Αρχαία γλυπτά και σύγχρονες γυναίκες ατενίζουν το μέλλον

Τα ατελιέ των καλλιτεχνών είναι όντως εργαστήρια ονείρων. Πριν από μερικά χρόνια παρακολουθούσα τον Κώστα Παπανικολάου να ζωγραφίζει την Πέπη

Τα ατελιέ των καλλιτεχνών είναι όντως εργαστήρια ονείρων. Πριν από μερικά χρόνια παρακολουθούσα τον Κώστα Παπανικολάου να ζωγραφίζει την Πέπη. Γύρω του στο εργαστήριο υπήρχαν ήδη τελειωμένα, ολόσωμα, σε φυσικό μέγεθος, πορτρέτα κοριτσιών, της Λουίζας, της Αλέκας, της Βασιλικής. Και μετά, κάποιο νέο πρόσωπο προσετίθετο στη συντροφιά των κοριτσιών, η Ελενα και άλλες, συνολικά οκτώ. Και τα έβλεπα εκεί, στο εργαστήριο, να περιμένουν υπομονετικά να βρουν τη θέση τους ανάμεσα στις επιτύμβιες στήλες και στα κιονόκρανα στο ισόγειο του Αρχαιολογικού Μουσείου του Πόρου. Αν και έγιναν σε ανύποπτο χρόνο, μόλις αντίκρισα αυτή τη δυναμική συνύπαρξη, σκέφτηκα ότι έγιναν για να συζήσουν ένα ολόκληρο καλοκαίρι με τα αρχαία γλυπτά. Τίποτε άλλο δεν θα τους ταίριαζε καλύτερα. «Ετσι πολύ ατένισα…». Λες και φιλοτεχνήθηκαν γι’ αυτό. Γιατί, όπως λέει και ο Κώστας Παπανικολάου, «η πραγματικότητα φεύγει στο δευτερόλεπτο και γίνεται αμέσως παρελθόν».
Και βέβαια καθόλου δεν υποπτευόμουν τι απασχολούσε τον δημιουργό όταν προσηλωμένος ζωγράφιζε τα κορίτσια του. «Το σχέδιο υπάρχει για να οργανώσεις το αίσθημα, να αφήσεις ένα ίχνος στο χάος» λέει. «Και το δικό μου στοίχημα όταν έφτιαχνα αυτά τα πορτρέτα ήταν το σχέδιο. Στην αρχή ήθελα να ζωγραφίσω μερικές γυναίκες που μου άρεσαν αλλά μετά έπρεπε να σκεφτώ πώς να τις κάνω. Πώς θα αποδώσω την προοπτική. Κατέληξα να τις ζωγραφίσω σε τέσσερα επίπεδα κοιτάζοντάς τες από τέσσερα διαφορετικά σημεία φυγής. Αυτό με οδήγησε στη σκέψη ότι τα πορτρέτα είναι στημένα όπως τα αρχαία ολόγλυφα, ολόσωμα αγάλματα, τιμωμένων προσώπων».
Το μεγάλο στοίχημα όμως ήταν με αυτή την έκθεση, όπως και με τις δύο προηγούμενες που έγιναν στο Μουσείο του Πόρου, του Κρις Γιαννάκου και του Κώστα Βαρώτσου, πώς θα συνομιλήσουν τα αρχαία με τα σύγχρονα έργα τέχνης. Είναι ένα τόλμημα του Αρχαιολογικού Μουσείου του Πόρου. Η Στέλλα Χρυσουλάκη, διευθύντρια της Εφορείας Πειραιά, Νήσων του Αργοσαρωνικού και της Δυτικής Αττικής, τονίζει: «Αυτές οι γυναικείες μορφές, οι όρθιες, οι σιωπηλές, έχουν συνομιλία με τα αρχαία έργα. Μας φέρνουν λίγο στον νου τη συνομιλία που έχουν οι μορφές στις επιτύμβιες στήλες, του ανθρώπου που έχει φύγει και εκείνου που έρχεται να τον επισκεφθεί. Αυτόν τον συνδυασμό, αυτή την επίσκεψη, μας φέρνουν στο μυαλό τα έργα, έτσι όπως οι επιμελήτριες φρόντισαν να τα τοποθετήσουν μέσα στην αίθουσα σε μια συνομιλία με τα αρχαία έργα, ένα συναπάντημα που γίνεται σε μια άλλη σφαίρα και εμείς ως επισκέπτες το παρακολουθούμε. Με αυτή την έννοια εγώ δεν φοβάμαι ότι το ένα έργο θα αντιπαλέψει το άλλο, το ένα θα καταπιεί το άλλο. Η τέχνη στο τέλος-τέλος συνεχίζεται και αυτό είναι μια ελπίδα. Αν η τέχνη δεν ζει, αν η τέχνη πεθάνει, αν παραμείνουμε μονάχα στην αρχαία τέχνη, θα έχουμε πεθάνει και εμείς ως κοινωνία. Θα είναι θάνατος της ανθρωπότητας σε τελευταία ανάλυση. Αν λοιπόν δεν βάλουμε το γίγνεσθαι, αυτό που συμβαίνει και αυτό που θα συμβεί μέσα στα μουσεία, και αν δεν συνομιλήσει η τέχνη στη διαχρονία της μέσα, έχουμε τελειώσει, δεν υπάρχουμε, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υπάρχουμε. Και δεν υπάρχει κανένας λόγος να υπάρχουν αρχαιολογικά μουσεία. Ας υπάρχουν μόνο αρχαιολογικές αποθήκες».
Η Μαρία Γιαννοπούλου, υπεύθυνη του Αρχαιολογικού Μουσείου Πόρου, συμπληρώνει: «Τα σύγχρονα έργα τέχνης παρεμβάλλονται ανάμεσα στα αρχαία για να δώσουν ζωή και σύγχρονη προοπτική στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Εμείς δεν θέλουμε το μουσείο ένα κτίριο κλειστό το οποίο να φιλοξενεί αρχαία εκθέματα και να αφορά μόνο το παρελθόν αλλά και το παρόν και το μέλλον. Και οι σύγχρονες μορφές του Κώστα Παπανικολάου ήρθαν να δώσουν ζωή στην αρχαία έκθεση».
Η έκθεση αυτή, όπως και οι δύο προηγούμενες, πραγματοποιείται από την γκαλερί Citrone, η οποία συμπληρώνει εφέτος δέκα χρόνια παρουσίας στην παραλία του Πόρου και το γιορτάζει με μια μεγάλη έκθεση των συνεργατών της, σπουδαίων ζωγράφων και γλυπτών. Στα χρόνια αυτά η γκαλερί έχει γίνει σταθερό πολιτισμικό σημείο στον Πόρο, στις αίθουσές της και στο Αρχαιολογικό Μουσείο, αλλά και στο Παρίσι. Η δημιουργός της Citrone Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη τονίζει: «Ο Πόρος είναι πέρασμα και βλέπω την γκαλερί ως πέρασμα καλλιτεχνών, εκθέσεων, ανθρώπων, συζητήσεων, ιδεών». Εκείνη είχε την ιδέα αυτού του παιχνιδιού των αρχαίων γλυπτών με τις γυναίκες του Κώστα Παπανικολάου: «Εχουμε οκτώ πορτρέτα σε φυσικό μέγεθος τα οποία λειτουργούν ως έκθεμα και ως θεατές στο μουσείο και τονίζουν τη διαχρονικότητα της τέχνης. Ατενίζουν το αρχαίο κάλλος αλλά είναι και οι ίδιες νέα και ωραία κορίτσια, ένα παράδειγμα ομορφιάς. Και το στήσιμό τους είναι σαν ένα είδος σύγχρονου χορού, με αναφορά στην αρχαία τραγωδία που ο χορός μετέφερε το κοινό αίσθημα. Ηταν ο συνδετικός κρίκος της σκηνής με τους θεατές. Αυτά τα έργα για μένα έχουν έναν αντίστοιχο ρόλο. Είναι σημαντικό ότι αυτά τα πρόσωπα είναι οικεία πρόσωπα του καλλιτέχνη και μπορεί να το δει κανείς ότι είναι οι μούσες του καλλιτέχνη. Μουσείο, Μούσες. Ατενίζουν τον επισκέπτη της έκθεσης, ατενίζουν τα αρχαία αγάλματα, ατενίζουν το μέλλον. Ατενίζουν στον χώρο και στον χρόνο. Ο επισκέπτης μπορεί να στήσει στο μυαλό του τη δική του έκθεση. Εμείς δώσαμε το δικό μας σκεπτικό, αλλά ο κάθε επισκέπτης βλέπει κάτι άλλο. Ο καθένας κάνει τη δική του αφήγηση. Και αν και παραστατικά έργα, ανοίγουν πάρα πολλές διαφορετικές αναγνώσεις. Οι αφηγήσεις τους είναι ατελείωτες. Είναι μια ευχάριστη έκθεση χωρίς να κάνει καμία έκπτωση στην ποιότητά της».

«Ζωντανό είναι το καινούργιο»
Και έτσι βρεθήκαμε μπροστά σε ένα παιχνίδι των σύγχρονων έργων με τα αρχαία. Οι γυναίκες μισοκρύβονται πίσω από τα γλυπτά. Ενα παιχνίδι ύπαρξης, ζωής αλλά και σεβασμού.
«Μόλις τα είδα τα έργα μου στημένα» λέει ο Κώστας Παπανικολάου «μου φάνηκε πως αντέχουν δίπλα στα αρχαία. Δεν τα κατάπιαν. Γιατί τα αρχαία από μόνα τους έχουν πολλαπλά φορτία και επιπλέον μια συσσωρευμένη τεχνική αξεπέραστη. Μου υπαγόρευσαν αφαίρεση και οικονομία στα μέσα. Ενώ τα αρχαία φαίνονται περίπλοκα, είναι με μεγαλύτερη οικονομία φτιαγμένα. Αυτό λέγεται υψηλή τέχνη».
Μιλάμε για τη συνύπαρξη του παρελθόντος με την πραγματικότητα.

«Ή τη συγχώρεση που αφορά και τα δύο»
τονίζει ο Κώστας. «Γιατί αν κάψεις τον ζωντανό χρόνο για το μέλλον ή τον ξοδεύεις για να θυμάσαι, μπορεί να σου φύγει ο ζωντανός καιρός, στον οποίο οφείλονται και τα δύο. Και οι αναμνήσεις και τα μελλούμενα. Σκάψε, σκάψε, κάτι θα βρεις. Αυτό υπάρχει και στο σχέδιο. Δεν μπορείς να τσαλαβουτάς συνεχώς σε αυτά που έχεις μάθει μόνο, γιατί ξοδεύεις τον καιρό σου τον ζωντανό χωρίς να βρεις τίποτα ζωντανό. Και ζωντανό είναι το καινούργιο. Τα κεκτημένα δεν είναι ο στόχος να τα πεθάνεις αλλά να τα κάνεις γόνιμα».

πότε & πού:

Η έκθεση του Κώστα Παπανικολάου «Ετσι πολύ ατένισα…» θα παραμείνει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου ως τις 20 Σεπτεμβρίου. Το μουσείο, στην προκυμαία της Πούντας, είναι ανοιχτό καθημερινά, εκτός Δευτέρας, από τις 8 το πρωί ως τις 3 το απόγευμα.Επιμέλεια έκθεσης: Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, Μαρία Γιαννοπούλου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk