Τετρακόσια χρόνια αμερικανικής ιστορίας μέσα από τα κοιμητήρια, τους τόπους και τα έθιμα ταφής καταγράφει η καθηγήτρια Πολιτισμικής Ιστορίας Μέριλιν Γιάλομ, σύζυγος του γνωστού ψυχαναλυτή και μυθιστοριογράφου Ιρβιν Γιάλομ, στο νέο βιβλίο της που μόλις κυκλοφόρησε. Οι επισκέψεις στον τάφο της μητέρας της, στο νεκροταφείο Αλτα Μέζα στο Πάλο Αλτο της Καλιφόρνιας, ήταν η αφορμή για μια διαφορετική μελέτη του ανθρώπινου μωσαϊκού που συνθέτει την αμερικανική κοινωνία: τα έθνη, οι κοινωνικές τάξεις, οι θρησκείες, τα φύλα, από την προκολομβιανή εποχή ως τις μέρες μας, προβάλλουν μέσα από τις επιτύμβιες στήλες και τις επιγραφές που φωτογράφισε ο γιος της Ριντ Γιάλομ. Οσο ο σύζυγός της έγραφε το βιβλίο «Στον κήπο του Επίκουρου: αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου», εκείνη με τον γιο της επισκέφθηκε, επί τρία χρόνια, περισσότερα από 250 νεκροταφεία σε όλη την Αμερική, όπου τράβηξαν εκατοντάδες ασπρόμαυρες φωτογραφίες, 64 από τις οποίες δημοσιεύονται στο βιβλίο.

«Τα νεκροταφεία είναι “τόποι” που εξυπηρετούν πολλούς σκοπούς» μας είπε η κυρία Γιάλομ, την περασμένη Κυριακή, στη Θεσσαλονίκη. «Δεν είναι μόνο μακάβριοι χώροι, όπου βλέπει κανείς τον ανοιχτό λάκκο και το φτυάρι του νεκροθάφτη, χώροι θρήνου και πένθους, είναι επίσης χώροι μνήμης που τους επισκεπτόμαστε για να δείξουμε στους νεκρούς μας ότι τους θυμόμαστε ακόμη, μέρη κοινωνικής συναναστροφής όπου μοιραζόμαστε τα συναισθήματά μας και ενισχύουμε τους εθνικούς δεσμούς μας. Τα παλιά νεκροταφεία του 19ου αιώνα, τα διακοσμημένα με περίτεχνες επιτύμβιες πλάκες και αγάλματα είναι χώροι με αισθητικό ενδιαφέρον όπου μπορεί κανείς να απολαύσει μια βόλτα. Σε διάφορες επετείους οι άνθρωποι στολίζουν τους τάφους με λουλούδια και φαναράκια, φέρνουν φαγητό, ποτά, μουσική και τα κοιμητήρια μετατρέπονται σε τόπους γιορτής. Είναι μέρη και για τους νεκρούς και για τους ζωντανούς».

– Στην Ελλάδα έχετε επισκεφθεί κάποια νεκροταφεία; Τι σας έκανε εντύπωση;

«Εχω επισκεφθεί δύο σύγχρονα κοιμητήρια και μόλις επέστρεψα από ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας. Οι τύμβοι με τους τάφους μού θύμισαν πολύ τους προκολομβιανούς ταφικούς λόφους, πράγμα που βρήκα ενδιαφέρον».

– Εχουμε συνηθίσει οι τάφοι του μακρινού παρελθόντος να αποτελούν αντικείμενο μελέτης για αρχαιολόγους και ιστορικούς. Ηρθε ο καιρός να μελετήσουμε και τους τάφους των νέων χρόνων;

«Η ταφή των νεκρών είναι ένα έθιμο κοινό σε πολλούς πολιτισμούς από την Αρχαιότητα ως σήμερα. Πλέον όμως η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού και λόγοι χωροταξικοί, περιβαλλοντολογικοί, υγειονομικοί, οικονομικοί κ.ά. οδηγούν σιγά σιγά σε πρακτικές όπως η αποτέφρωση και η οικολογική ταφή, όπου το κοιμητήριο όπως το ξέρουμε σήμερα σταδιακά θα πάψει να υπάρχει. Το βιβλίο είναι μια προσπάθεια να καταγραφούν “τόποι” ιστορίας και πολιτισμού που πιστεύω ότι χάνονται».

– Πώς αισθάνεστε επισκεπτόμενη τόσα κοιμητήρια;

«Νιώθω ένα αίσθημα ψυχικής ανάτασης. Αισθάνομαι ότι ανήκω κι εγώ σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που έχουν πεθάνει πριν από μένα. Ο θάνατος είναι το αναπόφευκτο τέλος όλων μας. Βιώνω όμως και μια υπόσχεση ανανέωσης της ζωής, ειδικά όταν τα επισκέπτομαι την άνοιξη, όταν οι κερασιές είναι ανθισμένες».