Με τον Νικολάς Μαδούρο μακριά από την εξουσία, η κυβέρνηση Τραμπ κινείται με ταχύτητα για να συγκροτήσει ένα μεταβατικό σχήμα διακυβέρνησης στη Βενεζουέλα — ένα σχήμα που, όπως λένε αξιωματούχοι, θα πρέπει να «ξαναφτιάξει» μια διαλυμένη πετρελαϊκή βιομηχανία και να σταθεροποιήσει μια χώρα που επί χρόνια κυβερνήθηκε από μια ομάδα η οποία, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, λεηλάτησε τον πλούτο της και διευκόλυνε τη διακίνηση παράνομων φορτίων μέσα από το έδαφός της.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ για την απομάκρυνση του Μαδούρο ήταν γρήγορη, ακριβής και αποφασιστική. Ωστόσο, αυτό που ακολουθεί είναι γεμάτο κινδύνους και πιθανά σοβαρά λάθη, προειδοποιούν νυν και πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Ο πρόεδρος Τραμπ παρουσίασε τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης στη Βενεζουέλα ως κάτι σχετικά απλό, λέγοντας σε δημοσιογράφους το Σάββατο ότι δισεκατομμύρια από έσοδα πετρελαίου θα αξιοποιηθούν για την ανασυγκρότηση της βιομηχανίας και για να «πλουτίσουν οι Βενεζουελάνοι». Δήλωσε ακόμη ότι θα επιβλέψει προσωπικά την επόμενη φάση στην ιστορία της χώρας, μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο με μια ριψοκίνδυνη νυχτερινή έφοδο αμερικανικών ειδικών δυνάμεων. Κατά τα άλλα, έδωσε λίγες λεπτομέρειες.
«Θα διοικήσουμε τη χώρα μέχρι να μπορέσουμε να κάνουμε μια ασφαλή, σωστή και συνετή μετάβαση», είπε. «Και πρέπει να είναι συνετή, γιατί αυτό μας χαρακτηρίζει. Θέλουμε ειρήνη, ελευθερία και δικαιοσύνη για τον σπουδαίο λαό της Βενεζουέλας».
Παρότι ο ίδιος και άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι στους οποίους ανέθεσε να δουλέψουν πάνω στη μετάβαση δεν το είπαν ανοιχτά, η διαχείριση μιας χώρας 28 εκατομμυρίων κατοίκων —διπλάσιας σε έκταση από την Καλιφόρνια— είναι εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση. Σύμμαχοι του Μαδούρο έχουν ήδη καταδικάσει έντονα τη σύλληψή του και έχουν κινηθεί για να επανακτήσουν τον έλεγχο μετά την αμερικανική επιχείρηση, δημιουργώντας από νωρίς αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν να κυβερνήσουν τη χώρα χωρίς νέα στρατιωτική εμπλοκή. Αμερικανοί και Κολομβιανοί αξιωματούχοι λένε ότι το καθεστώς στηρίζεται από ένοπλες ομάδες διακίνησης κοκαΐνης —μεταξύ τους και ομάδες που αποτελούνται από σκληραγωγημένους πρώην Κολομβιανούς αντάρτες— καθώς και από έναν στρατό που, σύμφωνα με στρατιωτικούς ειδικούς, διαθέτει πάνω από 100.000 άνδρες. Και μολονότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Βενεζουελάνοι ήθελαν τον Μαδούρο μακριά από την εξουσία, ένα σημαντικό κομμάτι —πιθανώς εκατομμύρια— εξακολουθεί να στηρίζει το καθεστώς, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία.
Η έλλειψη σαφών απαντήσεων για το τι ακολουθεί οδήγησε ορισμένους Αμερικανούς αξιωματούχους να αναρωτηθούν γιατί δεν φτιάχτηκε ένα λεπτομερές σχέδιο πολύ πριν από την απομάκρυνση του Μαδούρο.
Οι ΗΠΑ έχουν την εμπειρία ενός δαπανηρού, 20ετούς πειράματος «οικοδόμησης ενός κράτους» στο Αφγανιστάν που κατέληξε σε αποτυχία, αλλά και ένα βεβαρημένο ιστορικό στη Λατινική Αμερική, όπου κατά τον Ψυχρό Πόλεμο η ανατροπή ηγετών συνδέθηκε με βία και αστάθεια. Από την άλλη, υπήρξαν και παραδείγματα αμερικανικής επέμβασης —όπως η εισβολή στον Παναμά το 1989— που οδήγησαν σε γρήγορη μετάβαση σε δημοκρατική διοίκηση. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ επιμένουν ότι αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά. Ανώτερος αξιωματούχος υποστήριξε ότι η ομάδα εθνικής ασφάλειας του Τραμπ, στην οποία περιλαμβάνονται ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο σύμβουλος εσωτερικής ασφάλειας Στίβεν Μίλερ και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, επεξεργάζεται το σχήμα διακυβέρνησης «μετά τον Μαδούρο». Ο ίδιος ο Τραμπ είπε ότι μπορεί να χρειαστούν «μπότες στο έδαφος», με τον αμερικανικό στρατό «έτοιμο για δεύτερο κύμα» ώστε να αναλάβει τον έλεγχο, αν και πρόσθεσε ότι μάλλον δεν θα χρειαστεί.
Μέχρι στιγμής, ο πρόεδρος δεν έχει αποκαλύψει πώς ακριβώς θα μοιάζει η μεταβατική κυβέρνηση, αν οι ΗΠΑ θα πληρώσουν το κόστος μιας μεγάλης οικονομικής ανασυγκρότησης, ούτε πότε ή με ποιον τρόπο θα αναπτυχθούν περισσότερα αμερικανικά στρατεύματα στη χώρα. Στελέχη του Πενταγώνου και άλλων στρατιωτικών υπηρεσιών συνέχιζαν το Σάββατο να αξιολογούν για πόσο καιρό θα χρειαστεί να παραμείνουν αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή, σύμφωνα με αμυντικούς αξιωματούχους. Άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή σχέδια για αποστολή επιπλέον στρατιωτικού προσωπικού ούτε πρόθεση να ζητηθούν χρήματα από το Κογκρέσο για τη Βενεζουέλα.
Ορισμένοι Δημοκρατικοί καταδίκασαν έντονα τον Τραμπ. «Έζησα τις συνέπειες ενός παράνομου πολέμου που πουλήθηκε στον αμερικανικό λαό με ψέματα», έγραψε στα social media ο γερουσιαστής Ρούμπεν Γκαλέγκο (Αριζόνα), πρώην πεζοναύτης που υπηρέτησε στο Ιράκ. «Ορκιστήκαμε ότι δεν θα επαναλάβουμε αυτά τα λάθη. Κι όμως, να που είμαστε ξανά εδώ. Ο αμερικανικός λαός δεν το ζήτησε, το Κογκρέσο δεν το ενέκρινε και οι στρατιωτικοί μας δεν πρέπει να μπαίνουν σε κίνδυνο για άλλη μία περιττή σύγκρουση».
Νυν και πρώην Αμερικανοί διπλωμάτες εκτιμούν ότι ο χρόνος και το κόστος μιας αμερικανικής «επιτήρησης» της Βενεζουέλας θα εξαρτηθούν από τους μακροπρόθεσμους στόχους του Τραμπ. Θα μπορούσαν να είναι είτε ένα φιλόδοξο σχέδιο ανασυγκρότησης της οικονομίας και μετάβασης σε λειτουργική δημοκρατία, είτε ένας πιο περιορισμένος στόχος, όπως η διασφάλιση των πετρελαϊκών υποδομών.
Το ποιος θα κυβερνήσει τη Βενεζουέλα μετά τη μετάβαση παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Ο Τραμπ δεν ανέφερε τον Εντμούντο Γκονσάλες, τον 76χρονο πρώην διπλωμάτη που, σύμφωνα με παρατηρητές εκλογών, κέρδισε καθαρά τον Μαδούρο στις προεδρικές εκλογές του Ιουλίου 2024. Ο Μαδούρο δήλωσε ότι νίκησε και στη συνέχεια οδήγησε τον Γκονσάλες στην εξορία. Ο Τραμπ επίσης εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ηγετική φυσιογνωμία της αντιπολίτευσης και κάτοχος Νόμπελ Ειρήνης, έχει τη νομιμοποίηση να ηγηθεί της χώρας.
«Νομίζω ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να είναι εκείνη η ηγέτης. Δεν έχει την υποστήριξη ή τον σεβασμό μέσα στη χώρα», είπε.
Ο Τραμπ ανέφερε στη συνέντευξη Τύπου ότι θα μπορούσε να συνεργαστεί με την αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, εκείνη καταδίκασε με σκληρή γλώσσα τη σύλληψη του Μαδούρο και απαίτησε από τις ΗΠΑ να τον απελευθερώσουν.
«Ο μόνος πρόεδρος της Βενεζουέλας είναι ο πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο», δήλωσε, έχοντας στο πλευρό της τον Καμπέγιο, τον Λόπες και άλλους αξιωματούχους, παρουσιάζοντας ένα μέτωπο που έμοιαζε ενιαίο απέναντι στην αμερικανική επιχείρηση.
Χαρακτήρισε την αμερικανική επιχείρηση κατά του Μαδούρο «βάρβαρη» και είπε ότι το καθεστώς είναι έτοιμο να υπερασπιστεί τη Βενεζουέλα. «Ποτέ ξανά δεν θα είμαστε σκλάβοι, ποτέ ξανά δεν θα είμαστε αποικία καμίας αυτοκρατορίας», τόνισε.
