Κλάους Λέγκεβι: «Ξεχάσαμε την πολιτική, μιλάμε μόνο στη γλώσσα του homo oeconomicus»

Η κρίση δεν προκαλεί μόνο ανέχεια και δυσθυμία, αλλάζει και τη γλώσσα – τόσο την καθημερινή όσο και την πολιτική και επιστημονική

Η κρίση δεν προκαλεί μόνο ανέχεια και δυσθυμία, αλλάζει και τη γλώσσα – τόσο την καθημερινή όσο και την πολιτική και επιστημονική. Οχι όμως τα καθιερωμένα συστήματα αξιών και σκέψης, όπως εξηγεί στην παρακάτω συνέντευξη ο πολιτικολόγος Κλάους Λέγκεβι, διευθυντής του Ινστιτούτου Πολιτισμικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Εσσεν. Το αντίθετο μάλιστα, λέει: Η κρίση ακονίζει μια κριτική σκέψη που ανοίγει δρόμους για την έξοδο από αυτήν.

Πώς βλέπετε την τρέχουσα κατάσταση στην ευρωζώνη; ως κοινή κρίση με αιχμή τις υπερχρεωμένες χώρες ή ως δύο εντελώς διαφορετικές και παράλληλα εκτυλισσόμενες κρίσεις, μία στον φτωχό ευρωπαϊκό Νότο και μία στον πλούσιο Βορρά;
«Δεν μπορεί κανείς να εγείρει πύρινα τείχη ανάμεσα στις διάφορες περιοχές της ευρωζώνης, δεδομένου ότι οι εθνικές οικονομίες είναι πλήρως συνδεδεμένες μεταξύ τους μέσω επενδύσεων, επιχειρηματικών διασυνδέσεων, χρηματιστικών συναλλαγών και ανταλλαγής προϊόντων. Επομένως πλήττονται όλες εξίσου από την κρίση. Μόνο που οι σταθερότερες οικονομίες, όπως μερικές στον Βορρά, αντέχουν την κρίση ευκολότερα, ή κερδίζουν μάλιστα από αυτήν λόγω της αδυναμίας άλλων χωρών να αποτρέψουν τη χρεοκοπία των επιχειρήσεών τους, ή της εισαγωγής επενδύσεων, καθώς και ξένου υψηλά εκπαιδευμένου προσωπικού».
Η Αριστερά υποστηρίζει ότι ο ευρωπαϊκός Νότος και ιδιαίτερα η Ελλάδα χρησιμοποιούνται ως πειραματόζωα για τη δημιουργία ενός νέου βάρβαρου οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου στην ευρωζώνη.
«Οχι. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι κάποιος – η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Ανγκελα Μέρκελ, ή ένα καπιταλιστικό αρχηγείο; – έχουν ήδη οικοδομήσει ή θα μπορούσαν να οικοδομήσουν ένα πειραματικό εργαστήριο. Αυτό είναι σκέτη παράνοια, κανείς δεν μπορεί να κινεί τα νήματα με τρόπο που να χειραγωγεί άλλους».
Πώς έχει αλλάξει η κρίση την πολιτική; Μπορεί να μιλά κανείς για «δημο-κρίση», μια βαθιά και διαρκή κρίση της δημοκρατίας, όπως το κάνουν ορισμένοι έλληνες διανοούμενοι;
«Αυτός είναι όντως ο βασικός κίνδυνος: ότι σβήνει η πίστη όχι μόνο στα οικονομικά συστήματα, καθώς και σε μεμονωμένα κόμματα και πολιτικούς, αλλά και στη λειτουργική απόδοση της δημοκρατίας. Πρόκειται για σοβαρή πρόκληση, που αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι η Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία και οι δικοί μας στο κόμμα Εναλλακτική Λύση για τη Γερμανία έχουν γίνει σύμμαχοι των ρώσων ολιγαρχών και του Πούτιν. Οι έλληνες ολιγάρχες, οι οποίοι απολαμβάνουν ακόμη τα προνόμιά τους και διαφεύγουν με τα χρήματά τους στο εξωτερικό, ταιριάζουν πολύ σε αυτή την αντιδημοκρατική συμμαχία, το ίδιο και η Ορθόδοξη Εκκλησία».
Η κρίση έχει ανατρέψει στον ευρωπαϊκό Νότο κατακτήσεις όπως το κοινωνικό κράτος και τα εργασιακά δικαιώματα, που στη μεταπολεμική εποχή είχαν σχεδόν ανθρωπολογικό στάτους στη Δύση. Είναι αυτή η απώλεια οριστική;
«Αυτή η διαδικασία τέθηκε σε κίνηση ήδη τη δεκαετία του ’80 – με την επανάσταση της Θάτσερ και με τις Reaganomics (σ.σ.: την «άγρια» νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική του Ρόναλντ Ρίγκαν). Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης μπόρεσαν να προβάλουν για μερικές δεκαετίες αντίσταση σε αυτήν μέσω μιας φοβερής υπερχρέωσης – κάτι που πληρώνουν τώρα πανάκριβα μετά το ξέσπασμα της κρίσης».
Πόσο άλλαξε η κρίση τη γλώσσα;
«Δεν μιλάμε πλέον με όρους πολιτικούς, αλλά στη γλώσσα του homo oeconomicus (σ.σ.: του οικονομικού ανθρώπου), ο οποίος δρα στη βάση δήθεν αντικειμενικών καταναγκασμών και θεωρεί κάθε τι άλλο πράγμα χωρίς προοπτική. Αλλά και η γλώσσα της αντιπολίτευσης είναι οικονομίστικη. Αντί για λιτότητα λέει συνεχώς ανάπτυξη, ανάπτυξη, ανάπτυξη. Αυτό δεν δείχνει καθόλου φαντασία. Και όμως υπάρχει ένας τρίτος δρόμος ανάμεσα στη λιτότητα και την ανάπτυξη: εκείνος της αειφόρου εξέλιξης στη βάση των εναλλακτικών μορφών ενέργειας, της κοινωνικά προσανατολισμένης οικονομίας και του αλληλέγγυου τραπεζικού συστήματος».
Λόγω της παρατεταμένης κρίσης, ορισμένοι θεωρητικοί μιλούν για ριζική «απαξίωση των αξιών» και για ομοιότητες με την εποχή του ναζισμού, κατά την οποία, ως γνωστόν, είχε αλλοιωθεί ο κλασικός τρόπος πρόσληψης και σκέψης…
«Τέτοια σύγκριση με τον ναζισμό είναι εντελώς αστήρικτη. Σήμερα έχουμε όλες τις δυνατότητες να σκεφτόμαστε κριτικά και να εκφράζουμε δημόσια τη σκέψη μας. Ο μοναδικός τομέας ο οποίος εκπέμπει απειλές στους πολίτες είναι εκείνος του ολοκληρωτικού ελέγχου της πληροφόρησης εκ μέρους των μυστικών υπηρεσιών, καθώς και πολλών ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ομως είμαστε πολύ μακριά από έναν γενικευμένο ολοκληρωτισμό».
Η ιταλίδα δημοσιολόγος Ροσάνα Ροσάντα μιλά για μια σύγχρονη εκδοχή της ανατροπής του συστήματος σκέψης. Διαφορετικά, λέει, δεν εξηγείται η μη εξέγερση των πολιτών εναντίον των υπαιτίων της κρίσης…
«Το αντίθετο συμβαίνει. Η αντίθεση στον καπιταλισμό δεν ήταν ποτέ τόσο ισχυρή όσο σήμερα. Η νομιμοποίηση του καπιταλιστικού συστήματος, που φθίνει από το 1945, έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της. Το αποτέλεσμα είναι η τόνωση της αντιπολίτευσης και η αναζήτηση εναλλακτικών μορφών κοινωνικής οργάνωσης».
Ομως και το αντίθετο συμβαίνει. Στη Γερμανία έχουν ξεφυτρώσει τελευταία ευρωσκεπτικιστικά κόμματα, όπως η Εναλλακτική Λύση, και αντιισλαμικά κινήματα, όπως οι Ευρωπαίοι Πατριώτες εναντίον του εξισλαμισμού της Εσπερίας Pegide. Κινείται τώρα και η Γερμανία στον δρόμο που χάραξε η Λεπέν στη Γαλλία;
«Ο ευρωσκεπτικισμός έχει φτάσει τώρα και στη Γερμανία, ως πνευματική στάση που δεν έχει να κάνει με την εμπειρία της κρίσης, αλλά με τον τρόπο αντίληψής της. Επηρεάζει παντού ανθρώπους, οι οποίοι έχουν ισχυρές προκαταλήψεις (στη Γερμανία εναντίον των «Ελλήνων», στην Ελλάδα κατά των «Γερμανών») και είναι κοινωνικά και ψυχολογικά ανασφαλείς – ανεξάρτητα από το πόσο σίγουρες είναι οι θέσεις εργασίας τους ή πόσο υψηλό το εισόδημά τους».
Στην Ελλάδα θα γίνουν πολύ πιθανόν εκλογές τον Φεβρουάριο. Περιμένετε, σε περίπτωση νίκης του ΣΥΡΙΖΑ, αναταράξεις στην Ελλάδα και στην ευρωζώνη;
«Ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να καταπιεί πολύ «ξερό ψωμί» σε περίπτωση εκλογικής επιτυχίας του, επειδή πρέπει να κάνει και αυτός συμβιβασμούς. Ας ελπίσουμε ότι η Ευρώπη θα σεβαστεί το αποτέλεσμα των δημοκρατικών εκλογών και θα συνεργαστεί με τον ΣΥΡΙΖΑ».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κοινωνία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk