Είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη και επομένως η προκοπή ενός μεγάλου τμήματος της ελληνικής επικράτειας έχει αφεθεί στην «εύκολη λύση» του τουρισμού. Ετσι ορισμένα επίσημα χείλη αυτού του τόπου, για να δώσουν προφανώς έμφαση στη φαινομενικά χρυσοφόρα αυτή πολιτική, έχουν φτάσει στο σημείο να ξεστομίζουν ακόμη και φράσεις – σλόγκαν όπως η παρακάτω «όλη η Ελλάδα είναι χώρα τουριστική». Χαθήκαμε αν τα πράγματα είναι έτσι! Αντιθέτως μάλιστα θα μπορούσα να πω ότι η ιδιοσυγκρασία και η συμπεριφορά ενός μεγάλου τμήματος του λαού μας, όπως έχει διαμορφωθεί κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες, κάθε άλλο παρά συνάδει προς την παραπάνω πολιτική. Π.χ. δύσκολα οι Ελληνες κάνουν τις… υποκλίσεις που απαιτεί η τουριστική επαγγελματική συνείδηση. Επομένως το όλο εγχείρημα για όσους έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους στον τουρισμό χωρίς να φροντίσουν να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του ίσως αποδειχτεί τελικά μπούμερανγκ.
Για να πετύχει μια τουριστική πολιτική, και αυτό σημαίνει διαρκή προσέλκυση τουριστών και μάλιστα κατά το δυνατόν υψηλών εισοδημάτων, απαιτούνται, εκτός των άλλων, αποτελεσματικό και σωστά οργανωμένο κράτος, εξειδικευμένο και αδιάφθορο ανθρώπινο δυναμικό, ικανό να σχεδιάζει και να θέτει σε εφαρμογή μακρόπνοους προγραμματισμούς, κατάλληλη συμπεριφορά από όλα τα άτομα που έρχονται σε επαφή με τον τουρίστα (και αυτά είναι πάρα πολλά), διαρκή ατομική και συλλογική προσπάθεια. Και οι επιδόσεις μας στα παραπάνω, κατά κοινή ομολογία, δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι ζηλευτές. Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες, διαβάζουμε ή ακούμε για αυθαίρετη δόμηση ο καθένας που κατέχει νόμιμα ή παράνομα ένα κομμάτι γης θεωρεί αναφαίρετο δικαίωμά του να το κτίσει και μάλιστα με τον τρόπο που επιθυμεί , για κτίσιμο τάχατες παραδοσιακών οικισμών σε μέρη όπου κυριαρχούσε άλλοτε βλάστηση ή μυστήρια ερημιά, αφού ανοίχτηκαν με μπουλντόζες οι απαραίτητοι δρόμοι, κόπηκαν δένδρα, μπαζώθηκαν ρέματα, «ξεφύτρωσαν» με κατάλληλα φράγματα αμμουδιές και πολλά άλλα. Εξάλλου με τον οικοδομικό οργασμό που παρατηρείται σε ορισμένα μικρά νησιά μας, όπου δεν αφήνεται χωράφι ή αιμασιά… ανεκμετάλλευτη, σε μερικά χρόνια θα κάνουν την εμφάνισή τους τερατόμορφες πόλεις που θα καταλαμβάνουν όλη τη νησιωτική έκταση και στις οποίες είναι βέβαιο ότι σπάνια θα πατάει πόδι τουρίστα. Ακόμη δεν λείπουν φαινόμενα αισχοκέρδειας ή ανάρμοστης συμπεριφοράς προς τον «ξένον» και, αν στο εμπόριο ισχύει μια φορά η αρχή που θέλει τον πελάτη να έχει πάντα δίκιο, στον τουρισμό αυτό ισχύει δύο φορές.
Το ανησυχητικό είναι ότι όλα αυτά τα αρνητικά φαινόμενα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος και αναπτύσσονται όχι μόνο εξαιτίας των αδυναμιών της κρατικής μηχανής αλλά ορισμένες φορές και επειδή έχουν τις… ευλογίες της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η δημοκρατία είναι, σύμφωνα με τα κοινώς παραδεδεγμένα, το καλύτερο πολίτευμα, είναι ωστόσο και το πιο ευάλωτο. Δεν αποκλείει κανέναν από τα κοινά. Ωστόσο κάποια μέριμνα πρέπει να λαμβάνεται ώστε οι υποψήφιοι μνηστήρες σημαντικών δημοσίων αξιωμάτων, όπως είναι το δημαρχιακό αξίωμα, να ελέγχονται κατά πόσο διαθέτουν τα προσόντα και τις γνώσεις που απαιτούνται για τη σωστή άσκηση ενός τέτοιου λειτουργήματος. Πολύ περισσότερο τώρα καθώς, με την εφαρμογή του σχεδίου «Καποδίστριας», προβλέπεται περαιτέρω αναβάθμιση του δημαρχιακού πόστου. Το ίδιο θα πρέπει να γίνεται και με τους υποψήφιους υπουργούς και με όσους προορίζονται να καταλάβουν κάποιο σημαντικό αξίωμα. Μια υπερκομματική επιτροπή ειδικών να διερευνά κατά πόσο οι υποψήφιοι γνωρίζουν τον τομέα που καλούνται να διευθύνουν. Είναι κάτι που σε ορισμένες χώρες εφαρμόζεται με καλά αποτελέσματα. Αλλωστε δεν πιστεύω να υπάρχει κανείς που να θεωρεί όλους όσοι ασχολούνται με την πολιτική ιδιαίτερα προικισμένους και παντογνώστες και επομένως τέτοιου είδους ελέγχους περιττούς. Οι πάντες γνωρίζουν ότι στον τόπο μας τα παραπάνω πόστα συχνά καταλαμβάνονται με κριτήρια πολύ λίγο αξιοκρατικά. Ο τρόπος πλήρωσής τους, όχι σπάνια, αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση κομματικών σκοπιμοτήτων και στη διατήρηση κομματικών ισορροπιών. Ο λαός δεν είναι σε θέση να ελέγχει τις γνώσεις και τα προσόντα αυτών που ψηφίζει και η λαϊκή ψήφος με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να είναι το αποδεικτικό καταλληλότητας για την κατοχή υπευθύνων δημοσίων θέσεων.
Επανερχόμενος στην επίκαιρη λόγω εποχής τουριστική ανάπτυξη της χώρας, υπενθυμίζω και κάτι το αυτονόητο: ότι δηλαδή ο τουρίστας δύσκολα ξαναπερνά από μέρη όπου συνάντησε αγένεια, κλεψιά, βρωμιά, κυριαρχία του τσιμέντου και της ασφάλτου, έντονη την παρουσία της μπουλντόζας, εξαφάνιση της βλάστησης και κτίσιμο κάθε σπιθαμής εδάφους, κακόγουστες και τερατώδεις κατασκευές, βιασμό των ακτών, εγκαταλελειμμένα ναυάγια και άλλα ανάλογα. Κάποια από τα παραπάνω μπορεί να διορθωθούν, άλλα όμως όχι. Οταν λοιπόν ο τουρισμός… στερέψει, ποιος θα πληρώσει τα… σπασμένα και από ποιον θα ζητηθούν… τα ρέστα; Η Αθηναϊκή Δημοκρατία έδινε τη δυνατότητα να ζητούνται ευθύνες από τον πολιτικό εκείνο που παρέσερνε τον λαό σε πράξεις και σε έργα τέτοια που, ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα, αποδεικνύονταν επιζήμια και καταστροφικά για τον τόπο. Μήπως θα πρέπει να σκεπτόμαστε τη θέσπιση παρόμοιων νόμων; Οσο για τους αρμοδίους, ας μας αναφέρουν στον ετήσιο απολογισμό τους εκτός από το ποσό του συναλλάγματος που εισέρρευσε στη χώρα και τα άλλα οικονομικά κέρδη που επέφερε η τουριστική πολιτική μας και τον βαθμό κακοποίησης του ελληνικού τοπίου και εκχυδαϊσμού της ψυχής των ανθρώπων αυτής της χώρας που συντελέστηκε εξαιτίας της, το πόσο βάναυσα λαβώθηκαν η ιστορία μας, η αισθητική μας και η υπερηφάνεια μας, το πόσο αλλοτριώθηκαν τα ήθη και τα έθιμά μας και, γιατί όχι, το πόσο λιγότερο Ελληνες γίναμε.
Ο κ. Μιχάλης Α. Τιβέριος είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
