Ταϊβάν: Χθες η Μεσόγειος, σήμερα ο Ατλαντικός, αύριο ο Ειρηνικός

«Δεν μπορείς να φανταστείς πώς ήταν η Ταϊβάν ως τη δεκαετία του 1980, όταν την κυβερνούσε ένα σκληρό μιλιταριστικό καθεστώς» μου λέει ο Βόλφγκανγκ Κουμπίν, επιφανής σινολόγος και ποιητής που διδάσκει έξι μήνες κάθε χρόνο στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου και τους υπόλοιπους στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Εχοντας περάσει στην Απω Ανατολή το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, γνωρίζει άριστα τη Λαϊκή Κίνα, την Ταϊβάν, το Χονγκ Κονγκ και το Μακάο.

«Δεν μπορείς να φανταστείς πώς ήταν η Ταϊβάν ως τη δεκαετία του 1980, όταν την κυβερνούσε ένα σκληρό μιλιταριστικό καθεστώς» μου λέει ο Βόλφγκανγκ Κουμπίν, επιφανής σινολόγος και ποιητής που διδάσκει έξι μήνες κάθε χρόνο στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου και τους υπόλοιπους στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Εχοντας περάσει στην Απω Ανατολή το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, γνωρίζει άριστα τη Λαϊκή Κίνα, την Ταϊβάν, το Χονγκ Κονγκ και το Μακάο.
Βρισκόμασταν στην Ταϊπέι, την πρωτεύουσα της Ταϊβάν, και περπατούσαμε σε μία από τις κεντρικές λεωφόρους μπροστά από το πανεπιστήμιο. Ηταν 25 του περασμένου Νοεμβρίου και σε τέσσερις ημέρες θα διεξάγονταν οι εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση (δήμαρχοι και περιφερειάρχες).
Η πόλη σε τίποτε δεν σου έδινε την εντύπωση ότι βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο. Ούτε πανό ούτε αφίσες υποψηφίων και κομμάτων ούτε καν πολιτικές συγκεντρώσεις τις ημέρες που έμενα στην πόλη.
Αλλά η ηρεμία ήταν φαινομενική και οι εκλογές, όπως αποδείχθηκε τέσσερις ημέρες αργότερα, κρίσιμες για τις πολιτικές εξελίξεις που θα επακολουθούσαν. Το κυβερνών κόμμα Κουομιντάνγκ ήθελε να τις κερδίσει για να ενισχύσει την πολιτική του της ανάπτυξης στενότερων σχέσεων με τη Λαϊκή Κίνα, ενώ το κόμμα της αντιπολίτευσης Δημοκρατικό Προοδευτικό Κόμμα έχει εντελώς αντίθετη πολιτική γραμμή.

Μοντέλο Χονγκ Κονγκ
Το Πεκίνο λέει ότι η Ταϊβάν είναι μέρος της Κίνας και πως σ’ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να εφαρμοστεί το μοντέλο του Χονγκ Κονγκ: μία χώρα, δύο συστήματα. Μια διόλου ευκαταφρόνητη μερίδα των Ταϊβανέζων, όμως, που την εκφράζει το κυβερνών κόμμα, ενώ ως τώρα μια παρόμοια λύση δεν θα την αντιμετώπιζε αρνητικά, μετά τις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Χονγκ Κονγκ φαίνεται ότι αλλάζει στάση. Στις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου το κυβερνών κόμμα υπέστη συντριπτική ήττα, με αποτέλεσμα να παραιτηθεί ο πρωθυπουργός Γιανγκ Γι Χούα (ακολουθούμενος και από πολλούς υπουργούς), διότι, όπως δήλωσε, «ο λαός αποδοκίμασε την πολιτική του», ενώ και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Μα Γιν Τζέου παραιτήθηκε από την προεδρία του κόμματός του και υποσχέθηκε ότι θα αλλάξει και το καταστατικό του. Ετσι αναλαμβάνονται εδώ οι πολιτικές ευθύνες από τις ηγεσίες των κομμάτων, οι οποίες σέβονται τους ψηφοφόρους, σε μια χώρα μάλιστα όπου μόλις τα τελευταία 30 χρόνια το πολίτευμα είναι δημοκρατικό.
Η οικονομική πραγματικότητα εν τούτοις έχει διαφορετικές, πολύ σημαντικότερες και κρισιμότερες παραμέτρους. Το ύψος των εμπορικών συναλλαγών ανάμεσα στη Λαϊκή Κίνα και στην Ταϊβάν φτάνει τα 200 δισ. δολάρια ετησίως. Η Κίνα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στις εξαγωγές της Ταϊβάν και η Ταϊβάν την πέμπτη στις εξαγωγές της Κίνας. Τα προϊόντα αιχμής που παράγονται είναι κυρίως τεχνολογικά και η συνεργασία Ταϊβάν – Λαϊκής Κίνας στον τομέα αυτόν στενότατη, αφού οι δύο χώρες τα εξάγουν από κοινού στον υπόλοιπο κόσμο.
Στον οικονομικό πόλεμο για τον έλεγχο του Ειρηνικού (ανάμεσα στην Κίνα και στην Ιαπωνία φυσικά) η Ταϊβάν, που θεωρείται μία από τις λεγόμενες «τέσσερις τίγρεις» της Ασίας λόγω της γεωγραφικής θέσης της και της ποιότητας των προϊόντων που παράγει, έχει αποφασιστική σημασία. Αν θυμηθεί κανείς αυτό που είπε πριν από πολλά χρόνια αμερικανός διπλωμάτης ότι «το χθες ήταν η Μεσόγειος, το σήμερα ο Ατλαντικός και το αύριο ο Ειρηνικός» μπορεί, κρίνοντας από τα διαθέσιμα στοιχεία, να καταλάβει πόσο δίκιο είχε.
ΗΠΑ και Ιαπωνία

Ο Ατλαντικός βεβαίως (δηλαδή, οι ΗΠΑ) είναι το πρότυπο τόσο στη Λαϊκή Κίνα όσο και στην Ταϊβάν και γι’ αυτό αρκεί μια απλή επίσκεψη σε ένα από τα μεγάλα πανεπιστήμια. Το Πανεπιστήμιο της Ταϊπέι που επισκέφθηκα με φίλο καθηγητή πανεπιστημίου του Πεκίνου με έκανε να ντραπώ για την κατάντια των δικών μας. Ενα campus τεράστιο, ένα αχανές ακαδημαϊκό πάρκο με πλήθος δέντρα, φυτά, λιμνούλες με νούφαρα και καλλιέργειες για τους σπουδαστές της Γεωπονικής Σχολής. Αίθρια παντού και καφενεία εξαιρετικού γούστου. Το κάπνισμα φυσικά απαγορεύεται όχι μόνο στους εσωτερικούς χώρους αλλά σε όλο το campus.
Το κτίριο κάθε σχολής είχε ειδικό χώρο για να παρκάρουν οι φοιτητές τα ποδήλατά τους, που τα έβλεπε κανείς σε υποδειγματική τάξη. Γκραφίτι δεν υπήρχε φυσικά πουθενά, όχι μόνο εδώ αλλά και σε ολόκληρη την πόλη. Σε πρώτη ματιά είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς την επίδραση της Ιαπωνίας που κατέλαβε την Ταϊβάν το 1895, όταν η Αυτοκρατορία της Ιαπωνίας στον πρώτο Σινοϊαπωνικό Πόλεμο νίκησε την Κίνα της δυναστείας των Τσινγκ και η Ταϊβάν παρέμεινε υπό ιαπωνική κατοχή ως το 1945. Αν όμως παρατηρήσει την αρχιτεκτονική των εσωτερικών χώρων όπου το υλικό που κυριαρχεί είναι το ξύλο – κυρίως στις βαθιές αποχρώσεις του καφέ – και τα σχέδια των επίπλων, το αντιλαμβάνεται, σε συνδυασμό μάλιστα με την αρχιτεκτονική των μικρών κήπων που θυμίζει τους αντίστοιχους ιαπωνικούς. Και πολλά βιβλία, σε αντίθεση με τα ισχύοντα στη Λαϊκή Κίνα, τυπώνονται ακολουθώντας το ιαπωνικό πρότυπο, διαβάζονται δηλαδή από τα δεξιά προς τα αριστερά.
Η Ταϊβάν είναι οργανωμένο κράτος αλλά επισήμως δεν είναι κράτος, αφού δεν αναγνωρίζεται από τα Ηνωμένα Εθνη. Διατηρεί κανονικές διπλωματικές σχέσεις μόνο με 22 χώρες και με αυτές το Πεκίνο έχει διακόψει τις δικές του.
Ο αιώνας της Κίνας
Το υπουργείο Αμυνας της Ταϊβάν κατήγγειλε πρόσφατα ότι τα ηλεκτρονικά συστήματα της χώρας έχουν δεχθεί 7,7 εκατ. επιθέσεις με ιούς από χάκερ της Λαϊκής Κίνας συμπεραίνοντας ότι πρόκειται για ένα είδος πρόβας τζενεράλε εν όψει μελλοντικών επιθέσεων της Λαϊκής Κίνας στα ηλεκτρονικά συστήματα μεγάλων χωρών (των ΗΠΑ πρωτίστως). Αυτά βέβαια πυροδοτούν πλήθος σενάρια συνωμοσίας, που ενισχύονται από το γεγονός ότι στη Σιγκαπούρη, ο πληθυσμός της οποίας αποτελείται από Κινέζους κατά 65%, έχει αναπτυχθεί η μεγαλύτερη παγκοσμίως λεωφόρος της πληροφορικής.
Τα όσα συμβαίνουν στην Ασία πιστοποιούν δύο πράγματα για το μέλλον του κόσμου: πρώτον, ότι το πρότυπο είναι οι ΗΠΑ, δηλαδή η χώρα που παράγει το know how της υψηλής τεχνολογίας (και είναι αφελείς όσοι πιστεύουν ότι υπάρχει ενδεχόμενο το ευρώ, ιδίως μάλιστα μετά την κρίση που κλονίζει την ευρωζώνη, να αντικαταστήσει το δολάριο στις διεθνείς συναλλαγές) και, δεύτερον, ότι το τίμημα που αργά ή γρήγορα θα πληρώσει η Δύση για τη μεταφορά όλων σχεδόν των παραγωγικών διαδικασιών στην Ασία δεν θα είναι ευκαταφρόνητο. Η πρόσφατη γιγαντιαία συμφωνία στον ενεργειακό τομέα ανάμεσα στη Ρωσία και στην Κίνα, που ρίχνει την πρώτη στην αγκαλιά της δεύτερης, δείχνει ποιος θα έχει σύντομα το πάνω χέρι. Οι τέσσερις σελίδες με την αρθρογραφία ρώσων δημοσιογράφων σχετικά με το θέμα υπό τύπο πληρωμένης διαφήμισης στη διεθνή έκδοση των «New York Times» πριν από μερικές ημέρες είναι κάτι περισσότερο από απλή ένδειξη.

Ματιές στην Ιστορία
«Ο Μάο διάβασε καλύτερα από τον Τσανγκ Κάι Σεκ τον κοινωνικό χάρτη της Κίνας»

«Τι γνώμη έχουν οι Ταϊβανέζοι για τον Τσανγκ Κάι Σεκ;» ρωτώ τη Βίβι, καθηγήτρια της Αγγλικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Ταϊπέι. «Χα, ο generalissimo» καγχάζει ο σύζυγός της Τσαντ. Βρισκόμαστε μπροστά στο γιγαντιαίο κτίριο εις μνήμην του Τσανγκ Κάι Σεκ στην Ταϊπέι.


«Οι γνώμες διίστανται»
λέει η Βίβι. «Ο πατέρας μου ήταν από τη Σανγκάη, πίστευε στον Τσανγκ Κάι Σεκ και τον ακολούθησε εδώ το 1949. Η μητέρα μου ήταν Ταϊβανέζα και τον αντιπαθούσε. Καταγόταν όμως από τη φυλή των Χαν, όπως και οι περισσότεροι ντόπιοι και το 75% των κατοίκων της Λαϊκής Κίνας. Υπάρχουν ομοιότητες, υπάρχουν και διαφορές ανάμεσα στη Λαϊκή Κίνα και την Ταϊβάν. Η κυριότερη είναι πως εμείς εδώ ζούμε καλύτερα». Υπάρχει ακόμη μία, σκέφτηκα. Εδώ, σε αντίθεση με τη Λαϊκή Κίνα, κανείς δεν φτύνει δημοσίως.

«Ο Τσανγκ Κάι Σεκ ήταν ένας άθλιος δικτάτορας»
μου είπε ο Τσου, καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Ταϊπέι. «Εγώ γεννήθηκα τη χρονιά που πέθανε, αλλά άκουσα φριχτές ιστορίες από τον πατέρα μου. Εδώ όλοι ξέρουμε για τον Λευκό Τρόμο που εξαπέλυσε εναντίον των κατοίκων της Ταϊβάν μόλις ήρθε στο νησί. Εκλεισε 140.000 Ταϊβανέζους στις φυλακές και δημιούργησε ένα μονοκομματικό κράτος με δήθεν Σύνταγμα που προέβλεπε ότι κανένας δεν θα μπορούσε να είναι πρόεδρος για πάνω από δύο θητείες. Ο Τσανγκ όμως υπήρξε πρόεδρος της Κίνας επί είκοσι δύο χρόνια και της Ταϊβάν επί τριάντα.

Είχαμε τριάντα χρόνια δικτατορία, ένα κόμμα που κήρυττε τον αντικομμουνισμό (αυτό βρίσκεται και σήμερα στην εξουσία αλλά έχει μεταλλαχθεί, ευτυχώς) κι ωστόσο με μπολσεβίκικη δομή. Στη Δύση λέγονται ανοησίες, ότι τάχα ο Τσανγκ ήταν φυλοδυτικός. Στην πραγματικότητα αντιπαθούσε τις δυτικές δημοκρατίες όσο και το σοβιετικό καθεστώς – κι ίσως ακόμη περισσότερο.

Ηταν εθνικιστής, εναντίον των φιλελεύθερων διανοουμένων, εναντίον των δυτικών αξιών, μισούσε τον Διαφωτισμό και το μόνο θετικό του ήταν πως έστρεψε την οικονομία προς τις εξαγωγές, εξαιτίας των οποίων αναπτύχθηκε η Ταϊβάν. Τον στήριξαν οι Αμερικανοί στη δεκαετία του 1950, παρ’ όλο που ήξεραν πως μισούσε τον δυτικό τρόπο ζωής και σκέψης, γιατί θεωρούσαν ότι μπορούσαν να τον χρησιμοποιήσουν στον Ψυχρό Πόλεμο. Κι αυτός με τη σειρά του τους χρησιμοποιούσε για τους δικούς του σκοπούς. Πίστευε ως το τέλος της ζωής του πως μπορούσε να ανακαταλάβει την Κίνα στρατιωτικά και να εκτοπίσει τον Μάο. Για χρόνια έπαιζε το παιχνίδι διάφορων εθνικών ομάδων στη Λαϊκή Κίνα. Αυτός υποστήριζε για χρόνια – κι όχι μόνο στα λόγια – τους Ουιγούρους, με τους οποίους έχει και σήμερα προβλήματα το Πεκίνο. Πίστευε ότι έτσι δημιουργούσε εσωτερικούς συμμάχους που θα τον ακολουθούσαν όταν ερχόταν η μαγική ημέρα που θα εισέβαλλε».

«Κι αυτά ο Μάο τα ήξερε»
είπα.

«Καλύτερα από όσο φανταζόταν ο ίδιος. Και καλύτερα από τον Μάο τα ήξερε ο Τσου Εν Λάι που επίσης γνώριζε πώς σκεφτόταν ο Τσανγκ Κάι Σεκ στο στρατιωτικό πεδίο».

«Δηλαδή;».

«Ε, και οι δύο σπούδασαν σε ιαπωνικές στρατιωτικές σχολές. Ο Τσανγκ όμως νόμιζε ότι ήταν ο ευφυέστερος των ανθρώπων, ικανός να χειρίζεται κατά το συμφέρον του και τους Σοβιετικούς και τους Αμερικανούς. Ελεγε πως ηττήθηκε από τον Μάο γιατί ο στρατός του είχε διαφθαρεί και χάσει το ηθικό του. Στην πραγματικότητα ηττήθηκε γιατί ο Μάο διάβασε πολύ καλύτερα τον κοινωνικό χάρτη της Κίνας εκείνης της εποχής. Ηξερε πως οι αγρότες αποτελούσαν τη μεγάλη και αναξιοποίητη δύναμη και φρόντισε να τους μιλήσει με τη γλώσσα που καταλάβαιναν. Ανάμεσα στον Μάο, τον Τσανγκ Κάι Σεκ και τον Τσου Εν Λάι ο τελευταίος ήταν μακράν ο καλύτερος. Ενας πραγματικός ευγενής της παλιάς σχολής. Γι’ αυτό όχι μόνο στην Κίνα αλλά κι εδώ οι περισσότεροι τρέφουν μεγάλο σεβασμό στη μνήμη του».

Μουσείο του Παλατιού
Πώς βρέθηκαν στην Ταϊπέι οι θησαυροί της Απαγορευμένης Πόλης του Πεκίνου

Πριν από χρόνια ο αείμνηστος Χρήστος Δ. Λαμπράκης πραγματοποίησε στην Ταϊβάν ταξίδι μιας ημέρας μόνο και μόνο για να επισκεφθεί το National Palace Museum της Ταϊπέι. Το Μουσείο του Παλατιού είναι τεράστιο και οι επισκέπτες χιλιάδες. Πέρασα μια ολόκληρη ημέρα στις αίθουσές του και κατάλαβα γιατί ο Λαμπράκης ήθελε να το επισκεφθεί. Απλούστατα, οι σημαντικότεροι από τους θησαυρούς της Απαγορευμένης Πόλης δεν βρίσκονται στο Πεκίνο αλλά εδώ. Και μεγάλο μέρος τους δεν μπορεί να εκτεθεί παρά μόνο περιστασιακά, αφού οι αίθουσες που διαθέτει δεν επαρκούν.

Τους θησαυρούς μετέφερε το 1949 ο Τσανγκ Κάι Σεκ, όταν μετά την επικράτηση του Μάο στην ηπειρωτική Κίνα κατέφυγε εδώ. Περίτεχνα βάζα, εξαίρετα δείγματα ζωγραφικής, ανεκτίμητα βιβλία από τους δυναστικούς χρόνους αλλά και αρχαιολογικά ευρήματα της προϊστορικής εποχής. Σχεδόν 700.000 αντικείμενα συνιστούν τις συλλογές του μουσείου, από τα οποία εκτίθεται μόνο το 1%. Τα σπουδαιότερα εκθέματα προέρχονται από την Απαγορευμένη Πόλη που κατ’ εντολήν του Τσανγκ Κάι Σεκ μεταφέρθηκαν πρώτα στη Σανγκάη το 1933 και τρία χρόνια αργότερα στη Νανκίνγκ προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια του ιαπωνικού αυτοκρατορικού στρατού. Από εκεί το μεγαλύτερο μέρος μέσα σε δύο χρόνια, από το 1948 ως το 1949, μεταφέρθηκε στην Ταϊβάν για να μην τα «κληρονομήσουν» οι κομμουνιστές του Μάο.
Τα εκθέματα χρησιμοποιήθηκαν για προπαγανδιστικούς λόγους αργότερα, όταν το καθεστώς της Ταϊβάν ισχυριζόταν ότι ήταν ο μόνος εκφραστής και νόμιμος εκπρόσωπος της Κίνας. Το Πεκίνο για χρόνια έλεγε ότι οι θησαυροί είχαν κλαπεί. Η ρητορική γύρω από το θέμα έχει ατονήσει τελευταία καθώς η συνεργασία Λαϊκής Κίνας και Ταϊβάν στον οικονομικό τομέα είναι πλέον ο βασικός παράγοντας που καθορίζει τις σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες. Τώρα και οι δύο πλευρές αρκούνται να λένε ότι τα εκθέματα είναι η κοινή περιουσία ενός λαού που ζει στις δύο πλευρές των Στενών της Ταϊβάν.


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk