“Οι Αμερικανοί θέλουν Αμερικανούς ήρωες”
«Στην πλειονότητά τους οι αμερικανοί θεατές ακόμη και σήμερα θέλουν να βλέπουν τους Αμερικανούς ως παλικαράδες στον κινηματογράφο» λέει η Κάθριν Μπίγκελοου, κοιτάζοντας αφηρημένα το ποτήρι με το νερό που βρίσκεται ανέγγιχτο μπροστά της. «Ημουν αρκετά αφελής που δεν συνειδητοποίησα από την αρχή ότι αυτή η τόσο απλοϊκή προσέγγιση, η οποία δυστυχώς παραμένει καθεστώς στη χώρα μου, θα είχε επιπτώσεις στην καριέρα μιας ταινίας όπου δεν υπάρχουν “κακοί”, δεν υπάρχουν κορίτσια και οι Αμερικανοί δεν είναι τα παλικάρια».
Διακρίνω κάτι σαν παράπονο στην έκφραση και στα λόγια της αμερικανίδας σκηνοθέτιδος, για την οποία μερικά χρόνια πριν το «Variety» έγραψε ότι «ανήκει στα ταλέντα που δείχνουν αποφασισμένα να ανοίξουν νέους δρόμους για τις γυναίκες του Χόλιγουντ οι οποίες εργάζονται πίσω από την κάμερα» (ακόμη και σήμερα της προκαλεί έκπληξη όταν παρατηρεί στους καταλόγους των κινηματογραφικών φεστιβάλ την πληθώρα των γυναικών σκηνοθέτιδων από όλον τον κόσμο, πλην όμως της Αμερικής). Η Μπίγκελοου μιλάει για το «Υποβρύχιο Κ-19», την τελευταία ταινία της, η οποία πραγματεύεται το πρώτο πυρηνικό ατύχημα που έλαβε χώρα στον Βόρειο Ατλαντικό όταν ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο ζενίθ του. Η ταινία βρήκε μουδιασμένη υποδοχή από το αμερικανικό κοινό, ενώ στη συνέχεια η κίνησή της στις αίθουσες των ΗΠΑ υπήρξε τουλάχιστον αποκαρδιωτική (έχοντας κοστίσει 100 εκατ. δολάρια, οι εισπράξεις της ταινίας στην Αμερική δεν κατόρθωσαν να ξεπεράσουν τα 35 εκατ. δολάρια από τις 19 Ιουλίου ως τις αρχές Σεπτεμβρίου). Κατά τη διάρκεια της 59ης κινηματογραφικής Μόστρα, όπου το «Κ-19» προβλήθηκε εκτός συναγωνισμού, πρωταρχικός στόχος ήταν η διαφήμισή του για μια καλύτερη καριέρα εισπράξεων στις χώρες της Ευρώπης. «Σε αυτή την ταινία τα παλικάρια δεν είναι Αμερικανοί αλλά Ρώσοι, ενώ ο “κακός” της ιστορίας είναι ο ίδιος ο Ψυχρός Πόλεμος» συνεχίζει η Μπίγκελοου. «Ως κινηματογραφίστρια όμως, θεωρώ ότι έχω μια μεγάλη ευθύνη. Το μέσον που κλήθηκα να υπηρετήσω είναι τρομερά διαπεραστικό και διασχίζει όλες τις τάξεις, όλους τους πολιτισμούς, σε όλον τον κόσμο. Οταν στα τέλη του 1995 αποφάσισα να μεταφέρω στον κινηματογράφο το γεγονός πως κάποτε, πριν από πολλά χρόνια, 129 Ρώσοι κράτησαν στα χέρια τους τη μοίρα όλου του κόσμου, ήξερα ότι κατά βάθος αυτή η ταινία θα ήταν μια διεθνής χειρονομία εμπιστοσύνης».
Το ιστορικό του ατυχήματος
Τα γεγονότα που δραματοποιούνται στην ταινία έλαβαν χώρα τον Ιούλιο του 1961, όταν μια διαρροή στο σύστημα εξαερισμού του ατομικού αντιδραστήρα του ρωσικού υποβρυχίου «Κ-19», που βρισκόταν σε αποστολή στην Αρκτική, έφερε το πλήρωμά του αντιμέτωπο με την πολύ σοβαρή πιθανότητα της ενεργοποίησης του πυρηνικού εξοπλισμού του, εφόσον η θερμοκρασία πολύ σύντομα θα έφθανε τους 1.000 βαθμούς Κελσίου. Η μόνη λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος ήταν το άνοιγμα του αεροστεγώς ασφαλισμένου διαμερίσματος όπου βρισκόταν ο αντιδραστήρας, έστω και αν αυτή η κίνηση θα είχε τραγικές συνέπειες για τα μέλη του πληρώματος, καθώς ο κίνδυνος της ραδιενεργούς μολύνσεως εθεωρείτο αναπόφευκτος.
Για την Μπίγκελοου ένα σχέδιο όπως αυτό του «Κ-19» σήμανε το σκαρφάλωμα πολλών «μικρών Εβερεστ», όπως η ίδια αποκαλεί τα εμπόδια που έπρεπε να ξεπεράσει για να φέρει σε πέρας τη δική της αποστολή. «Θεωρώ… θαύμα που επτά χρόνια αργότερα η ταινία κατόρθωσε να ολοκληρωθεί χωρίς να ξεφύγει καθόλου από τις “οδηγίες” που όριζαν τα ίδια τα γεγονότα» λέει χαμογελώντας. Τα εμπόδια δεν σταμάτησαν να ξεπετάγονται ακόμη και ενώ η ταινία είχε ήδη γυριστεί και βρισκόταν πλέον στη διαδικασία του μοντάζ. Ακριβώς εκείνη την εποχή μεσολάβησε το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. «Ασφαλώς και κλονιστήκαμε αλλά την ίδια ώρα νιώσαμε περισσότερο δυνατοί για την ταινία, διότι ειλικρινά πιστεύω ότι το “Κ-19” δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουμε τον εχθρό εκείνης της εποχής ως ήρωα και αυτό μπορεί να μας βάλει σε σκέψεις».
Ποια είναι
Προτού ασχοληθεί με την κινηματογραφική σκηνοθεσία, η Κάθριν Μπίγκελοου, η οποία γεννήθηκε στο Σαν Κάρλος της Καλιφόρνιας το 1951, σπούδασε ζωγραφική στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο. Παρουσίασε έργα της σε πολλές εκθέσεις απασχολώντας κριτικούς όπως ο Ρίτσαρντ Σέρα και η Σούζαν Σόνταγκ. Με τον κινηματογράφο καταπιάστηκε για πρώτη φορά το 1985 σκηνοθετώντας την ταινία τρόμου «Near Dark», η οποία αμέσως απέκτησε cult χαρακτήρα και σήμερα θεωρείται μια από τις πιο πρωτοποριακές ταινίες του είδους της στη δεκαετία του ’80. Η μεγαλύτερη επιτυχία της Μπίγκελοου παραμένει το «Στην κόψη του κύματος», με τους Πάτρικ Σουέιζι, Κιάνου Ριβς, ενώ οι «Παράξενες μέρες», ένα σχολιαστικό θρίλερ με θέμα την είσοδο της νέας χιλιετίας, απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, αν και ατύχησε στα ταμεία. Πέρυσι το καλοκαίρι είδαμε στις αίθουσες την ταινία της «Οι μνήμες του νερού», η οποία θεωρείται η πιο «προσωπική» της. Από το 1989 ως το 1991 ήταν παντρεμένη με τον σκηνοθέτη Τζέιμς Κάμερον.
Η επιλογή του Χάρισον Φορντ
«Οι καλοί ηθοποιοί έλκονται από δυνατούς ήρωες» λέει η Μπίγκελοου, όταν η κουβέντα μας φθάνει στον ολοφάνερο «άσο» της ταινίας, τον Χάρισον Φορντ, ο οποίος εν προκειμένω κρατά επίσης καθήκοντα ενός από τους παραγωγούς. «Ο Φορντ είναι ένας δοκιμασμένος ηθοποιός, ένας σταρ, ο οποίος ωστόσο μας έχει συνηθίσει σε συγκεκριμένα πράγματα. Είδε αμέσως ότι ο ρόλος του ρώσου κυβερνήτη του υποβρυχίου τού πρόσφερε τη δυνατότητα να πλάσει κάτι διαφορετικό, κάτι πρωτόγνωρο στη φιλμογραφία του. Ηταν μια νέα πρόκληση και ο Φορντ βρίσκεται πλέον στο σημείο να αναζητεί νέες προκλήσεις». Στην πρώτη τους συνάντηση, θυμάται η Μπίγκελοου, το ενδιαφέρον του Φορντ ήταν άμεσο, με την προϋπόθεση ότι η ταινία θα έμενε όσο το δυνατόν πιο πιστή στα γεγονότα. Η όλη διαδικασία παραγωγής της ταινίας ήταν μια εμπειρία διδαχής για τη σκηνοθέτιδα, τους ηθοποιούς και το συνεργείο της ταινίας. Κανένας, πόσο μάλλον η Μπίγκελοου, δεν γνώριζε κάτι για τη λειτουργία των υποβρυχίων, ούτε βεβαίως είχε γνώσεις πυρηνικής φυσικής. Κλήθηκαν ειδικοί επιστημονικοί σύμβουλοι, τόσο από τη Ρωσία όσο και από τον Καναδά. «Είναι ειρωνεία αλλά, ενώ περίμενα να αντιμετωπίσω εμπόδια στη Ρωσία, το εκεί πολεμικό ναυτικό μού άνοιξε αμέσως διάπλατα τις πόρτες, σε αντίθεση με το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό, με το οποίο δυσκολεύθηκα τρομερά στη διεξαγωγή των ερευνών μου» λέει η Μπίγκελοου, η οποία μάλιστα ήταν η πρώτη αμερικανίδα πολίτης που πάτησε το πόδι της στη βάση των ρωσικών υποβρυχίων αλλά και στο ίδιο το «Κ-19». Οσο για τη μεγαλύτερη φοβία της, δηλώνει ότι καθ’ όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων αν κάτι την ανησυχούσε πολύ αυτό ήταν η πιθανότητα να μην τιμήσει τον ηρωισμό του πληρώματος του «Κ-19» έτσι όπως πίστευε ότι όφειλε να τιμήσει. «Νομίζω ότι κανένας μας δεν είναι σε θέση να φανταστεί τις δυνατότητές του κάτω από πιεστικές συνθήκες» υποστηρίζει η σκηνοθέτις «και αυτό το στοιχείο ήταν ένα στοιχείο που με γοήτευσε εξίσου. Αν θεωρώ ότι η ιστορία αυτής της ταινίας είναι διεθνής, αυτό οφείλεται στην εντιμότητα των ηρώων της, κάποιων “ανώνυμων” ανδρών που αντιμέτωποι με αδιανόητες καταστάσεις κατόρθωσαν να γράψουν τη δική τους ιστορία σώζοντας την ανθρωπότητα».
Η ταινία «Υποβρύχιο Κ-19» προβάλλεται από την περασμένη Παρασκευή σε πολλές κινηματογραφικές αίθουσες ανά την Ελλάδα.
