ΔΥΣΚΟΛΟ θα είναι το φθινόπωρο για την ελληνική οικονομία. Από τις αμέσως επόμενες ημέρες που θα ακολουθήσουν τη θερινή ραστώνη το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης ετοιμάζεται να ανασκουμπωθεί και να αναλάβει δουλειά σε δύο κατευθύνσεις: στο κλείσιμο του προϋπολογισμού του 1997 εντός ή πλησίον των στόχων που έχουν τεθεί και στην κατάρτιση του προϋπολογισμού του νέου έτους.
Στα οικονομικά υπουργεία γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι προσεχείς 18 μήνες χρειάζονται τολμηρά μέτρα: η επίτευξη των στόχων του Προγράμματος Σύγκλισης το 1998 ή έστω το 1999 θα απαιτήσει σημαντική μείωση των δαπανών και μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές και τούτο παρά το γεγονός ότι το οικονομικό περιβάλλον έχει βελτιωθεί. Αλλωστε και οι ελεγκτές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου από τον Μάιο είχαν αποφανθεί ότι «ύστερα από αρκετά χρόνια σταθεροποίησης η συμμετοχή στην ΟΝΕ και η σταδιακή σύγκλιση των εισοδημάτων προς το βιοτικό επίπεδο της ΕΕ αποτελούν πλέον ρεαλιστική δυνατότητα».
Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους πάντως, όπου εδρεύει ο υφυπουργός Οικονομικών καθηγητής κ. Ν. Χριστοδουλάκης, κατέφθασαν οι προϋπολογισμοί των υπουργείων. Οι περισσότεροι βρίσκονται εντός των πλαισίων που καθόρισαν οι αρχικές οδηγίες: καμία αύξηση, εκτός αν αναφέρεται στην υγεία, στην άμυνα, στην παιδεία. «Οποιος υπουργός προτείνει να αυξηθούν τα κονδύλια του τομέα του θα πρέπει παράλληλα να προτείνει και ποιοι πόροι ποιου τομέα θα πρέπει να περικοπούν» είχε δηλώσει ο υφυπουργός προς «Το Βήμα» πριν από καιρό. Το μήνυμα ήταν σαφές και ως φαίνεται ελήφθη. Μόνο οι προϋπολογισμοί τεσσάρων υπουργείων επεστράφησαν για συμμόρφωση προς τας υποδείξεις.
Οι μεγάλες δυσκολίες όμως βρίσκονται αλλού. Λίγο πιο κάτω, στην κεντρική έδρα του οικονομικού επιτελείου, ο κ. Γιάννος Παπαντωνίου θα πονοκεφαλιάσει με το κρίσιμο μέγεθος του πληθωρισμού. (Στις αρχές της εβδομάδας διέκοψε για λίγο τις διακοπές του για μια σειρά επαφές με τους επιτελείς του για τα μεγέθη, την πορεία των εσόδων κ.ά.). Παρ’ όλο που το τέρας του πληθωρισμού υποχώρησε το πρώτο εξάμηνο του έτους εντυπωσιακά, η αντίστασή του τον Ιούλιο (και τον Αύγουστο, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις) προκαλεί ανησυχία: ο πυρήνας του είναι πολύ σκληρότερος από όσο είχε υπολογισθεί, ενώ η άνοδος των τιμών της βενζίνης και η ακριβή αγορά των οπωρολαχανικών επιβαρύνουν το κλίμα.
Ομοίως πονοκεφάλους δημιουργεί το έλλειμμα της κεντρικής διοίκησης, που επιδεινώνεται από την ελαφρά υστέρηση των εσόδων. Δεν είναι τυχαίο που ο υφυπουργός Οικονομικών κ. Γ. Δρυς την προηγούμενη εβδομάδα πίεσε τους εφοριακούς «τελειώνετε με τις φορολογικές δηλώσεις!» ούτε επίσης συγκυριακή η (εντυπωσιακή όντως!) εξόρμηση του Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος. Μόνο που η μικρή απήχηση των τιμαριθμοποιημένων ομολόγων της περασμένης Τρίτης δεν βοήθησε και πολύ στην αναζήτηση χρημάτων από τα δημόσια ταμεία για να καλυφθούν οι δανειακές ανάγκες του Δημοσίου τον Σεπτέμβριο υπολογίζονται σε 2 τρισ. δρχ.! Τώρα οι ελπίδες μεταφέρονται στις νέες εκδόσεις: 21 Αυγούστου η δημοπρασία για ομόλογα κυμαινόμενου επιτοκίου, 2 Σεπτεμβρίου για διετή zero coupons, 12 Σεπτεμβρίου για έντοκα γραμμάτια.
Οπως και αν έχει πάντως το πράγμα ο προβληματισμός που επικρατεί είναι ότι η περαιτέρω αύξηση των εσόδων πολιτική στην οποία βασίστηκε ως τώρα η δημοσιονομική προσαρμογή δεν έχει μεγάλα περιθώρια απόδοσης, πλην βεβαίως της πάταξης της φοροδιαφυγής. Οσοι ήδη φορολογούνται πληρώνουν τα μαλλιά της κεφαλής τους και ο ΦΠΑ είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη. Και ακόμη, το αίτημα για τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας προβάλλει ως δίκαιο και ώριμο. Τότε; Στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης γίνεται πεποίθηση πλέον ότι «η εφαρμογή αυστηρότερης δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να βασίζεται κυρίως στις περικοπές των δαπανών».
Σε τι συνίσταται η πολιτική μείωσης των δαπανών; Πρώτα πρώτα στο ταχύ ξεκαθάρισμα των ζημιογόνων δημοσίων επιχειρήσεων. Ηδη οι ΔΕΚΟ, όπως αποκάλυψε «Το Βήμα» την περασμένη Κυριακή, θα κινηθούν από το φθινόπωρο κιόλας σε μια νέα τροχιά: πρόσληψη μάνατζερ, λειτουργία με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, μετοχοποίηση μέσω της Σοφοκλέους. Τι μένει; Η γάγγραινα των προβληματικών, οι υπηρεσίες και οι επιχειρήσεις των οποίων η ύπαρξη δεν είναι πλέον χρήσιμη και ζουν με κονδύλια του προϋπολογισμού. Και ακόμη: απόφαση για περικοπές επιδοτήσεων και επιχορηγήσεων σε επιχειρήσεις που κάλλιστα μπορούν να τα βγάλουν πέρα με αυξήσεις τιμολογίων, περιστολή σπαταλών και μείωση του κόστους λειτουργίας τους. Και, τέλος, η αυστηρή παρακολούθηση της απαγόρευσης των προσλήψεων και της αύξησης του μισθολογικού κόστους.
Ιδίως οι μετοχοποιήσεις μεγάλων ΔΕΚΟ κατά τα πρότυπα του ΟΤΕ, όσο και αν προκαλούν την αντίδραση των συνδικάτων τελευταίο παράδειγμα η ΓΕΝΟΠ για τη ΔΕΗ , θα αποτελέσουν το κύριο φθινοπωρινό μέλημα. Κυβερνητική πηγή έλεγε την εβδομάδα που πέρασε προς «Το Βήμα» ότι «οι ιδιωτικοποιήσεις αυτές δεν βελτιώνουν μόνο τη διαχείριση και την αποδοτικότητα των ιδίων των επιχειρήσεων. Αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει είναι ότι βελτιώνεται η εικόνα του δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ, μέγεθος που αποτελεί το κρίσιμο κριτήριο σύγκλισης».
Το κύμα των αναμενόμενων ιδιωτικοποιήσεων θα φθάσει ως τις κρατικού ενδιαφέροντος τράπεζες, που θα πρέπει πριν από τον χειμώνα να ξεφορτωθούν «τις μη χρηματοοικονομικές τους επενδύσεις» καθώς και κάποιες θυγατρικές.
Τέλος, ο μεγάλος πονοκέφαλος του οικονομικού επιτελείου είναι ο κοινωνικός διάλογος. Αμέσως μετά τις διακοπές αρχίζει η δεύτερη φάση του με τα μεγάλα αγκάθια. Στον πρώτο κύκλο του κοινωνικού διαλόγου οι κοινωνικοί εταίροι συγκεντρώθηκαν, γνωρίστηκαν, πιστοποίησαν τις διαφορές τους και έγιναν κοινωνοί των κυβερνητικών προθέσεων. Τώρα πρέπει να αρχίσουν να συζητούν επί της ουσίας:
* Το μισθολογικό κόστος, δηλαδή συμφωνία το 1997 για τις αυξήσεις των μισθών την επόμενη διετία αυξήσεις που δεν θα ξεπερνούν το ύψος του προβλεπόμενου πληθωρισμού συν την αύξηση της παραγωγικότητας. Σε αντιστάθμισμα των αναμενόμενων αντιδράσεων η κυβέρνηση προτίθεται να «παραχωρήσει» την τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και την αύξηση του αφορολογήτου για τους μισθωτούς καθώς και τον προκαθορισμό για μία διετία των τιμολογίων των ΔΕΚΟ.
* Τις πρώτες μεγάλες αλλαγές στην αγορά εργασίας, τουτέστιν το ωράριο και τα μέτρα ελαστικοποίησης της εργασίας, όπως π.χ. η μερική απασχόληση, η επιδότηση των ασφαλιστικών εισφορών για νέες προσλήψεις κλπ.
Ολοι αυτοί οι φθινοπωρινοί πονοκέφαλοι προέρχονται από τα ελάχιστα «μέτρα που ενδέχεται να καθορίσουν την τύχη της ελληνικής οικονομίας για μια γενιά». ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ
Τα βλέμματα των διεθνών χρηματαγορών θα είναι στραμμένα αυτήν την εβδομάδα στη Γερμανία. Την πέμπτη πρόκειται να πραγματοποιηθεί η σύνοδος της κεντρικής τράπεζας η οποία ενδέχεται να αποφασίσει αύξηση των γερμανικών επιτοκίων, μια εξέλιξη που θα άλλαζε τα δεδομένα στο πεδίο των διεθνών συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Το αμερικανικό νόμισμα δέχθηκε πιέσεις αυτήν την εβδομάδα στις διεθνείς χρηματαγορές, ιδιαίτερα μετά την ανακοίνωση των στοιχείων για την πορεία της γερμανικής οικονομίας. Η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, στη μηνιαία έκθεσή της για τον μήνα Αύγουστο που έδωσε αυτήν την εβδομάδα στη δημοσιότητα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για αύξηση των γερμανικών επιτοκίων, γεγονός που οδήγησε σε μαζικές αγορές μάρκων στις διεθνείς αγορές.
