«Καταλαβαίνω ότι έκανα κάτι σημαντικό μόνο όταν μου το λένε οι άλλοι. Για ‘μένα έκανα το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο. Αρνήθηκα να παντρευτώ έναν άντρα που δεν αγαπούσα και για τον οποίο έτρεφα μεγάλο μίσος για τη βία που μου είχε ασκήσει. Σας φαίνεται τόσο ηρωικό;». Η Φράνκα Βιόλα έγινε σύμβολο της πολιτιστικής προόδου και της χειραφέτησης των γυναικών στη μεταπολεμική Ιταλία, αρνούμενη να παντρευτεί τον βιαστή της. Κι όσο εκείνη έκανε αυτό που έλεγε η καρδιά και η λογική της, η ατιμωτική παράδοση του «γάμου αποκατάστασης» (matrimonio riparatore) αυταναφλεγόταν.
Πριν από 60 χρόνια, η Ιταλία συγκλονίστηκε από τις θαρραλέες προσπάθειες της Φράνκα Βιόλα να αμφισβητήσει τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετώπιζε τα θύματα βιασμού. Παρά τους αγώνες και τα αδιαπραγμάτευτα βήματα προόδου τα διδάγματα από την υπόθεση αυτή, δυστυχώς, εξακολουθούν να είναι επίκαιρα.
Η Φράνκα Βιόλα μεγάλωσε στο Αλκάμο της Σικελίας σε μια αγροτική οικογένεια. Το 1963, σε ηλικία 15 ετών, αρραβωνιάστηκε τον Φιλίππο Μελόντια, ανιψιό ενός μέλους της τοπικής μαφίας, τότε 23 ετών.
Όταν ο Μελόντια συνελήφθη για κλοπή, ο πατέρας της Βιόλα επέμεινε να διαλύσει τον αρραβώνα, πράγμα που και έκανε. Ο Μελόντια έφυγε από την Ιταλία και ταξίδεψε στη Γερμανία.
Το 1965 η Βιόλα αρραβωνιάστηκε ξανά. Ο Μελόντια που είχε επιστρέψει μόνιμα στο Αλκάμο, προσπαθούσε ανεπιτυχώς να επανέλθει στη ζωή της. Την παρακολουθούσε και απειλούσε τόσο τον πατέρα της όσο και τον αρραβωνιαστικό της.
Φράνκα Βιόλα: «Επαναστάτησα για να μην εγκαταλείψω την ελπίδα για ευτυχία»
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 26ης Δεκεμβρίου 1965, ο Μελόντια και μια ομάδα 12 οπλισμένων συντρόφων του εισέβαλαν στο σπίτι των Βιόλα και απήγαγαν τη Φράνκα, χτυπώντας τη μητέρα της και παίρνοντας μαζί τους και τον 8χρονο αδελφό της Φράνκα, Μαριάνο, ο οποίος αρνήθηκε να αφήσει την αδελφή του.
Δεκαετίες ολόκληρες μετά η Φράνκα θα μιλήσει στη La Repubblica για τις οκτώ ημέρες της αρπαγής της. «Είναι σαν η ιστορία μου να είναι μια ταινία που ξαναβλέπω σε κάθε της λεπτομέρεια. Αλλά, εκτός από τις οκτώ ημέρες της απομόνωσης, οι αναμνήσεις δεν μου προκαλούν αγωνία. Ήταν τρομερές. Μόνο η πίστη μου στον Θεό με έσωσε από την απόγνωση.
Το είπα στον Πάπα Παύλο VI, ο οποίος το 1968, κατά τη διάρκεια του γαμήλιου ταξιδιού μου με τον Τζουζέπε, μας δέχτηκε σε ιδιωτική ακρόαση. Σε εκείνες τις καταραμένες οκτώ ημέρες ένιωσα πολύ φόβο, αλλά μόλις απελευθερώθηκα ξαναγεύτηκα τη χαρά μιας κανονικής ζωής.
Ήξερα ότι οι φίλοι μου είχαν χωριστεί σε δύο στρατόπεδα: εκείνοι που με κατηγορούσαν και εκείνοι που με δικαιολογούσαν. Αλλά αυτό δεν με ένοιαζε καθόλου. Για ‘μένα το μόνο που είχε σημασία ήταν ότι είχα γλιτώσει από ένα δυστυχισμένο πεπρωμένο.
Το μόνο που με ενδιέφερε ήταν να πραγματοποιήσω τα όνειρα της εικοσάχρονης. Επαναστάτησα για να μην εγκαταλείψω την ελπίδα για ευτυχία».
Ο Μελόντια επέμενε πεισματικά στην επιθυμία του να τον παντρευτεί για να μην είναι μια «ατιμασμένη» γυναίκα. Η Φράνκα τού απάντησε ότι δεν είχε καμία πρόθεση να παντρευτεί και, επιπλέον, ότι θα τον μηνύσει για απαγωγή και βιασμό.
Τα μέλη της οικογένειάς της φέρεται να δέχθηκαν απειλές, να εξοστρακίστηκαν και να διώχθηκαν από τους περισσότερους κατοίκους της πόλης, σε σημείο που ο αμπελώνας και ο αχυρώνας τους κάηκαν ολοσχερώς.
Μια «γυναίκα χωρίς τιμή» κι ένας άντρας βιαστής
Σύμφωνα με τον παραδοσιακό κοινωνικό κώδικα, αυτή η επιλογή θα την έκανε «donna svergognata»: μια «γυναίκα χωρίς τιμή» (κυριολεκτικά: μια «αδιάντροπη γυναίκα»), καθώς είχε χάσει την παρθενιά της χωρίς να παντρευτεί.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτές οι αντιλήψεις δεν ήταν αποκλειστικές της Σικελίας ή των αγροτικών περιοχών του Νότου. Δεν επρόκειτο για μια άτυπη παράδοση, αλλά για μια ρητή εξαίρεση στον ιταλικό ποινικό κώδικα.
Συγκεκριμένα στο άρθρο 544, εξισώνε τον βιασμό με έγκλημα κατά της «δημόσιας ηθικής» και όχι με προσωπικό αδίκημα, και θεσμοθέτησε την έννοια του «γάμου αποκατάστασης», ορίζοντας ότι ο βιαστής που θα παντρευόταν το θύμα του θα απαλλασσόταν αυτόματα από το έγκλημά του.
Η δίκη προκάλεσε αίσθηση στο Αλκάμο και πέρα από αυτό. Πλήθη συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν τις συζητήσεις σχετικά με τη δίκη.
Ο Μελόντια τελικά κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε 11 χρόνια φυλάκιση (αργότερα η ποινή μειώθηκε σε δέκα), ενώ επτά από τους συνεργούς του καταδικάστηκαν σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση.
Δημοσίευμα του Μαΐου ‘67 ανέφερε ότι η Βιόλα, η θριαμβευτική πρωτοπόρος στον τομέα του δικαίου, φαινόταν «προορισμένη να ζήσει ως ανύπαντρη». Σε μια συζήτηση στην ιταλική τηλεόραση, οι ντόπιοι άνδρες συμφώνησαν ομόφωνα ότι η Βιόλα είχε δείξει μεγάλο θάρρος, αλλά ότι κανένας από αυτούς, προσωπικά, δεν θα είχε το θάρρος να την παντρευτεί. Τέσσερις ακόμα κοπέλες την εποχή εκείνη στη Σικελία, ακολούθησαν το παράδειγμά της, όπως σημείωναν οι Times.
Ο Μελόντια αποφυλακίστηκε το 1976 και εκδιώχθηκε από τη Σικελία λόγω των δεσμών του με τη μαφία. Δύο χρόνια αργότερα, δολοφονήθηκε στη Μόντενα.
Νέα ζωή
Η Φράνκα Βιόλα, απαλλαγμένη από τα «δεσμά» και με στήριγμα την οικογένειά της, στα 21 της παντρεύτηκε την παιδική αγάπη της. Τον Δεκέμβριο του 1968 η Βιόλα και ο Τζουζέπε Ρουίσι ανέβηκαν τα σκαλιά της εκκλησίας σε μια τελετή που πραγματοποιήθηκε νωρίς το πρωί για να αποφευχθεί ο συνωστισμός λόγω των υποστηρικτών της.
Ο Ρουίσι, παρά τις απειλές και την έντονη φημολογία, επέμενε ότι θα παντρευόταν το κορίτσι που πάντα αγαπούσε. Ενδεικτικό του τεταμένου κλίματος, αμέσως μετά τον γάμο ζήτησε άδεια οπλοφορίας για να προστατεύσει τον εαυτό του και τη σύζυγό του.
Ο ιταλός πρόεδρος έστειλε 40 δολάρια ως γαμήλιο δώρο και ο υπουργός Μεταφορών της χώρας χάρισε στους νεόνυμφους έναν μήνα δωρεάν μετακινήσεις με το τρένο.
«Οι καιροί ήταν δύσκολοι. Υπήρχε ο φόβος ότι μετά την απαγωγή και τον βιασμό η γυναίκα θα ατιμαζόταν και θα ήταν καταδικασμένη να μείνει ανύπαντρη για όλη της τη ζωή. Δεν με ένοιαζε καθόλου αν θα έμενε ανύπαντρη. Θα προτιμούσα χίλιες φορές να ζήσω ανύπαντρη στο σπίτι των γονιών μου παρά να παντρευτώ έναν άντρα που μου προκαλούσε άσχημα συναισθήματα».
Η Βιόλα και ο Ρούιζι απέκτησαν τρία παιδιά (δύο γιους και μία κόρη). Δεν έφυγε ποτέ από το Αλκάμο, στο οποίο ζει μέχρι σήμερα με την οικογένειά της.
Η αλλαγή του νόμου
Η υπόθεση της Φράνκα Βιόλα πυροδότησε εθνική συζήτηση και αποτέλεσε φάρο για γυναίκες που αντιτάχθηκαν στους βιαστές τους και αρνήθηκαν έναν γάμο που θα τις γλίτωνε από την «ατίμωση».
Μεσολάβησε τουλάχιστον μια 15ετία μέχρι την κατάργηση του νόμου περί αποκατάστασης του γάμου. Τελικά, το 1981 το ιταλικό κοινοβούλιο ψήφισε την κατάργηση του άρθρου 544.
Η συμβολή της Βιόλα στην αλλαγή του νόμου ήταν καθοριστικότατη καθώς η υπόθεση -και το σθένος της- ήταν για τους μεταρρυθμιστές ένα σημείο συσπείρωσης.
Η ιστορία της Φράνκα Βιόλα στη μεγάλη οθόνη
Η ιταλίδα σκηνοθέτιδα Marta Savina δημιούργησε μια ταινία μικρού μήκους με την ιστορία της Βιόλα, η οποία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Tribeca.
«Είμαστε συνηθισμένοι να θεωρούμε τους ηγέτες και τους ανθρώπους που αλλάζουν την ιστορία ως άτομα που εκφράζουν ανοιχτά τις απόψεις τους», λέει η Savina, η οποία μέσα από το φιλμ της θέλησε να δείξει πώς η Φράνκα, που έζησε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, παραμένοντας πρότυπο αντίστασης και ανυπακοής.
Τον Δεκέμβριο του 2017, η Φράνκα παρακολούθησε το φιλμ σε ειδική προβολή στο Αλκάμο μαζί με τα παιδιά και τα εγγόνια της.
Ο νόμος «παντρέψου τον βιαστή σου» είναι ακόμα εδώ
Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ το 2021, είκοσι χώρες εξακολουθούν να επιτρέπουν σε βιαστές να παντρευτούν τα θύματά τους για να αποφύγουν την ποινική δίωξη.
Η Ρωσία, η Ταϊλάνδη και η Βενεζουέλα είναι ανάμεσα στις χώρες που επιτρέπουν σε άνδρες να ανακαλούν τις καταδίκες για βιασμό εάν παντρευτούν τις γυναίκες ή τα κορίτσια στα οποία έχουν επιτεθεί.
Ο ΟΗΕ στην έκθεσή του υπογράμμισε ότι αυτοί οι νόμοι είναι «βαθιά λανθασμένοι», αποτελούν τρόπο «να υποδουλώνονται οι γυναίκες», ενώ «μετατοπίζουν το βάρος της ενοχής στο θύμα και προσπαθούν να αποστειρώσουν μια κατάσταση που είναι εγκληματική».
Στο Μαρόκο, ο νόμος ανακλήθηκε μετά από ευρεία αντίδραση όταν μια νεαρή γυναίκα αυτοκτόνησε αφού αναγκάστηκε να παντρευτεί τον βιαστή της.
Η Ιορδανία, η Παλαιστίνη, ο Λίβανος και η Τυνησία ακολούθησαν το παράδειγμα.
Ωστόσο, το Κουβέιτ εξακολουθεί να επιτρέπει σε έναν δράστη να παντρευτεί νόμιμα το θύμα του με την άδεια του κηδεμόνα της.
Στη Ρωσία, εάν ο δράστης έχει φτάσει τα 18 και έχει διαπράξει σεξουαλική παραβίαση με ανήλικο κάτω των 16 ετών, απαλλάσσεται από την τιμωρία αν παντρευτεί το θύμα.
Με πληροφορίες από Rare Historical Photos, La Repubblica, Mashable, The Guardian.
