papag@dolnet. gr
Από τον Διογένη και τον Πλάτωνα, που έπεσαν θύματα πειρατών τον 4ο αι. π.X., ως τους ανώνυμους κυνηγημένους νησιώτες στην αυγή της νεότερης εποχής – στις Σπέτσες, την Ιο, τη Μύκονο, τη Μήλο, τη Θάσο, τη Λέσβο, τη Χίο, την Πάτμο, την Κρήτη, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα και κάθε άλλον τουριστικό παράδεισο σήμερα – ο κόσμος έζησε επί αιώνες τον τρόμο τους.
Ανώνυμοι, αθόρυβοι και αφανείς αυτοί οι επίγονοι. Καμία σχέση με τους παλιούς, οι οποίοι όχι μόνο δεν περνούσαν απαρατήρητοι, αλλά έμεναν ζωντανοί μετά θάνατον στους θρύλους και στα τοπωνύμια. H επίσημη Ιστορία επί μακρόν απαξίωσε να ασχοληθεί μαζί τους. Ως απλός επισκέπτης στον χώρο της ιστοριογραφίας ο Νίκος Κανακάρης συγκόμισε, όπως φαίνεται στη βιβλιογραφία του, 37 τίτλους σχετικών έργων από το 1890. Και συναρμολόγησε την αλυσίδα των πειρατικών επιδρομών στις ελληνικές θάλασσες σε 240 σελίδες.
Επί τροχάδην, τυρρηνοί πειρατές αποπειράθηκαν να σκλαβώσουν τον ίδιο τον θεό Διόνυσο, για πειρατή πέρασε τον Οδυσσέα ο κύκλωπας Πολύφημος, πειρατής ήταν ο τύραννος Πολυκράτης της Σάμου, πειρατικές επιδρομές οργάνωνε και ο Δημοσθένης προκειμένου να ξεκινήσει για τη Σικελική Εκστρατεία – σημειωτέον ότι οι πληρωμένοι πειρατές ονομάστηκαν αργότερα κουρσάροι. Εν πάση περιπτώσει, στις ελληνικές θάλασσες ενδημούσαν Καρχηδόνιοι, Λυδοί, Ετρούσκοι, Λίγυρες και διάφοροι άλλοι ως την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή, για να προστεθούν από τα μέσα του 5ου αιώνα Βάνδαλοι και Σαρακηνοί. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι ληστρικές επιδρομές εντάθηκαν από τους Οθωμανούς και τους Μπαρμπαρέζους, αλλά και η ίδρυση του ελληνικού κράτους δεν ελάττωσε τα πλιάτσικα έως «την οριστική πάταξη της πειρατείας λίγο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα».
Στο σημείο αυτό, με μια ανάσα, ο συγγραφέας ξεκινάει παράλληλα την ιστορία της πάταξης της πειρατείας.
Ειδικό κεφάλαιο, ένα τέταρτο του βιβλίου, αφιερώνεται στους έλληνες πειρατές. Πριν από την Αλωση της Κωνσταντινούπολης μοναδική γνωστή περίπτωση έλληνα πειρατή είναι αυτή του Ιωάννη Δελοκάβο από την Ανάφη που έδρασε στα μέσα του 13ου αιώνα. Και αυτός όμως έγινε πειρατής για να εκδιώξει τον Λεονάρδο Φώσκολο από το νησί, το οποίο είχε λάβει ο τελευταίος ως τιμάριο από τους Φράγκους μετά την Δ’ Σταυροφορία. Από την Αλωση της Κωνσταντινούπολης και μετά, ο σώζων εαυτόν σωθήτω και η πειρατεία ήταν ένας τρόπος σωτηρίας… Τέλος, το κεφάλαιο Πλοία, Γεωγραφία και Οικονομία της Πειρατείας σφραγίζει το θέατρο των επιχειρήσεων.
H έρευνα του Νίκου Κανακάρη – δευτερογενής όπως παραδέχεται ο ίδιος, αφού κούρσεψε τους θησαυρούς της έρευνας άλλων – αποπνέει μια πειρατική αύρα θριάμβου. Επιλεγμένο πραγματολογικό υλικό παρουσιάζεται ελεύθερα από τον γράφοντα. Συμπλέκονται αθρόως μύθοι και ιστορικά γεγονότα, αφηγήσεις και τοπικές παραδόσεις για να συνθέσουν κατά το δυνατόν «την εικόνα μιας σκοτεινής και άγνωστης πτυχής της ελληνικής ιστορίας». Ευγενής ο στόχος του πειρατή της ιστοριογραφίας και, άλλωστε, αμαρτία εξομολογουμένη ουκ έστιν αμαρτία.
