ΕΙΝΑΙ η μοίρα των αυτοκρατοριών να παρακμάζουν. Πριν όμως από την εποχή της παρακμής προηγείται η ακμή και η αθωότητα. Η εποχή της αθωότητας για το επαγγελματικό ποδόσφαιρο του Παναθηναϊκού άρχιζε το 1979. Οταν η οικογένεια Βαρδινογιάννη αγόραζε τις μετοχές του μέχρι τότε ερασιτέχνη Παναθηναϊκού…
Ο όμιλος Βαρδινογιάννη και συγκεκριμένα ο Γιώργος Βαρδινογιάννης, που από την αρχή ασχολήθηκε περισσότερο από κάθε άλλον, παραλάμβανε μια ομάδα σε διάλυση. Δίκαια ή άδικα ο Παναθηναϊκός είχε επωμισθεί το στίγμα της «αγαπημένης» ομάδας της χούντας των συνταγματαρχών. Στη φορτισμένη ατμόσφαιρα της δεκαετίας του ’70, οι επιχειρηματίες ή οι πολιτικοί που ενδιαφέρονταν για την καριέρα τους δεν διακινδύνευαν την εμπλοκή τους με την ομάδα που αποτέλεσε το μεγαλύτερο προπαγανδιστικό αθλητικό όχημα της δικτατορίας, με οδηγό την πορεία προς τον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Γουέμπλεΐ. Το αποτέλεσμα ήταν ο Παναθηναϊκός, σε μια εποχή επαγγελματισμού, να προσπαθεί να ορθοποδήσει με τους προδικτατορικούς παράγοντες. Με βετεράνους του Γουέμπλεΐ όπως τον Αντωνιάδη και τον Γραμμό και με υπερεκτιμημένες μετεγγραφές, όπως τον Καμπά, τον οποίο η φήμη ήθελε να «τρώει παιδιά» ενώ ο συμπαθής ποδοσφαιριστής δεν θα μπορούσε να μασήσει ούτε το ομώνυμο αγγλικό γλυκό , ο Παναθηναϊκός είχε γίνει μια ακόμη αθηναϊκή ομάδα. Οχι τόσο κακή όπως ο Απόλλων ή ο Φωστήρας αλλά ούτε στην κλάση της ΑΕΚ του Λουκά Μπάρλου, που με τον Μαύρο και τον Μπάγεβιτς ήταν η αναμφισβήτητη βασίλισσα του αθηναϊκού ποδοσφαίρου.
* Τα πρώτα «δίδακτρα»
Το 1977, προτού η ιδιοκτησία της ομάδας περάσει στην οικογένεια Βαρδινογιάννη, ο Παναθηναϊκός είχε βρεθεί στη διάρκεια του πρωταθλήματος και στη 12η θέση. Κάτι έπρεπε να γίνει και, ως γνήσιος φίλαθλος, ο Γιώργος Βαρδινογιάννης άρχισε να αγοράζει παίκτες…
Στο ποδόσφαιρο το βασικό αξίωμα ορίζει ότι ο παράγοντας θα πληρώσει για να μάθει. Οι περισσότεροι παράγοντες αρχίζουν να ασχολούνται με το ποδόσφαιρο στις μικρές κατηγορίες. Το αποτέλεσμα είναι να πληρώνουν, αλλά σε μικρά μεγέθη. Ο Γ. Βαρδινογιάννης μπήκε κατ’ ευθείαν στην Α’ Εθνική κατηγορία και πλήρωσε τα «δίδακτρα» σε αντίστοιχα μεγέθη. Οι πωλητές «μάγων της μπάλας» έβρισκαν έναν εύκολο πελάτη. Παίκτες όπως ο Κίρισιτς αγοράζονταν για να καταλήξουν στον… θυγατρικό ΟΦΗ. Αλλοι, όπως ο Ορε, δημιουργούσαν ένα θνησιγενές σύνθημα («Ορε σημαίνει δύναμη») για να γυρίσουν σύντομα στην καφετέρια ή ό,τι άλλο της Λατινικής Αμερικής, απ’ όπου είχαν ξεκινήσει. Με μία συναισθηματική κίνηση ο Γ. Βαρδινογιάννης είχε αγοράσει από την ΑΕΚ τον ήδη «βετεράνο» Μίμη Δομάζο. Σαν σπονδή ενός ιδεαλιστή στις αναμνήσεις από το μεγαλύτερο όνομα που φόρεσε ποτέ την πράσινη φανέλα. Οι σπονδές όμως δεν φέρνουν τίτλους και η εποχή της αθωότητας τελείωσε γύρω στο 1984.
Από το καλοκαίρι του 1984 ο Γ. Βαρδινογιάννης άρχισε να κάνει μετεγγραφές ουσίας. Τη σεζόν ’84-’85 αγοράστηκαν ο Βέλιμιρ Ζάετς και ο Δημήτρης Σαραβάκος. Το ’85-’86, σε μια επίδειξη δύναμης, αποκτήθηκαν οι Βαμβακούλας, Χρ. Δημόπουλος, Σαργκάνης, Γεωργαμλής και Βαγγέλης Βλάχος που, εκτός του ότι έκαναν τον Παναθηναϊκό παντοδύναμο, οι μετεγγραφές τους αποδυνάμωσαν τους Ολυμπιακό, ΑΕΚ και ΠΑΟΚ. Εκτός από τους αγωνιστικούς χώρους ο Παναθηναϊκός ήταν παντοδύναμος στα ποδοσφαιρικά όργανα και στον χώρο της διαιτησίας. Η δύναμη των αυτοκρατοριών είναι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα που δημιουργούν. Κάθε ποδοσφαιριστής, παράγοντας και διαιτητής γνώριζε ότι για να επιζήσει στον χώρο χρειαζόταν τη βοήθεια ή την ανοχή της διοίκησης του Παναθηναϊκού.
* Το… προεδρικό διάταγμα
Αν η ατμόσφαιρα είναι η δύναμη της εξουσίας, η αλαζονεία είναι η αδυναμία της. Στα τέλη της σεζόν του ’96 ο παντοδύναμος Παναθηναϊκός είχε φθάσει στα ημιτελικά του Τσάμπιονς Λιγκ, είχε κατακτήσει το πρωτάθλημα και ο πρόεδρός του, στη μέθη του ενθουσιασμού, δήλωνε: «Θα κρατήσω το πρωτάθλημα φυλακισμένο στην Παιανία» και τραγουδούσε μαζί με τους οπαδούς της ομάδας «ποτέ ξανά πρωτάθλημα στον Πειραιά».
Οταν κατάλαβε ότι είχε αρχίσει η αντίστροφη πορεία αναζήτησε άλλοθι στη διαιτησία και είπε το περίφημο: «Ο Ολυμπιακός για να πάρει πρωτάθλημα θα χρειαστεί προεδρικό διάταγμα». Δεν χρειάστηκε κανένα προεδρικό διάταγμα για να πάρει το πρωτάθλημα της επόμενης σεζόν ο Ολυμπιακός. Οι κινήσεις των «ερυθρολεύκων» στον χώρο της διαιτησίας και των ποδοσφαιρικών οργάνων ήταν δευτερεύουσες μπροστά στο μεγάλο λάθος της διοίκησης του Παναθηναϊκού, που οδήγησε στη διάλυση της ομάδας του ’96. Και τα πάντα στη ζωή γίνονται για τον έρωτα ή για το χρήμα. Στο ποδόσφαιρο μόνο για το δεύτερο…
Η αυτοκρατορία του Παναθηναϊκού εμφανώς βρίσκεται στη φάση της παρακμής. Ακόμη και αν ο Παναθηναϊκός κατακτήσει το εφετεινό πρωτάθλημα, η δυναμική της ομάδας μοιάζει να έχει εξαντληθεί. Οι αυτοκρατορίες στην ακμή τους στηρίζονται στη δύναμη και τον τρόμο. Μπορούν να αγοράσουν ή να εκβιάσουν την υπακοή. Οι Ασσύριοι την εκβίαζαν και οι έφιπποι πολεμιστές τους φορούσαν για περούκα το σκαλπ των σκοτωμένων αντιπάλων τους. Οι Ρωμαίοι στην περίοδο της Δημοκρατίας την απαιτούσαν, στην πρώτη περίοδο της αυτοκρατορίας την επέβαλαν ή την διαπραγματεύονταν και στο τέλος της αυτοκρατορικής περιόδου την αγόραζαν από τους βαρβάρους.
Στη σημερινή κατάσταση ο Παναθηναϊκός δεν μπορεί να πείσει, δεν μπορεί να αγοράσει και είναι μάταιο να παρακαλέσει…
Αυτοί που έφυγαν και εκείνοι που (δεν) ήρθαν…
ΠΡΩΤΗ απώλεια του Παναθηναϊκού ήταν ο Δώνης. Το συμβόλαιό του είχε λήξει και με την πάγια πολιτική της διοίκησης της ΠΑΕ να μην εμπλέκεται σε πλειστηριασμούς, ο βασικός επιθετικός της δεξιάς πλευράς της ομάδας κατέληξε χωρίς αντίσταση στην αγγλική Μπλάκμπερν. Και αν κάποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι το συμβόλαιο που προσέφεραν οι Αγγλοι στον ποδοσφαιριστή ήταν υπέρογκο για τα ελληνικά δεδομένα (κάπου 280 εκατ. δρχ. τον χρόνο «καθαρά»), υπάρχει η συνέχεια. Τον Δώνη ακολούθησαν οι Μάρκος, Ουζουνίδης και Καλλιτζάκης. Μπορεί κανένας από τους τρεις παίκτες να μην ήταν διεθνούς κλάσης αλλά ο πρώτος ήταν μόνιμος στη δεκαεξάδα και οι Ουζουνίδης, Καλλιτζάκης ήταν οι δύο από τους τρεις βασικούς στόπερ της ομάδας.
Η μεγαλύτερη απώλεια για τον Παναθηναϊκό ήταν ο αργεντινός Μπορέλι. Τα επιτελικά χαφ που μπορούν να ντριμπλάρουν αλλά και να βγάλουν την κοφτή μπαλιά των 10-15 μέτρων είναι σπάνια στο ελληνικό πρωτάθλημα. Στο μεταξύ βασικοί παίκτες έδειχναν το πέρασμα του χρόνου. Ο Αποστολάκης, παρά τον βαρύ σωματότυπό του, ακόμη άντεχε. Κάτι που δεν συνέβαινε με τον βετεράνο Βάντσικ, ο οποίος από τα τέλη του 1996 έδειχνε ότι είχε προβλήματα ταχύτητας και αλτικότητας. Ο Βαζέχα συνέχιζε να είναι αποτελεσματικός στα ξεπετάγματα των τριών και τεσσάρων μέτρων που κατέληγαν σε αστραπιαίο σουτ αλλά οι κούρσες των 20 και 30 μέτρων ανήκαν στο παρελθόν. Ο Γ. Σ. Γεωργιάδης, πολύτιμος παίκτης στη δεξιά πλευρά, έμπαινε στη «ναφθαλίνη» για… κακές παρέες. Ο Γ. Χ. Γεωργιάδης κρατήθηκε στην ομάδα ώσπου να κριθεί η κούρσα του τίτλου και μετά αφέθηκε να αποκτηθεί από την αγγλική Νιούκαστλ. Φυσικά στη θέση τους αποκτήθηκαν άλλοι παίκτες. Μόνο που η αξία τους ήταν δεκαδική σε σχέση με τις μονάδες που είχαν χαθεί. Απίθανοι λατινοαμερικανοί όπως ο Καρβάλιο, δανεικοί κύπριοι ποδοσφαιριστές όπως ο Μαλέκος ακόμη και ένας Ουζμπέκος, ο «αξέχαστος» Ιρισμέτοφ, διαφημίστηκαν σαν αστέρες και έπεσαν σαν διάττοντες.
* Τι τους «έδιωξε» από την Παιανία
Στις απώλειες των παικτών για τον Παναθηναϊκό κύριο ρόλο έπαιξαν τρεις παράμετροι. Η εμμονή της διοίκησης στα πενταετή συμβόλαια, οι αμοιβές που σε ορισμένα συμβόλαια ήταν μικρότερες και από τις μέσες αμοιβές του 1980 και η καινοφανής αντίληψη ότι για κάποιους λόγους, που μόνο μεταφυσικά ή υπό το πρίσμα της αλαζονείας θα μπορούσαν να εξηγηθούν «κάθε έλληνας ποδοσφαιριστής θέλει να έρθει στον Παναθηναϊκό». Το πενταετές συμβόλαιο είναι μια εμμονή κατοχής. Αν ο παίκτης είναι καλός η ομάδα του δίνει όσα ζητάει και ανανεώνει το συμβόλαιο. Αν ο ποδοσφαιριστής δεν κάνει, το συμβόλαιο δεν ανανεώνεται. Το πενταετές συμβόλαιο βοηθάει μόνο την ομάδα που ψάχνει τον παίκτη σε τιμή ευκαιρίας, που αν αποδειχθεί κλάσης η ομάδα μπορεί να τον κρατήσει με μικρή αμοιβή.
Η σφικτή οικονομική πολιτική οδήγησε στην απώλεια των Καλλιτζάκη, Ουζουνίδη και Μάρκου. Του πρώτου η ετήσια αποζημίωση από το συμβόλαιο, σύμφωνα με πληροφορίες, ήταν 10 εκατ. δραχμές, του Ουζουνίδη 6 εκατ. και του Μάρκου 4 εκατ. Αυτό σημαίνει ότι, εκτός των πριμ, ο Καλλιτζάκης έπαιρνε περίπου 830.000 δρχ. τον μήνα, ο Ουζουνίδης 500.000 και ο Μάρκος 350.000. Αν υπολογισθεί ότι η μέση καριέρα ενός ποδοσφαιριστή είναι περίπου 10 χρόνια, οι τρεις ποδοσφαιριστές ανάλωσαν τη μισή ποδοσφαιρική τους ζωή με στάνταρντ αμοιβή που στην περίπτωση του Μάρκου δεν ξεπερνούσε αυτήν ενός μέσου υπαλλήλου.
Το αποτέλεσμα ήταν με τον καιρό οι έλληνες ποδοσφαιριστές να μη θεωρούν ότι μια μετεγγραφή στον Παναθηναϊκό ήταν η ελκυστικότερη. Στη διοίκηση όμως του Παναθηναϊκού συνέχιζαν να πιστεύουν ότι κάθε ποδοσφαιριστής είχε όνειρο να φορέσει τη φανέλα με το «τριφύλλι» αρκούμενος στη διαβεβαίωση του προέδρου «υπόγραψε το συμβόλαιο παιδί μου και εγώ θα σε προσέξω».
* «Πανάκριβες» αποτυχίες
Στα προβλήματα του Παναθηναϊκού πρέπει να προστεθεί ότι και οι όποιες ακριβές μετεγγραφές έκανε δεν του βγήκαν. Οι Στράντλι και Μίκλαντ που, σύμφωνα με την ανακοίνωση της διοίκησης, είχαν κοστίσει 400 εκατ. δρχ., στην περίπτωση του πρώτου το μόνο που φάνηκε είναι ότι οι ποδοσφαιριστές πρέπει να καταναλώνουν λιγότερους υδατάνθρακες και για τον δεύτερο λιγότερα οινοπνευματώδη ποτά. Ο Νασσιόπουλος, παρ’ ότι δεν πήγε άσχημα την πρώτη χρονιά, δόθηκε στην Καβάλα. Τώρα η διοίκηση του Παναθηναϊκού σκέπτεται να τον επανεντάξει στην ομάδα αλλά, τουλάχιστον από την άποψη της δημοσιότητας, η μετεγγραφή του θα έχει ξαναζεσταμένη γεύση. Ο Λυμπερόπουλος, ο μόνος παίκτης πραγματικής κλάσης και η πιο ακριβοπληρωμένη από τις ελληνικές μετεγγραφές του Παναθηναϊκού, έχασε την περυσινή χρονιά μετά τον τραυματισμό του σε καλοκαιρινό στρατιωτικό πρωτάθλημα. Πέρασε την υπόλοιπη σεζόν προσπαθώντας να ξαναβρεί το ηθικό του μετά τη δήλωση του Δανιήλ ότι δεν μπορεί να διαμαρτύρεται που δεν παίζει, αφού «ο Παναθηναϊκός δεν τον πήρε δα και από τη Γιουβέντους»…
Ο προγραμματισμός στις μετεγγραφές του Παναθηναϊκού ήταν ανύπαρκτος. Την εφετεινή περίοδο ο Παναθηναϊκός ξεκίνησε την προετοιμασία με τρία δεξιά μπακ, τον Λαγωνικάκη, τον Κιάσσο και τον Μπασινά. Με μία υπερφίαλη και σουρεαλιστική προσέγγιση αντίθετη στα δεδομένα, η διοίκηση του Παναθηναϊκού υποστήριζε ότι και οι τρεις μπορούσαν να παίξουν στα αριστερά. Ο μόνος που προσπαθούσε αλλά δεν μπορούσε ήταν ο Λαγωνικάκης, που όποτε βρισκόταν κοντά στο σημαιάκι του κόρνερ υποχρεωνόταν να φρενάρει και να κάνει δύο βήματα πίσω για να σεντράρει με το δεξί, αφού η φύση το αριστερό τού το έδωσε για να βαδίζει και οριακά να κοντρολάρει την μπάλα. Παραδεχόμενη σιωπηλά το πρόβλημα στη μετεγγραφική περίοδο του περασμένου Ιανουαρίου η διοίκηση αγόρασε από τον Πανιώνιο τον Φύσσα, ο οποίος το καλοκαίρι τής προσφερόταν σε χαμηλότερη τιμή.
Ενώ ο Παναθηναϊκός δεν ανανεωνόταν, η διοίκηση προχωρούσε σε μία ιδιότυπη αναπαλαίωση. Το καλοκαίρι του 1998 αποκτήθηκε ο Αλιόσα Ασάνοβιτς, παίκτης της Εθνικής Κροατίας, του οποίου το συμβόλαιο με τη Νάπολι μόλις είχε λήξει. Η ετήσια αμοιβή του Ασάνοβιτς είναι κάτι παραπάνω 80 εκατ. δρχ. αλλά η προσφορά του είναι μόνο στο πρεστίζ που παρέχει το όνομα ενός διεθνούς κροάτη. Προτού έρθει στον Παναθηναϊκό ο Ασάνοβιτς είχε αλλάξει οκτώ ομάδες, η νοοτροπία του ήταν σαφώς μισθοφορική και στα 34 του ισχύει απόλυτα το αγγλικό ρητό: «Δεν μπορείς να διδάξεις σε ένα γέρικο σκύλο νέα κόλπα». Η «μετεγγραφή» του Χούλιο Σέζαρ δεν είναι αποτυχημένη αλλά αστεία. Πριν από εννέα χρόνια, στο Μουντιάλ της Ιταλίας, ο Σέζαρ καθόταν στον πάγκο αφού στη θέση του αγωνιζόταν ο Αλνταΐρ επειδή ήταν πιο ταχύς. Σε αντίθεση με το κρασί, η ταχύτητα δεν βελτιώνεται με τα χρόνια και το 1999 ο Σέζαρ μοιάζει με ζωντανό ριπλέι…
Η «πατριαρχία» καλά (;) κρατεί…
Ο ΠΑΤΕΡΝΑΛΙΣΜΟΣ του Γ. Βαρδινογιάννη αποδεικνύεται σε μια σειρά απομακρύνσεις. Η ιδιότητα του «φίλου» του bete noir («μαύρου προβάτου») της Παιανίας, του Αλέξη Αλεξούδη, σύμφωνα με πληροφορίες, είναι αυτόματος λόγος απομάκρυνσης. Οι σχέσεις με τον Αλεξούδη και η «κακή ζωή» στην οποία παρέσυρε τους φίλους του ήταν η βασική αιτία απομάκρυνσης του Χαλκιά και του Κολιτσιδάκη που παραχωρήθηκαν στον Απόλλωνα. Ο Γ. Σ. Γεωργιάδης αφέθηκε να φύγει (τώρα παίζει) στον Αρη μόνο και μόνο επειδή είχε για μάνατζερ τον Αγγελο Τραυλό, τον άνθρωπο που «έκλεισε» τη μετεγγραφή του Γ. Χ. Γεωργιάδη στη Νιούκασλ…
Ως τρικ δημοσίων σχέσεων το «φυτώριο της Παιανίας» είναι αποδοτικό. Στην πραγματικότητα όμως ο ρόλος του είναι βοηθητικός. Ως τώρα η Παιανία έχει δώσει στην ενδεκάδα του Παναθηναϊκού τρεις αμυντικούς (Γκούμα, Αλεξόπουλο και Μπασινά) και τον Καραγκούνη στη θέση του επιθετικού μέσου. Αξιοπρεπείς ως και καλοί παίκτες αλλά μόνο για απλοί ρολίστες. Μεγαλύτερο θόρυβο, άλλωστε, προκάλεσαν οι δύο «απώλειες»: η ένταξη, πριν από οκτώ χρόνια, του Λάμπρου Χούτου στη Ρόμα και η πρόσφατη φυγή του Γιώργου Βακουφτσή στη Φιορεντίνα…
Οσο για τους προπονητές, η βασική αρετή που ζητείται από εκείνους που θα καθήσουν στον πάγκο του Παναθηναϊκού είναι η ταπεινοφροσύνη. Οποιοσδήποτε τεχνικός διακρίνεται και μοιάζει να υπερτερεί σε αίγλη από τον πρόεδρο δεν μπορεί να νιώθει ασφαλής στη θέση του. Ο Πάκερτ απολύθηκε το 1986 αφού την προηγούμενη σεζόν είχε κερδίσει το νταμπλ. Ο Κρίστο Μπόνεφ το 1990 αφού είχε πάρει το πρωτάθλημα. Ο Χουάν Ρότσα το 1996 μετά την πορεία στο Τσάμπιονς Λιγκ που έφερε τον Παναθηναϊκό στα ημιτελικά. Κινήσεις που «χαρίζουν πόντους» σε όσους υποστηρίζουν ότι η υπακοή και όχι οι επιτυχίες είναι το βασικό κριτήριο μακροβιότητας στον πάγκο της ομάδας.
