Μετά την Ειδομένη τι;

Το μεταναστευτικό φαινόμενο στην Ελλάδα, με τη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα

Μετά την Ειδομένη τι; | tovima.gr

Το μεταναστευτικό φαινόμενο στην Ελλάδα, με τη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα και στην εξελικτική του πορεία, γνωρίζει τρεις φάσεις. Σε κάθε φάση ο ένας πρωταγωνιστής παραμένει σταθερός και αυτός είναι η ελληνική Πολιτεία. Ο άλλος αλλάζει ως προς τα χαρακτηριστικά τους και είναι οι αλλοδαποί. Ένας τρίτος προστίθεται στην πορεία και είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Ένας τέταρτος έρχεται εσχάτως να κάνει αισθητή την παρουσία του και είναι η Τουρκία.

Η πρώτη φάση του σύγχρονου μεταναστευτικού φαινομένου ξεκινά για την Ελλάδα με την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και την είσοδο μεταναστών από τα γειτονικά Βαλκάνια και από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Στη μαζική είσοδο αυτή των μεταναστών η ελληνική Πολιτεία αιφνιδιάζεται. Περιορίζεται αρχικά στο ρόλο του παρατηρητή μη έχοντας την ανάλογη εμπειρία και θεωρώντας το φαινόμενο ως προσωρινό και αρχίζει τις πρώτες νομιμοποιήσεις το 1998 όταν αρχίζει να διαψεύδεται αυτή η άποψη. Οι μετανάστες, με το πλεονέκτημα που δίνει στην κοινωνική τους ένταξη η γειτνίαση, και απασχολούμενοι σε επικερδείς εργασίες μετακινούν τις οικογένειές τους. Η ΕΕ απουσιάζει καθώς η μεταναστευτική πολιτική βρίσκεται εν τη γενέσει.

Η δεύτερη φάση του μεταναστευτικού φαινομένου ξεκινά στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας. Η πολιτική αστάθεια που δημιουργείται με τις αμερικανικές επεμβάσεις σε Ιράκ και Αφγανιστάν, καθώς και η άνοδος φονταμενταλιστικών κινημάτων οδηγεί στην έξοδο από την Ασία και την Αφρική χιλιάδων μεταναστών με προορισμό έναν «χώρο» που φαντάζει στα μάτια τους ως η Γη της Επαγγελίας όχι μόνο λόγω της δυνατότητας εργασίας αλλά και της αναγνώρισης των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι ροές από τις βαλκανικές χώρες μειώνονται, ενώ αντιθέτως αυξάνονται απότομα αυτές μέσω της Τουρκίας με πύλη εισόδου τα νησιά της ανατολικής παραμεθορίου.

Η ελληνική Πολιτεία αιφνιδιάζεται για δυο κυρίως λόγους: από τη μαζικότητα του φαινομένου και από τα χαρακτηριστικά των μεταναστών. Οι τελευταίοι απομακρύνονται από τα νησιά για εθνικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς λόγους. Χωρίς συγκεκριμένη πολιτική κατευθύνονται προς την Αθήνα. Οι πρώτες απελάσεις ξεκινούν, υπολειπόμενες όμως του αριθμού των παράνομων μεταναστών που εισέρχονται στη χώρα. Οι μετανάστες δε αυτοί είναι νεαρής ηλικίας άνδρες οι οποίοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν την Ελλάδα ως γέφυρα για να μεταβούν στα κράτη της δυτικής Ευρώπης. Δεν ενδιαφέρονται να ενταχθούν κοινωνικά δημιουργώντας αδιέξοδα στη σχέση τους με το Κράτος και την κοινωνία. Η ΕΕ αρχίζει να νομοθετεί για τους παράνομους μετανάστες με μια ξενοφοβική προσέγγιση, καθώς μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου συνδέει τη μετανάστευση με τα θέματα ασφάλειας.

Η τελευταία φάση ξεκινά ουσιαστικά στις αρχές του 2015 με την είσοδο μεικτών μεταναστευτικών ροών από τα ανατολικά νησιά του Αιγαίου. Η ελληνική Πολιτεία βρίσκεται απροετοίμαστη λόγω της εκρηκτικής αύξησης του αριθμού των εισερχόμενων και των χαρακτηριστικών τους. Το πρώτο δεκάμηνο του 2015, σε σχέση με το αντίστοιχο του 2015, έχουμε μια ποσοστιαία αύξηση της τάξεως του 882,60% των εισερχόμενων στη χώρα. Η συντριπτική πλειοψηφία προέρχεται από τη Συρία, αποτελούν οικογένειες και πληρούν τις προϋποθέσεις αναγνώρισης του καθεστώτος του πρόσφυγα. Η ελληνική Πολιτεία αδυνατεί να ανταποκριθεί ικανοποιητικά σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της και γνωρίζει ότι η επιθυμία των εισερχόμενων είναι να μετακινηθούν προς χώρες της δυτικής Ευρώπης καθώς εκτιμούν ότι η κοινωνική πρόνοια για αντίστοιχες περιπτώσεις μπορεί να δώσει λύσεις στο αδιέξοδο το οποίο βιώνουν. Η Ειδομένη λοιπόν εμφανίζεται ως μάνα εξ ουρανού. Οι εν δυνάμει πρόσφυγες μεταφέρονται στον Πειραιά, μετά την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας ταυτοποίησης, τους παρέχεται φιλοξενία σε διαμορφωμένους χώρους για όσο διάστημα επιθυμούν δίνοντας τους χρόνο να οργανωθούν για να πάρουν το δρόμο προς τα βόρεια σύνορα και από εκεί προς τον τελικό προορισμό τους. Καθώς όμως αυτή η προοπτική διέλευσης γίνεται γνωστή, στις ροές παρεισφρύουν και άτομα τα οποία που δεν συγκεντρώνουν τα προσφυγικά χαρακτηριστικά. Με τις ροές να συνεχίζουν αμείωτες, με τη σύνθεσή τους να διαφοροποιείται και με τους ισχυρούς δρώντες στην ΕΕ να αντιδρούν, η ΠΓΔΜ αποφασίζει να κλείσει τα σύνορά της και να μπει σε μια διαδικασία επιλεκτικής διέλευσης. Καθώς το μήνυμα από τον πομπό στο δέκτη του φτάνει πάντοτε με καθυστέρηση, στην Ελλάδα συνεχίζουν να καταφθάνουν παράνομοι μετανάστες και να μειώνονται οι προσφυγικές ροές λόγω της δυσκολίας μετακίνησης των οικογενειών μέσα στο χειμώνα και της επιθυμίας της Άγκυρας να τους ελέγξει.

Κρίνοντας την πολιτική επιλογή της Ειδομένης, καθώς και η παρακολούθηση της διαδρομής στο χώρο ενός φαινομένου συνιστά πολιτική, τίθεται το ακόλουθο ερώτημα: αποτελεί πετυχημένη πολιτική επιλογή ή όχι; Το πρόσημο είναι θετικό για τους ακόλουθους δυο λόγους. Πρώτον, αναγνωρίστηκε έμπρακτα πλέον από την ΕΕ ότι το πρόβλημα της μετανάστευσης αποτελεί ευρωπαϊκό πρόβλημα και όχι ένα θέμα που θα πρέπει να επιλύει μόνο του ένα κράτος επικουρούμενο από την ΕΕ. Δεύτερον, αναγνωρίστηκε ο καθοριστικός ρόλος της Τουρκίας στη διαδικασία ελέγχου του φαινομένου. Πλέον η Άγκυρα δεσμεύτηκε να εφαρμόσει πλήρως τη συμφωνία επανεισδοχής με την ΕΕ από το καλοκαίρι του 2016 κερδίζοντας τα επιδιωκόμενα ανταλλάγματα.

Απαντώντας στο ερώτημα «μετά την Ειδομένη τι;» από μια πολιτική άποψη είναι σαφές ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει ανάγκη τη στήριξη των ευρωπαίων εταίρων της για να διαχειριστεί αυτή την πρωτόγνωρη κατάσταση που βιώνει σήμερα. Σε αυτό που δεν μπορούμε να δώσουμε απάντηση είναι στο πως θα παίξει το διαπραγματευτικό της χαρτί η Τουρκία, προκειμένου να προωθήσει την ενταξιακή της διαδικασία και να ενισχύσει το πολιτικό της μέγεθος στην ΕΕ, και στο πως θα εξελιχθούν οι παγκόσμιες πολιτικές εξελίξεις. Μια πιθανή κατάρρευση της Αιγύπτου όπως διαφαίνεται ίσως οδηγήσει σε αύξηση των μεταναστευτικών ροών που δεν θα έχουν προορισμό την Ελλάδα αλλά τη χρησιμοποίησή της ως γέφυρα για την υπόλοιπη Ευρώπη.

**********

Δικηγόρος, Διδάκτωρ Νομικής, Διδάσκων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Ibiza, Mykonos και .... Πλάκα Το δημοφιλέστατο νησί της Ισπανίας με τους κορυφαίους DJ μοιάζει τόσο μακρινό αυτή τη δύσκολη λόγω COVID-19 εποχή. Ακόμα... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk