη και τα μαθηματικά. Το έργο συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο ευφυείς συνθέσεις του 20ού αιώνα, καθώς χρησιμοποιεί τη γεωμετρία για να περιγράψει το άπειρο και το θείο. Ο Χριστός δεν φέρει καρφιά, ενώ το σώμα του φαίνεται εύρωστο, αθλητικό, χωρίς σημάδια από τα βασανιστήρια, υποδηλώνοντας τη νίκη πάνω στην ύλη και τη βαρύτητα. Είναι μια υψηλή καλλιτεχνική δήλωση για τη σύνδεση του ορατού κόσμου με τις ανώτερες διαστάσεις της πίστης.

Φράνσις Μπέικον, Τρεις μελέτες για μορφές στη βάση μιας Σταύρωσης (Three Studies for Figures at the Base of a Crucifixion)

Χρονολογία: 1944,  Τοποθεσία: Tate Britain, Λονδίνο

Ένα τρίπτυχο σε ινοσανίδα, όπου τρεις τερατώδεις, ανθρωπόμορφες οντότητες ουρλιάζουν μέσα σε ένα ασφυκτικό πορτοκαλί περιβάλλον.

Μια από τις πιο σοκαριστικές εικαστικές δηλώσεις του 20ού αιώνα. Η ειρωνεία του τίτλου έγκειται στην πλήρη απουσία του Χριστού και του Σταυρού. Ενώ στις παραδοσιακές αναπαραστάσεις οι πιστοί θρηνούν στη βάση του Σταυρού, εδώ ο Μπέικον αφαιρεί το θείο στοιχείο, αφήνοντας στη θέση του το κτήνος που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Η απουσία του Χριστού προσδίδει στο έργο μια αίσθηση απόλυτου μηδενισμού. Δεν υπάρχει πλέον ένας Θεάνθρωπος που θυσιάζεται για τις αμαρτίες του κόσμου, αλλά η ίδια η ανθρωπότητα (οι τρεις φιγούρες) που υποβάλλεται σε ένα δίχως νόημα, αιώνιο μαρτύριο.

Το έργο ολοκληρώθηκε το 1944, έναν χρόνο πριν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και αποτελεί την άμεση αντίδραση του Μπέικον στις ειδήσεις για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί. Ζώντας τη φρίκη δύο παγκοσμίων πολέμων, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τη βίαιη μετατόπιση από τη θρησκευτικότητα στον μεταπολεμικό τρόμο. Οι τρεις μορφές λειτουργούν ως μεταφορές για τις βασανισμένες ψυχές των στρατοπέδων, σε έναν κόσμο όπου ο Θεός απουσιάζει και οι άνθρωποι έχουν πάρει τη θέση Του, επιβάλλοντας τη δική τους καταστροφική εξουσία.

Πίτερ Πολ Ρούμπενς, Η Αποκαθήλωση (The Descent from the Cross)

Χρονολογία: 1612–1614, Τοποθεσία: Καθεδρικός Ναός της Παναγίας, Αμβέρσα

H τραγική στιγμή που το σώμα του Χριστού αποκαθηλώνεται για να οδηγηθεί στον τάφο.

Πρόκειται για ένα μεγαλειώδες τρίπτυχο που αποτελεί ορόσημο του Μπαρόκ και της φλαμανδικής τέχνης. Το έργο ανατέθηκε στον Ρούμπενς από την αδελφότητα των Αρκεβουζιέρων, των οποίων προστάτης ήταν ο Άγιος Χριστόφορος. Ο καλλιτέχνης αναδεικνύει ευφυώς την πνευματική σημασία του ονόματος «Χριστόφορος» (αυτός που φέρει τον Χριστό) σε ολόκληρο το τρίπτυχο. Στην αριστερή πλευρά η Μαρία, έγκυος στον Ιησού, επισκέπτεται την Ελισάβετ, ενώ στην δεξιά απεικονίζεται ο Ιησούς που μεταφέρεται στο ναό. Στο κεντρικό πάνελ, οι ακόλουθοι «φέρουν» το σώμα του νεκρού Χριστού.

Η «Αποκαθήλωση» διακρίνεται για την πειθαρχία και την αυτοσυγκράτησή της, στοιχεία που την διαφοροποιούν από την εκρηκτική ενέργεια της «Ανύψωσης του Σταυρού» που φιλοτεχνήθηκε μόλις δύο χρόνια νωρίτερα (εκτίθεται επίσης στον Καθεδρικό Ναό της Παναγίας στην Αμβέρσα), το πρώτο μεγάλο έργο που ανατέθηκε στον Ρούμπενς μετά την επιστροφή του από την Ιταλία.

Το απόλυτο σκοτάδι του φόντου έρχεται σε συγκλονιστική αντίθεση με το λευκό σεντόνι, το οποίο λούζεται από ένα απόκοσμο, θείο φως. Η έντονη προσήλωση των μορφών στο ιερό τους καθήκον εστιάζει τη συναισθηματική ανταπόκριση του θεατή, χωρίς ίχνος εύκολου συναισθηματισμού.

Μαρκ Σαγκάλ, Λευκή Σταύρωση

Χρονολογία: 1938,  Τοποθεσία: Art Institute of Chicago

Ο Χριστός εσταυρωμένος, φορώντας το εβραϊκό σάλι προσευχής (tallit), περιτριγυρισμένος από σκηνές διωγμών και κατεστραμμένων χωριών.

Αποτελεί την πρώτη από μια σειρά συνθέσεων όπου ο καλλιτέχνης μετουσιώνει τον Ιησού σε σύμβολο του εβραϊκού μαρτυρίου, στρέφοντας με τρόπο συγκλονιστικό το βλέμμα στους διωγμούς που υπέστη ο εβραϊκός πληθυσμός στη Γερμανία του 1930. Ο Σαγκάλ επιλέγει συνειδητά να υπογραμμίσει την καταγωγή του Χριστού, αντικαθιστώντας το παραδοσιακό περίζωμα με το ταλλίτ (το εβραϊκό σάλι προσευχής), ενώ τοποθετεί βιβλικές μορφές με ανάλογη ενδυμασία πάνω από τον Σταυρό. Η κεντρική σκηνή περιβάλλεται από εικόνες απόλυτης καταστροφής, αποτυπώνοντας τη φρίκη των πογκρόμ και τις βίαιες επιθέσεις κατά των εβραϊκών κοινοτήτων που συχνά τελούσαν υπό την ανοχή ή την καθοδήγηση των αρχών. Συνδέοντας τη βιβλική Σταύρωση με τα δραματικά γεγονότα της εποχής του, ο Σαγκάλ ταυτίζει το πάθος του Χριστού με το διαχρονικό δράμα του εβραϊκού λαού στην Ευρώπη, υπονοώντας μια ευθεία σύγκριση ανάμεσα στους Ναζί και τους ιστορικούς βασανιστές του Ιησού.

Λεονάρντο ντα Βίντσι, Ο Μυστικός Δείπνος 

Χρονολογία: 1495–1498, Τοποθεσία: Santa Maria delle Grazie, Μιλάνο

Η στιγμή που ο Χριστός προφέρει τη φράση «Εις εξ υμών παραδώσει με», προκαλώντας αντίδραση στους 12 Αποστόλους.

Φιλοτεχνήθηκε κατόπιν παραγγελίας του Λουντοβίκο Σφόρτσα, δούκα του Μιλάνου και πρόκειται για το σημαντικότερο έργο του Ντα Βίντσι, η μοναδική νωπογραφία του που έχει διασωθεί. Η μαθηματική ακρίβεια της προοπτικής συγκλίνει στο κεφάλι του Χριστού, καθιστώντας Τον το αμετακίνητο κέντρο μέσα σε μια καταιγίδα συναισθημάτων. Σύμφωνα με την πεποίθηση του Βτα Βίντσι, ότι η στάση του σώματος, οι χειρονομίες και η έκφραση πρέπει να φανερώνουν τις «προθέσεις του μυαλού», κάθε μαθητής αντιδρά ανάλογα με την προσωπικότητά του. Οι μορφές τους υψώνονται, υποχωρούν και περιπλέκονται, παραμένοντας ωστόσο οργανωμένες σε ομάδες των τριών. Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά μελέτη της ανθρώπινης ψυχολογίας, δοσμένη μέσα από μια σύνθεση που, παρά την πολυπλοκότητά της, παραμένει απατηλά απλή και απόλυτα ισορροπημένη.

Νικολάι Γκε, Η Σταύρωση

Χρονολογία: 1894,  Τοποθεσία: Κρατικό Μουσείο Ρωσίας, Αγία Πετρούπολη

Ένας Χριστός παραμορφωμένος από τον πόνο, σχεδόν μη αναγνωρίσιμος, μέσα σε ένα σκοτεινό και εχθρικό περιβάλλον.

Πρόκειται για ένα έργο που συγκλόνισε τη ρωσική κοινωνία και λογοκρίθηκε. Ο Γκε, επηρεασμένος από τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές αναζητήσεις του Λέοντος Τολστόι, ήθελε να δείξει την παραμόρφωση του Χριστού από τον πόνο και όχι όμορφο και γαλήνιο, όπως έκαναν οι περισσότεροι ζωγράφοι. Στην παγκόσμια τέχνη, η «Σταύρωση» του Γκε θεωρείται μια από τις πιο τίμιες και σκληρές απεικονίσεις του Πάθους, καθώς αρνείται να προσφέρει αισθητική παρηγοριά στον θεατή. Αυτή η στροφή προς έναν ακραίο ψυχολογικό ρεαλισμό προμήνυε τον Εξπρεσιονισμό του 20ού αιώνα, καθώς ο στόχος δεν ήταν πλέον η θρησκευτική κατάνυξη, αλλά η μεταφορά του θεατή στην καρδιά του ανθρώπινου πόνου. Ο δραματικός φωτισμός εντείνει το βίαιο συναίσθημα που ήθελε να προκαλέσει. Το έργο θεωρήθηκε σοκαριστικό και σχεδόν βλάσφημο, και ο Τσάρος Αλέξανδρος διέταξε την απόσυρσή του από την 22η έκθεση των «Περιπλανώμενων», όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά.

Σαλβαντόρ Νταλί, Η Ανάληψη του Χριστού

Χρονολογία: 1958, Τοποθεσία: Ιδιωτική Συλλογή

Ο Χριστός αναλαμβάνεται στους ουρανούς, ιδωμένος από μια ριζοσπαστική προοπτική από κάτω προς τα πάνω (foot-first perspective).

Η «Ανάληψη» του Νταλί θεωρείται το έργο που επανέφερε το μεγαλείο της κλασικής ζωγραφικής μέσα από τους κώδικες του 20ού αιώνα. Η έμπνευση για την «Ανάληψη του Χριστού» ήλθε στον Νταλί με τη μορφή ενός «κοσμικού ονείρου» το 1950, περίπου οκτώ χρόνια πριν την ολοκλήρωση του πίνακα. Αποτελεί μια σουρεαλιστική απεικόνιση της στιγμής που ο Χριστός ανέρχεται στους ουρανούς μετά την Ανάστασή Του. Ο πίνακας ξεχωρίζει για την ασυνήθιστη προοπτική του, καθώς το βλέμμα εστιάζει στα πέλματα των ποδιών του Χριστού, τα οποία τοποθετούνται στο κέντρο ενός χρυσού, υπερσφαιρικού φωτοστέφανου.

Η φιγούρα του Χριστού, από τα πόδια του στο προσκήνιο μέχρι τα τεντωμένα χέρια του, σχηματίζει ένα τρίγωνο. Χρησιμοποίησε την τριγωνική δομή για πρώτη φορά το 1951 στον πίνακα «Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού».

Καραβάτζιο, Η Σύλληψη του Χριστού (The Taking of Christ)

Χρονολογία: περ. 1602,  Τοποθεσία: Εθνική Πινακοθήκη της Ιρλανδίας, Δουβλίνο

Το έργο αποτυπώνει τη στιγμή της προδοσίας στον Κήπο της Γεσθημανής, με τον Ιούδα να πλησιάζει τον Χριστό για το μοιραίο φιλί, ενώ οι Ρωμαίοι στρατιώτες με τις γυαλιστερές πανοπλίες ορμούν για να Τον συλλάβουν. 

Ο πίνακας θεωρούνταν χαμένος για αιώνες, καθώς είχε αποδοθεί εσφαλμένα στον Ολλανδό ζωγράφο Gerrit van Honthorst. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1990 σε μια οικία Ιησουιτών στο Δουβλίνο από έναν επιμελητή της Εθνικής Πινακοθήκης της Ιρλανδίας. Η ιστορία του συνδέεται αναπάντεχα με την ιρλανδική εξέγερση του 1916, καθώς αγοράστηκε αρχικά από τη χήρα ενός Βρετανού αστυνομικού που δολοφονήθηκε από τον IRA, η οποία είδε στο πρόσωπο του πάσχοντος Χριστού το δικό της προσωπικό μαρτύριο πριν δωρίσει το έργο στο τάγμα των Ιησουιτών.

Η «Σύλληψη» αποτελεί την επιτομή του tenebrism (του ακραίου σκοταδισμού) του Καραβάτζιο. Η σκηνή δεν μοιάζει με τυπική θρησκευτική εικονογράφηση, αλλά με ένα σύγχρονο «ντοκουμέντο βίας» που θα μπορούσε να συμβαίνει στους σκοτεινούς δρόμους της Ρώμης. Η ωμή αμεσότητα των εκφράσεων, ο μεταλλικός ήχος που σχεδόν «ακούγεται» από τις πανοπλίες και η ασφυκτική εγγύτητα των μορφών, προσδίδουν στο έργο μια κινηματογραφική ένταση.

Το έργο αποτελεί μια οικουμενική σπουδή πάνω στην καταπίεση και τον ανθρώπινο πόνο. Στη δεξιά άκρη του πίνακα, ένας άνδρας κρατά ψηλά ένα φανάρι φωτίζοντας τη σκηνή· πρόκειται για την αυτοπροσωπογραφία του ίδιου του Καραβάτζιο, ο οποίος τοποθετεί τον εαυτό του ως μάρτυρα στο θείο δράμα.

Ελ Γκρέκο (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος), Ο Χριστός Φέρων το Σταυρό (Cristo abrazado a la cruz)

Χρονολογία: περ. 1580, Τοποθεσία: Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη

Ο Χριστός αγκαλιάζει τον Σταυρό με τα δύο χέρια του, κοιτάζοντας προς τον ουρανό με δακρυσμένα μάτια.

 Ο Ελ Γκρέκο καταφέρνει να μετατρέψει μια παραδοσιακά αφηγηματική σκηνή του Θείου Πάθους (τη διαδρομή προς τον Γολγοθά) σε μια εικόνα λατρείας. Σε αντίθεση με τους συγχρόνους του, που τόνιζαν το σωματικό πόνο για να προκαλέσουν τη συμπόνια των πιστών, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος αντικαθιστά την οδύνη με την πνευματική ανάταση. Ο Χριστός εδώ αποδέχεται τη θυσία του με θεία γαλήνη, καθιστώντας τον πίνακα ένα διαχρονικό σύμβολο ελπίδας και λύτρωσης.

Η φιγούρα αποδίδεται με μια έντονη προοπτική από κάτω προς τα πάνω (sotto in su), δίνοντας στο έργο μια σχεδόν γλυπτική διάσταση που παραπέμπει στις θρησκευτικές πομπές της Μεγάλης Εβδομάδας στην Ισπανία. Τα χέρια είναι φιλοτεχνημένα με μοναδική ευαισθησία, φέροντας τα χαρακτηριστικά «μαρμαρυγώδη» νύχια που αποτελούν υπογραφή του καλλιτέχνη. Τα υγρά μάτια του Χριστού αντανακλούν το φως της θεότητας. Το έργο κρίνεται για την πνευματική του καθαρότητα και τη μοναδική χρήση του χρώματος. Στην παγκόσμια τέχνη, ο «Χριστός» του Γκρέκο θεωρείται η πιο υπερβατική απεικόνιση της αποδοχής του πεπρωμένου.

Ελ Γκρέκο (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος),  Ο Διαμερισμός των Ιματίων του Χριστού (El Espolio)

Χρονολογία: 1577–1579,  Τοποθεσία: Σκευοφυλάκιο του Καθεδρικού Ναού του Τολέδο, Ισπανία

Ο πίνακας αποτυπώνει μια στιγμή σπάνια στην τέχνη, τον Χριστό λίγο πριν τη Σταύρωση, περιστοιχισμένο από έναν βίαιο και θορυβώδη όχλο που ετοιμάζεται να τον γυμνώσει για να μοιράσει τα ρούχα του. 

Το έργο κυριαρχείται από το εκτυφλωτικό πορφυρό χρώμα του ιματίου, ένα «χρώμα αίματος και θυσίας» που μοιάζει να εκπέμπει φως από μέσα του. Ο θρύλος της εποχής έλεγε ότι ο Γκρέκο ζωγράφιζε με το ίδιο του το αίμα για να πετύχει τέτοια ζωντάνια. Στην πραγματικότητα, χρησιμοποιούσε μια πρωτοποριακή τεχνική. Ο «Διαμερισμός των Ιματίων» αποτελεί το πρώτο μεγάλο αριστούργημα του Ελ Γκρέκο στην Ισπανία και σηματοδοτεί τη μετάβασή του από τη βενετσιάνικη σχολή (Τιτσιάνο, Τιντορέτο) προς το προσωπικό του, πνευματικό στυλ. Εδώ, οι βυζαντινές καταβολές ενώνονται με τον δυτικό μανιερισμό.

Η αντίθεση ανάμεσα στο «άκτιστο» φως που περιλούζει τον Χριστό και τα σκοτεινά, απειλητικά πρόσωπα του όχλου, μετατρέπει τον πίνακα σε ένα διαχρονικό σύμβολο πνευματικής ανάτασης, όπου το θείο υπερβαίνει τη φθαρτή πραγματικότητα. Παρά την αρχική ψυχρή υποδοχή από τον βασιλιά Φίλιππο Β’, ο πίνακας αγαπήθηκε τόσο πολύ που ο καλλιτέχνης δημιούργησε πολλές παραλλαγές του.

Μικελάντζελο, Πιετά (Pietà) 

Χρονολογία: 1498–1499  Τοποθεσία: Βασιλική του Αγίου Πέτρου, Βατικανό

Η Παναγία σε νεαρή ηλικία κρατά στην ποδιά της το νεκρό σώμα του Χριστού.

Το απόλυτο αριστούργημα της παγκόσμιας γλυπτικής. Η Pietà, ένα από τα διασημότερα γλυπτά στην ιστορία της τέχνης, δημιουργήθηκε από τον Μικελάντζελο όταν ήταν μόλις 24 ετών. Η ανάθεση έγινε από τον Γάλλο καρδινάλιο Ζαν ντε Μπιλέρ-Λαγραούλας, ο οποίος προόριζε το έργο ως ταφικό μνημείο. Παρόλο που το θέμα της Παναγίας που θρηνεί τον νεκρό Χριστό (Pietà) ήταν ήδη διαδεδομένο στη γοτθική τέχνη της βόρειας Ευρώπης, ο Μικελάντζελο το ερμήνευσε με μια πρωτοφανή ιταλική αίσθηση, ισορροπώντας ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον ιδεαλισμό.

Το γλυπτό είναι φιλοτεχνημένο από λευκό μάρμαρο Carrara, ένα υλικό που θεωρείται από τα εκλεκτότερα στον κόσμο για την καθαρότητα, τη λεπτότητα και την πυκνή του δομή. Αυτά τα χαρακτηριστικά επέτρεψαν στον καλλιτέχνη να αποδώσει λεπτομέρειες απίστευτης ακρίβειας. Ο καλλιτέχνης, με τη μοναδική του ικανότητα να «βλέπει» τη μορφή να προϋπάρχει μέσα στο μάρμαρο, έλεγε συχνά πως η αποστολή του ήταν απλώς να την «απελευθερώσει».

Ο Μικελάντζελο πέτυχε το αδύνατο, μετατρέποντας το σκληρό μάρμαρο σε εύπλαστη σάρκα και μετάξι, δημιουργώντας την ιδανική απεικόνιση της θείας γαλήνης μέσα στον απόλυτο πόνο. Η νεότητα της Παναγίας συμβολίζει την αιώνια αγνότητα, ενώ η ανατομική ακρίβεια του Χριστού παραμένει αξεπέραστη.

Το έργο αποτελεί την κορυφαία στιγμή της Αναγέννησης και είναι ένας ύμνος στη μητρική αγάπη, στη θυσία και στην πνευματική λύτρωση. Αξιοσημείωτο είναι πως η Pietà είναι το μόνο έργο που υπέγραψε ο Μικελάντζελο, χαράσσοντας το όνομά του πάνω στην κορδέλα του στήθους της Παναγίας, μια πράξη που, όπως είπε αργότερα, έκανε από θυμό όταν άκουσε κάποιον να αποδίδει το δημιούργημά του σε άλλον γλύπτη.

Πηγές: Britannica, The New York Times, museodelprado, metmuseum, press.com, Art Institute Chicago, musee-orsay, The Guardian, Πεμπτουσία