Απόλυτα ειλικρινής και χωρίς να είναι διατεθειμένος να κρύψει ο,τιδήποτε, ο Πρόεδρος της πανίσχυρης Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Κλοντ Μοράις παραδέχεται μιλώντας στο «Βήμα» ότι το φιλόδοξο πρόγραμμα της μετεγκατάστασης 160.000 προσφύγων έχει αποτύχει με ευθύνη των κρατών – μελών.

Με το ζήτημα του Προσφυγικού να κυριαρχεί σε όλη την Ολομέλεια της Ευρωβουλής, την οποία παρακολούθησε «Το Βήμα» τις προηγούμενες ημέρες στο Στρασβούργο, ο προερχόμενος από την Ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών κ. Μοράις θεωρεί πως ό,τι συνέβη με τη μετεγκατάσταση πρέπει να αποφευχθεί στο ζήτημα της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Εκφράζει δε την ελπίδα ότι ο κίνδυνος για τη Ζώνη Σένγκεν έχει ήδη κορυφωθεί και πλέον θα σταθεροποιηθεί, έστω και αν οι δυσκολίες θα παραμείνουν.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η δημιουργία των hotspots στην Ελλάδα και στην Ιταλία ήταν ένα από τα πρώτα μέτρα που προώθησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο οποίο στηρίζεται η μελλοντική επιτυχία του προγράμματος της μετεγκατάστασης. Ωστόσο, ο κ. Μοράις, αν και χαιρετίζει τις «καλές προθέσεις της Κομισιόν», δεν είναι σαφές αν στα

κράτη – μέλη αυτές «οι ιδέες αυτές έχουν ωριμάσει και μπορούν να εφαρμοστούν».

«Όταν αρχικά παρουσιάστηκε η πρωτοβουλία των hotspots, πριν από περίπου ένα χρόνο, η ιδέα δεν ήταν να έχουμε τόσα λίγα όσα έχουμε σήμερα. Αυτό που αναμενόταν ήταν ότι η ΕΕ θα μπορούσε να διαχειριστεί το ζήτημα. Από την αρχή», εξηγεί ο κ. Μοράις, «το βασικό πρόβλημα ήταν ότι τα κράτη – μέλη δεν ενδιαφέρονταν τόσο για τα όσα έκαναν η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο σε σχέση με τα hotspots και την μετεγκατάσταση, καθώς και για την προστασία των εξωτερικών συνόρων. Το σημαντικότερο δε είναι ότι τα ίδια τα κράτη – μέλη που διαθέτουν τους πόρους, δεν τους αφιερώνουν ώστε να στηθούν τα hotspots».

Αυτό που αποδεικνύεται από τα γεγονότα είναι ότι η ΕΕ δεν μπορεί να κάνει αυτό που η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNCHR) κάνει σε άλλα μέρη του κόσμου, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες. Η UNCHR συντονίζει τους διαθέσιμους πόρους και σε μηνιαία βάση αναθεωρεί τις ανάγκες που ανακύπτουν. «Σε εμάς δεν υπάρχει κάποιος που να έχει την ευθύνη αυτή» παρατηρεί.

«Η αλήθεια είναι», λέει χωρίς επιφυλάξεις, «ότι πολλές χώρες έχουν παρατήσει τα μετωπικά κράτη (frontline states) όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Εμείς στην Επιτροπή LIBE δεν σκοπεύουμε να το κάνουμε αυτό. Μην κάνετε λάθος όμως. Το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι ο αριθμός των hotspots είναι απολύτως ανεπαρκής. Προφανώς και υπάρχουν

καθυστερήσεις στην Ελλάδα, αλλά τα κράτη – μέλη δεν είναι διατεθειμένα να διαθέσουν τους απαιτούμενους πόρους. Στην Ιταλία, η κατάσταση είναι ελαφρώς διαφορετική, διότι κινητοποιήθηκαν εθνικοί πόροι καθώς υπήρχε και η οικονομική δυνατότητα για κάτι τέτοιο».

Όλοι οι σχεδιασμοί βέβαια βρίσκονται στον αέρα διότι παρά τη δημιουργία των hotspots οι προσφυγικές ροές δεν μειώνονται. «Έφθασε ο χειμώνας και οι ροές των προσφύγων παραμένουν αυξημένες. Δεν το περιμέναμε αυτό. Τώρα βρισκόμαστε σε μία κατάσταση άρνησης» λέει. Και συνεχίζει: «Το ερώτημα είναι αν μπορούν να συνεργαστούν τα κράτη – μέλη. Πολλά εξ’ αυτών νομίζουν ότι η λύση είναι η Τουρκία, αλλά παρά τα χρήματα δεν φαίνεται ότι προχωρούν τα πράγματα εκεί. Υπάρχουν προβλήματα και στην Ελλάδα. Αντιλαμβάνομαι όμως πως και σε ό,τι αφορά στην ελληνική κυβέρνηση, η εικόνα είναι ανάμικτη».

Στο ζήτημα της μετεγκατάστασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκτεθεί ανεπανόρθωτα μέχρι στιγμής. Ο κ. Μοράις δεν μασάει τα λόγια του. «Πριν από λίγες ημέρες, ο Ντόναλντ Τουσκ ήρθε να ενημερώσει την πολιτική ομάδα των Σοσιαλιστών. Ξέρετε τι είπε σε σχέση με τη μετεγκατάσταση; Ότι ούτε λίγο ούτε πολύ τα κράτη μέλη την έχουν απορρίψει. Πράγματι, επρόκειτο για μία πρόταση της Κομισιόν, που το Κοινοβούλιο υποστήριξε και τα κράτη – μέλη προσποιήθηκαν ότι στηρίζουν πριν την απορρίψουν de facto. Αντί να πουν ότι δεν θα πάρουν κανέναν, τους πέταξαν όλους στη Γερμανία, στην Αυστρία και στη Σουηδία» μας εξηγεί.

Οι «δύσκολες λεπτομέρειες» της Ευρωπαϊκής Ακτοφυλακής

και η «απρόβλεπτη» Τουρκία

Το πρόβλημα με την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή μοιάζει λίγο με αυτό της μετεγκατάστασης. «Οι λεπτομέρειες της πρότασης της Επιτροπής είναι προβληματικές» εκτιμά ο επικεφαλής της LIBE. Όπως εξηγεί, δεν υπήρξε αρχική συζήτηση για τη στελέχωση της νέας υπηρεσίας. Θα είναι ο Frontex; Μήπως θα αυξηθεί το προσωπικό του; Αν δεν είναι ο Frontex, θα υπάρξει νέο προσωπικό από τα κράτη – μέλη; Από την Ελλάδα; Από την Ιταλία; Θα είναι και στρατιωτική ή αποκλειστικά πολιτική δύναμη;

«Όπως καταλαβαίνετε», προσθέτει, «ανακύπτουν και ζητήματα κυριαρχίας. Αυτά τα ερωτήματα δεν έχουν απαντηθεί. Αν τα ζητήματα του προσωπικού και της κυριαρχίας δεν λυθούν, τότε θα δυσκολευτούμε. Η ακτοφυλακή είναι αναγκαία διότι η Ελλάδα έχει εδώ και χρόνια πρόβλημα λόγω της πορρώδους μεθορίου με την Τουρκία. Εξαίρω τον Επίτροπο Δημήτρη Αβραμόπουλο για την πρότασή του και την προσπάθεια η ακτοφυλακή να δημιουργηθεί γρήγορα αλλά οι λεπτομέρειες είναι κρίσιμες».

Επιπλέον, τα νέα από τη συνεργασία με την Τουρκία δεν είναι τα καλύτερα δυνατά. «Οι αποδείξεις, μέχρι σήμερα, για την ανταπόκριση της Τουρκίας είναι αποθαρρυντικές. Αναμέναμε ότι θα γινόταν κάτι γρηγορότερα, διότι υπήρχε η προοπτική της αναζωογόνησης της ενταξιακής διαδικασίας. Βέβαια», σημειώνει ο κ. Μοράις, «η Τουρκία αντιμετωπίζει εσωτερικά προβλήματα τόσο στρατιωτικά όσο και άλλα,

όπως η τρομοκρατία. Αυτό κοστίζει οικονομικά, αλλά ήδη έχει λάβει την πρώτη δόση από τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ που υποσχεθήκαμε να χορηγήσουμε και θα έπρεπε να έχουν γίνει πιο πολλά. Ήταν λάθος να δώσουμε τόση έμφαση στο ότι η λύση είναι η Τουρκία. Αυτό ήταν κάτι στο οποίο επέμεινε η Γερμανία και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ».

Το μέλλον της Σένγκεν και του Δουβλίνου

Τον ρωτάμε για το μέλλον της Ζώνης του Σένγκεν. «Ο Τουσκ έδωσε δύο μήνες για να σωθεί το Σένγκεν και το έκανε για να δώσει κίνητρο σε όσους είναι υπέρ της διατήρησής του» μας λέει. Ο κίνδυνος, κατά τον κ. Μοράις, «είναι να μετατραπούν οι προσωρινοί συνοριακοί έλεγχοι σε μόνιμους, διότι κάποια κράτη – μέλη τους θεωρούν αποτελεσματικούς. Αν η Σένγκεν διαλυθεί θα είναι καταστροφικό, διότι συνδέεται με τις βασικές ελευθερίες της ΕΕ. Νομίζω όμως ότι ο κίνδυνος για τη Σένγκεν έχει κορυφωθεί και θα σταθεροποιηθεί, έστω και σε υψηλό επίπεδο».

Όσον αφορά στην επικείμενη αναθεώρηση του Συστήματος του Δουβλίνου, την οποία αναμένεται να παρουσιάσει η Κομισιόν εντός του Μαρτίου, ο κ. Μοράις επιμένει ότι «πρέπει να είμαστε πολύ σαφείς σε αυτό το ζήτημα. Το Κοινοβούλιο θα κληθεί να συνεισφέρει και έχουμε άτυπες διαβουλεύσεις με την Κομισιόν. Και ότι κάνουμε πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι θα λειτουργήσει διότι το σημερινό σύστημα έχει πλήρως αποτύχει. Δεν έχουμε το περιθώριο να αποτύχουμε όπως με τη μετεγκατάσταση».