Από ανυπόγραφο κείμενο, του οποίου όμως η πατρότητα έγινε γνωστή, μάθαμε ότι στο ΠαΣοΚ υπάρχουν δύο μεγάλες ομάδες με διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις. Η μία ομάδα αποτελείται από σοσιαλιστές και η άλλη από εκσυγχρονιστές. Τι ακριβώς σημαίνουν οι δύο αυτοί όροι είναι κάτι που προσδιορίζεται από τη φαντασία του καθενός, κυρίως όταν πρόκειται για παραφιλολογία πολιτικού τύπου και για συζητήσεις εκτός του επίσημου πολιτικού πλαισίου του ΠαΣοΚ. Γενικά, όταν οι σοσιαλιστές του ΠαΣοΚ αναφέρονται στους εκσυγχρονιστές εννοούν κάτι όχι μόνο ανεπιθύμητο αλλά και άξιον λοιδορίας. Επίσης, όταν οι εκσυγχρονιστές του ΠαΣοΚ αναφέρονται στους σοσιαλιστές εννοούν κάτι αναχρονιστικό το οποίο πρέπει να ξεχάσουν και να αποτινάξουν από το πολιτικό παρελθόν τους. Οι όροι όμως «σοσιαλιστής» και «εκσυγχρονιστής» όχι μόνο δεν περιέχουν κάτι άξιον κοροϊδίας ή κάτι αποφευκτέον, αλλά αντίθετα είναι πολύ χρήσιμο και μάλιστα απαραίτητο να συνυπάρχουν.
Το περιεχόμενο του όρου «σοσιαλιστής» μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το ποιος τον χρησιμοποιεί. Γι’ αυτό αναγνωρίζονται σήμερα πολλές παραλλαγές του όρου με σημαντικά διαφορετικό πολιτικό και ιδεολογικό περιεχόμενο. Παρά τη δυσκολία ακριβούς ορισμού, μπορούμε, εντός των πλαισίων του σημερινού ΠαΣοΚ, να θεωρήσουμε ότι σοσιαλιστής είναι εκείνος ο οποίος κατανοεί ότι ο σημερινός τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας δεν είναι επιθυμητός διότι δημιουργεί μεγάλες κοινωνικές αδικίες στη διανομή του εισοδήματος και του πλούτου, και φυσικά των εξ αυτού προερχομένων πλεονεκτημάτων. Κατά συνέπειαν αναζητεί τρόπους άμβλυνσης, αν όχι εξαφάνισης, των αδικιών αυτών, μεταξύ των οποίων τρόπων είναι η κρατική παρέμβαση όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, οι διάφορες νομοθετικές ρυθμίσεις που έχουν κοινωνικό χαρακτήρα, οι μεταβιβαστικές πληρωμές σε οικονομικά αδύναμες κοινωνικές ομάδες κλπ. Στο σημερινό ΠαΣοΚ και στην παρούσα συγκυρία δεν τίθεται θέμα αλλαγής του τρόπου ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, διότι η πολιτική κατάσταση πολύ απέχει από του να είναι επαναστατική.
Το περιεχόμενο του όρου «εκσυγχρονιστής», εντός των πλαισίων του ΠαΣοΚ δεν έχει ποτέ προσδιορισθεί, διότι ο όρος αυτός δεν βρισκόταν στο πολιτικό λεξιλόγιο. Σήμερα όμως μπορούμε, χωρίς να αδικούμε κανέναν, να θεωρήσουμε ότι εκσυγχρονιστής είναι εκείνος ο οποίος κρίνει ότι η παραγωγική βάση της ελληνικής οικονομίας, ο δημόσιος τομέας, ευρύτερος και στενότερος, και η δημόσια διοίκηση λειτουργούν αντιπαραγωγικά με συνέπεια την αδυναμία της χώρας να ανταγωνισθεί αποτελεσματικά στον ευρωπαϊκό και στον διεθνή χώρο. Θεωρεί κατά συνέπειαν ότι το κύριο θέμα είναι αυτό του εκσυγχρονισμού της οικονομίας και κατ’ επέκταση των θεσμών που είναι αναγκαίοι για να διευκολύνουν και να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη.
Είναι, νομίζω, φανερό ότι δεν υπάρχει τίποτε που να εμποδίζει έναν σοσιαλιστή να είναι ταυτόχρονα και εκσυγχρονιστής ή έναν εκσυγχρονιστή να είναι ταυτόχρονα και σοσιαλιστής. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πιθανόν να υπάρξουν προβλήματα προτεραιότητας των διαφόρων στόχων επειδή οι πόροι της οικονομίας είναι περιορισμένοι. Είναι επομένως δυνατόν να υπάρξουν διαφωνίες σε σχέση με τη σειρά προτεραιότητας που πρέπει να δοθεί σε ένα πρόγραμμα κοινωνικής πρόνοιας έναντι ενός μακροχρόνιου επενδυτικού προγράμματος. Αν οι διαφωνίες για τις κοινωνικές έναντι των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων είναι τόσο μεγάλες που να διαφοροποιούνται πλήρως τα άτομα τα οποία υποστηρίζουν τις διάφορες επιλογές και εκ των πραγμάτων να τοποθετούνται σε χωριστές ομάδες, τότε πράγματι οι διαφορετικές προτεραιότητες είναι στην ουσία πολιτικές διαφορές που εκφράζουν διαφορετική ιδεολογία.
Ασφαλώς υπάρχουν στο ΠαΣοΚ ομάδες που είναι πλησιέστερα στο υποσύνολο των σοσιαλιστών, καθώς επίσης και ομάδες που είναι πλησιέστερα στο υποσύνολο των εκσυγχρονιστών. Δυστυχώς υπάρχουν και άτομα που ανήκουν στη μια ή στην άλλη ομάδα ανάλογα με την εσωκομματική πολιτική συγκυρία και τα προσωπικά τους συμφέροντα. Πιστεύω όμως ότι στο ΠαΣοΚ η συντριπτική πλειοψηφία ανήκει στο σύνολο εκείνο που περιλαμβάνει άτομα που έχουν στην καρδιά τους τον σοσιαλισμό και στο μυαλό τους τον εκσυγχρονισμό και που η πολιτική τακτική τους υπαγορεύεται από την ανάγκη του αρμονικού συνδυασμού των δύο επιδιώξεων.
Το μέλλον του ΠαΣοΚ ως κόμματος εξουσίας θα προσδιορισθεί σε σημαντικό βαθμό από την ικανότητά του να διαμορφώσει μια πολιτική στην οποία ο σοσιαλισμός και ο εκσυγχρονισμός θα αποτελούν τις κυρίαρχες και αδιαίρετες επιδιώξεις της.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
