«Οι αρετές μας δεν είναι συνήθως παρά κακίες μεταμφιεσμένες» έγραφε τον 17ο αιώνα ο Δούκας του Λα Ροσφουκό, ένας εκ των «μετρ» της αποφθεγματολογίας. Στον κόσμο των επιχειρήσεων η συσσώρευση κεφαλαίου δεν αποτελεί κακία αλλά μάλλον αυτοσκοπό. Οταν οι επενδύσεις μιας εταιρείας μοιάζουν με αγαθοεργίες – φαινόμενο όχι τόσο σπάνιο εσχάτως -, τότε προβάλλονται ως «αρετή». Οι μεγάλες εταιρείες φροντίζουν να επενδύουν στη φιλανθρωπία όχι μόνο για επικοινωνιακούς λόγους αλλά και για οικονομικούς. Επενδύοντας σε εκπαιδευτικά ή υγειονομικά προγράμματα βελτίωσης σε αναπτυσσόμενες χώρες – ο όρος «Τρίτος Κόσμος» δεν θεωρείται πλέον πολιτικά ορθός, γι’ αυτό και εγκαταλείφθηκε – είναι σαν να επενδύεις στο μέλλον. Γιατί τα νήπια, αυτά με τις μύγες στο πρόσωπο και τις τουμπανιασμένες κοιλιές, αν καταφέρουν να επιβιώσουν, μπορούν να εξελιχθούν ακόμη και σε καταναλωτές! H Procter & Gamble (Ρ&G), π.χ., αντιμετωπίζει τον θάνατο 2 εκατομμυρίων παιδιών ετησίως από μολυσμένο νερό ως απώλεια μελλοντικών καταναλωτών οδοντόκρεμας Crest. Ετσι η γιγαντιαία αμερικανική εταιρεία παραγωγής αγαθών ευρείας κατανάλωσης (από τα δύο τρίτα του πληθυσμού του πλανήτη) παρασκευάζει το Pur. Το Pur είναι ένα προϊόν καθαρισμού του νερού το οποίο χαρίζεται ή πωλείται σε τιμή κόστους σε εξαθλιωμένους κατοίκους της Κένυας, της Ουγκάντας, της Αϊτής, της Σρι Λάνκα ή σε σεισμοπλήκτους του Πακιστάν.


«Δεν είμαστε εταιρεία που σκορπάει χρήματα εδώ κι εκεί. Οι δαπάνες αυτές πρέπει να γίνουν» τονίζει ο Γκρεγκ Ολγκουντ, διευθυντής του Προγράμματος Εξασφάλισης Καθαρού Υδατος για Παιδιά που έχει εκπονήσει η Ρ&G. Οι εταιρείες που προσπαθούν να βελτιώσουν την υγεία και την εκπαίδευση σε αναπτυσσόμενες χώρες επιτελούν τριπλό έργο: αποκτούν παρουσία σε χώρες που δεν διαθέτουν αγορά ικανή για να απορροφήσει προϊόντα τους θέτοντας παράλληλα τις βάσεις (αναγνωρισιμότητα) στις μελλοντικές αυτές αγορές, όταν αναπτυχθούν, αναβαθμίζουν την εικόνα τους στη συνείδηση των καταναλωτών των ανεπτυγμένων αγορών και ανεβάζουν το ηθικό των (αρκετών χιλιάδων) εργαζομένων στην ίδια την επιχείρηση ή δημιουργούν ένα ακόμη κίνητρο για απασχόληση στη συγκεκριμένη επιχείρηση.


Πού βρίσκεται σε όλα αυτά η φιλανθρωπία; Μα πρόκειται για «στρατηγική φιλανθρωπία». Ο Γκρεγκ Ολγκουντ είναι σαφής: «Μας ενδιαφέρουν οι χώρες στις οποίες η Ρ&G δεν έχει παρουσία. Ισως χρειαστεί να περάσουν 50 χρόνια για να δραστηριοποιηθούμε επιχειρηματικά στην Αϊτή. Αλλά κάποια μέρα θα γίνει κι αυτό. Ποιος καλύτερος τρόπος υπάρχει για να μας μάθουν οι ντόπιοι παρά από ένα προϊόν που σώζει τις ζωές τους;». Ετσι παρατηρούμε ότι τα τελευταία χρόνια οι «δωρεές» των αμερικανικών επιχειρήσεων προς τον Τρίτο Κόσμο έχουν αυξηθεί σημαντικά, με αποκορύφωμα τα 566 εκατ. δολάρια (κατά το αμερικανικό υπουργείο Εμπορίου) της ανθρωπιστικής βοήθειας που χορήγησαν στα θύματα του τσουνάμι στη Νοτιοανατολική Ασία.


Τα παραδείγματα είναι πάμπολλα. Εκτός από τις ταμπλέτες καθαρισμού του ύδατος που χορηγεί η παρασκευάστρια των Pampers και της οδοντόκρεμας Crest, Ρ&G, η αλυσίδα καφενείων Starbucks Corp. στηρίζει τους παραγωγούς καφέ και τσαγιού σε όλον τον κόσμο, ενώ συμβάλλει σε εκπαιδευτικά προγράμματα σε υπανάπτυκτες περιοχές της Κίνας και της Γουατεμάλας. H Johnson & Johnson Co. συμμετέχει σε προγράμματα βελτίωσης της οφθαλμολογικής υγιεινής στην Ασία, θεραπείας του διαβήτη στο Μεξικό και καταπολέμησης του AIDS των βρεφών στην Κίνα, στη Ρωσία και σε άλλες χώρες. H General Electric δραστηριοποιείται με προγράμματα παροχής εκπαίδευσης σε φτωχά παιδιά στην Κίνα και στην Ινδία.


Τις περισσότερες φορές οι επιχειρήσεις συνεργάζονται με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ). «Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να εμπλακεί κανείς με αυτού του τύπου τις δραστηριότητες. Υπάρχουν πολλά μοντέλα. Ο βασικός σκοπός είναι να ελαχιστοποιήσουμε τη γραφειοκρατία και να συνεργαστούμε αποτελεσματικά με τους εταίρους μας των ΜΚΟ» δήλωσε η Μπρέντα Κολατρέλα της Merck. H γιγαντιαία φαρμακευτική εταιρεία συνεργάζεται από το 1980 με αρκετές ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένου του Carter Center που ίδρυσε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ. Τα τελευταία χρόνια έχει εστιάσει την προσοχή της στη χορήγηση φαρμάκων για την καταπολέμηση της τύφλωσης των παραποτάμιων πληθυσμών της Αφρικής και επίσης στη χορήγηση εμβολίων και στην εκπαίδευση των υγειονομικών αρχών κρατών της Αφρικής.


* Δεν αρκούν οι δωρεές


Από την άλλη πλευρά, οι ΜΚΟ πιστεύουν ότι η συνεργασία με επιχειρήσεις είναι πιο χρήσιμη από τις μεγάλες χρηματικές δωρεές. «Είναι σαφές ότι χρειαζόμαστε πόρους. Αλλά η ευρύτερη συνεργασία του επιχειρηματικού κόσμου με την τεχνική, τη λειτουργική στήριξη και την εμπειρία που μπορεί να μας προσφέρειείναι ανεκτίμητη» δηλώνει η Ανν-Μαρί Γκρέι που συντονίζει τις επιχειρηματικές συνεργασίες της UNICEF. H Ρ&G έχει επενδύσει συνολικά περί τα 25 εκατ. δολάρια ως σήμερα στην παραγωγή και διανομή πακέτων καθαρισμού του νερού. Είναι ο μοναδικός μη κερδοσκοπικός κλάδος δραστηριοτήτων της εταιρείας, ο οποίος όμως λειτουργεί με επιχειρηματικά κριτήρια. H παρασκευή ενός πακέτου με ταμπλέτες Pur, με το οποίο είναι δυνατόν να καθαριστούν 10,2 λίτρα νερού, κοστίζει περίπου 3,5 σεντς του δολαρίου.


Στους καταναλωτές το Pur πωλείται προς 10 σεντς. Τη διαφορά δεν την καρπώνεται η Ρ&G αλλά οι ΜΚΟ που συνεργάζονται με την Ρ&G και οι ντόπιοι έμποροι. Με τα 2-3 σεντς που ενθυλακώνουν για κάθε πακέτο οι ΜΚΟ έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν τη διανομή του προϊόντος, ενώ οι χονδρέμποροι και οι λιανέμποροι έχουν ένα περιθώριο κέρδους περίπου 3-4 σεντς το πακέτο. «Πουλώντας ένα προϊόν, αντί να το χαρίζουμε, συμβάλλουμε στην ανάπτυξη του εμπορικού τομέα μιας χώρας. Καταφέρνουμε το κίνητρο του κέρδους να λειτουργεί για το κοινό καλό» υποστηρίζει η Σάλι Κάουαλ, αμερικανίδα πρώην διπλωμάτις και νυν αντιπρόεδρος της συνεργαζόμενης με την Ρ&G ΜΚΟ Population Services International. Να μία ακόμη εκπαιδευτική αποστολή της εταιρικής φιλανθρωπίας, στρατηγικής βεβαίως σημασίας: η παράδοση απλών μαθημάτων καπιταλισμού στους «αναπτυσσομένους».


ΤΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Οι αγαθοεργίες βοηθούν τις πωλήσεις


«Μία από τις θετικές επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης είναι το ότι οι επιχειρήσεις έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στις αναπτυσσόμενες χώρες και αναζητούν τρόπους για να βοηθήσουν» σημειώνει ο Ερικ Φέρναλντ, διευθυντής Ερευνας της KLD Research & Analytics Inc. Ωστόσο, όπως σημειώνεται σε εκτενές ρεπορτάζ του πρακτορείου Associated Press, οι αμερικανικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν συχνά τον σκεπτικισμό και την καχυποψία των παρατηρητών όχι μόνο στο εξωτερικό αλλά και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, κυρίως επειδή το φιλανθρωπικό τους έργο προϋποθέτει τη σύμπηξη συνεργασιών με τις κατά κανόνα ρέπουσες προς τη διαφθορά τοπικές αρχές των αναπτυσσομένων κρατών.


Πέραν αυτού, «οι μεγάλοι όμιλοι πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην επιχειρηματική εικόνα που σχηματίζουν οι καταναλωτές γι’ αυτούς, μια εικόνα που έχει πληγεί καίρια από κολοσσιαία σκάνδαλα όπως είναι η κατάρρευση της Enron Corp.» σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν Νόελ Τίτσι. Ο Τίτσι έχει ιδρύσει στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο την Πρωτοβουλία για τη Δημιουργία του Παγκόσμιου Επιχειρηματικού Πολίτη. «Οι αγαθοεργίες βοηθούν ταυτόχρονα και τις πωλήσεις. Για πολλούς καταναλωτές είναι πολύ σημαντικό να ψωνίζουν προϊόντα μιας επιχείρησης που παράγει και ανθρωπιστικό έργο» συμπληρώνει ο καθηγητής Μάρκετινγκ στο Northwestern University Φίλιπ Κότλερ.


 ΜΠΙΛ ΓΚΕΪΤΣ Ο πρόεδρος της Microsoft o μεγαλύτερος δωρητής του κόσμου




Παραμονές των Χριστουγέννων του 2001, μιλώντας ενώπιον πολυπληθούς νεανικού ακροατηρίου στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, ο πρόεδρος της Microsoft Μπιλ Γκέιτς είχε αποκαλύψει ότι προτίθεται να επιστρέψει το 98% της προσωπικής περιουσίας του στην κοινωνία. Ολοι χειροκρότησαν θερμά – στο ακροατήριο βρίσκονταν και οι 151 πρώτοι υπότροφοι του φιλανθρωπικού ιδρύματος «Bill and Melinda Gates Foundation», το οποίο έχει ιδρύσει με τη σύζυγό του Μελίντα. Από τη σκέψη όλων πέρασε σαν αστραπή η υποψία ότι πρόκειται για μια ακόμη κίνηση στρατηγικής.


Σκέφτηκαν ότι πρόκειται για παραλλαγή της δωρεάς ύψους ενός δισ. δολαρίων, την οποία λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχε προαναγγείλει ότι θα κάνει για να εφοδιάσει με ηλεκτρονικούς υπολογιστές 14.000 σχολεία φτωχών συνοικιών σε αμερικανικές πόλεις. H δωρεά αυτή αποτέλεσε την αφορμή να κατατεθούν εναντίον της Microsoft… 150 δικαστικές προσφυγές! Με αυτές οι ενάγοντες κατηγορούσαν την εταιρεία ότι προσπαθεί να αλώσει μια από τις τελευταίες αγορές λογισμικού στην οποία αντιμετωπίζει ανταγωνισμό, κυρίως από την Apple Computer Inc.


Εκτός από πλουσιότερος άνθρωπος, ο Γκέιτς είναι και ο μεγαλύτερος δωρητής στον κόσμο. Τα κεφάλαια που διαχειρίζεται το ίδρυμά του ξεπερνούν τα 30 δισ. δολάρια. Τα τελευταία χρόνια χρηματοδοτεί προγράμματα καταπολέμησης ασθενειών όπως η ελονοσία, η φυματίωση, η διφθερίτιδα, η πολιομυελίτιδα, ακόμη και η ιλαρά ή η πνευμονία, οι οποίες «θερίζουν» στην Αφρική και στην Ασία. Στις αρχές Απριλίου έδωσε 75 εκατ. δολάρια στη μη κυβερνητική οργάνωση PATH για να χρηματοδοτήσει ένα νέο εμβόλιο κατά της πνευμονίας, η οποία αποτελεί αιτία θανάτου για πάνω από ένα εκατ. παιδιά κάθε χρόνο. «Οταν ήμουν έφηβος, οι γονείς μου μού μίλησαν για το ζήτημα της φτώχειας. Αλλά κανείς δεν μου ανέφερε την ελονοσία. Γνώρισα τη λέπρα από τη Βίβλο. Ως τη δεκαετία του ’90 δεν είχα πληροφορηθεί τις τεράστιες διαστάσεις που εξακολουθούν να προσλαμβάνουν σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη αυτές οι ασθένειες» είχε τονίσει κάποτε – χωρίς βεβαίως να πείθει ότι είναι αφελές «αμερικανάκι».