Στο Πέραμα δεν έχουμε ζωή

Ο ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ «Ζητιανεύουμε ένα κομμάτι ψωμί»

ΣΒΗΝΕΙ νευρικά το τσιγάρο στο τσίγκινο τασάκι. Εχει ρουφήξει τον καπνό ως τη γόπα. Τίποτα δεν πρέπει να πηγαίνει χαμένο. Η ζωή είναι ακριβή. Ακόμη και η ρουφηξιά μπαίνει στο τεφτέρι. «Αυτό το πακέτο μού κοστίζει 15.000 δραχμές τον μήνα. Το ξέρω ότι είναι πολλά. Αλλά είναι και η ανακούφισή μου…». Οι ρυτίδες έχουν σκάψει το πρόσωπό της. Αν και 50 ετών, η κυρία Κατερίνα είναι ήδη γιαγιά οκτώ εγγονιών. «Τα παιδιά είναι ευλογία Θεού. Αρκεί να μπορείς να τα ζήσεις. Και εμείς τα φέρνουμε δύσκολα βόλτα». Ανάβει και άλλο τσιγάρο. Ο καπνός αιωρείται στο χαμηλοτάβανο δωμάτιο.

Το σπίτι ­ δύο δωμάτια όλο κι όλο, με μια κουζινίτσα που χρησιμεύει και σαν καθιστικό, η στέγη από ελενίτ ­ είναι σκαρφαλωμένο στην πλαγιά, πάνω από τη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη, στο Πέραμα. Ενα από τα πολλά αυθαίρετα της περιοχής. Οι άντρες της οικογένειας το έχτισαν με τα χέρια τους σε καλύτερες εποχές. Τότε που το μεροκάματο στη Ζώνη έφτανε για να ζήσουν. Σε 50 τετραγωνικά μέτρα έχουν στεγάσει τη ζωή τους 13 άτομα: η κυρία Κατερίνα με τον άντρα της και τη μητέρα της, η κόρη της με τον σύζυγό της και τα οκτώ παιδιά τους… Η Μαρία Μακρή, η κόρη της, παντρεύτηκε από τα 16 της. Μεγάλωσε σχεδόν μαζί… με τα παιδιά της. «Εχουν τόσο διαφορετικές ανάγκες. Το μικρότερο είναι οκτώ μηνών και το πιο μεγάλο 12 χρόνων. Τι να πρωτοπρολάβω; Πάνες να αλλάξω ή να διαβάσω τα μεγαλύτερα που πάνε σχολείο; Προχθές η καθηγήτρια των Αγγλικών στο γυμνάσιο του γιου μου απαίτησε να πάει φροντιστήριο. Και εκείνο της απάντησε: “Δεν έχουμε λεφτά, κυρία”. Ντράπηκα».

Το εισόδημα της οικογένειας δεν είναι σταθερό. Κάθε πρωί ο Βασίλης Μακρής, ο σύζυγος της Μαρίας, ξεροσταλιάζει έξω από τα ναυπηγεία, παίρνοντας από πίσω τους εργολάβους μήπως και τον πάρουν για δουλειά. Και εκείνος καθώς και εκατοντάδες άλλοι εργάτες, από τις έξι τα χαράματα, περιμένουν στη Ζώνη δουλειά ως μανουβραδόροι, οξυγονοκολλητές, επισκευαστές βαρούλκων, ματσακονιστές και ελασματουργοί. Οποιος «πάει με τα νερά» του εργολάβου, που έχει αναλάβει από την εταιρεία την επισκευή του πλοίου, βρίσκει πιο εύκολα μεροκάματο.

Από το 1992 έχει αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τις 5.500 εργάτες της Ναυπηγοεπισκευαστικής Ζώνης, που έχει πάρει την κατιούσα. «Αφησαν τα ναυπηγεία να πεθάνουν. Η πολιτική που ακολουθήθηκε ήταν αδιέξοδη. Δεν εκσυγχρονίστηκαν οι εγκαταστάσεις και οι εφοπλιστές προτιμούν τα ναυπηγεία άλλων χωρών για να επισκευάζουν τα πλοία τους», εξηγεί ο κ. Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος, τεχνίτης στα ναυπηγεία στο Πέραμα. «Είμαστε από τους καλύτερους τεχνίτες του κόσμου, με μεγάλη πείρα και εξειδίκευση. Τώρα ζητιανεύουμε για ένα κομμάτι ψωμί και ούτε στο ταμείο ανεργίας μπορούμε να μπούμε, μια και είμαστε άνεργοι εκ περιτροπής… Μια μέρα έχουμε δουλειά και 20 καθόμαστε».

Εργάτες 50 και 60 ετών κάνουν δουλειές που δεν τις έκαναν κάποτε. Χωρίς τους στοιχειώδεις όρους ασφάλειας, καθαρίζουν δεξαμενές καυσίμων, μανουβράρουν λαμαρίνες, κρέμονται επί ώρες σε ψηλά σημεία του καραβιού… «Ολοι σακατεμένοι είμαστε. Βάλε σε ένα τραπέζι τα χέρια εργατών στη Ναυπηγοεπισκευαστική. Θα δεις πόσοι έχουν όλα τα δάκτυλά τους… Τώρα όμως προέχει το μεροκάματο. Τι θα πεις στον εργολάβο; Κάνεις αρπαχτές, βιάζεσαι να παραδώσεις το πλοίο και δεν νοιάζεσαι αν ο εργαζόμενος κινδυνεύει χωρίς μέτρα ασφάλειας; Θα σου πει:”Χαίρετε. Στην ουρά περιμένουν άλλοι 100″». Ο 58χρονος Θέμης Τσερώνης, ελασματουργός, είχε εργατικό ατύχημα πριν από λίγα χρόνια. Ταλαιπωρείται ακόμη. Την περασμένη χρονιά κόλλησε μόλις 25 ένσημα. Και είναι πολλοί οι ηλικιωμένοι που δεν καταφέρνουν να κάνουν ούτε 80 μεροκάματα τον χρόνο, κινδυνεύοντας να μη συνταξιοδοτηθούν ποτέ.

Το 60-70% των εργατών που απασχολούνται στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη προέρχεται από το Πέραμα, το Κερατσίνι, τη Δραπετσώνα, τον Κορυδαλλό και την Κοκκινιά. Οι επιπτώσεις από τη συρρίκνωση της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας συμπαρασύρουν όλη τη «μείζονα» περιοχή του Πειραιά. Καταστήματα κλείνουν, η οικονομική ζωή στις γειτονιές νεκρώνει…

Οι μπακάληδες ξανάβγαλαν τα τεφτέρια και το βερεσέ έγινε νόμος της τοπικής αγοράς. Στα Νεόκτιστα του Περάματος το σουπερμάρκετ του Παναγιώτη Γιακουμή έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες των κατοίκων. Τα ράφια έχουν μόνο είδη πρώτης ανάγκης. «Μπαίνουν με ένα χιλιάρικο στο χέρι και αγοράζουν όσπρια, τοματοπολτό και μακαρόνια. Ρέγγα φέρνω και μου μένει. Φέτα και κασέρι ελληνικό είναι η γκάμα των τυριών που έχω. Φτώχεια και των γονέων· δουλεύει το βερεσέ φουλ». Ο κ. Γιακουμής είναι πρόεδρος της Κοινότητας Νεοκτίστων Περάματος, μιας συνοικίας που φτιάχτηκε το 1963 από εργάτες οι οποίοι ήρθαν από διάφορα μέρη της Ελλάδας για να δουλέψουν στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη. Σήμερα ζουν εκεί περίπου 2.000 άνθρωποι. «Είμαστε δεμένοι μεταξύ μας. Στις δύσκολες ώρες που μας βρήκαν τώρα υπάρχει αλληλεγγύη. Αν βάζει το τσουκάλι ο ένας, τρώει και ο άλλος που δεν έχει. Οταν αρρωσταίνει κάποιος μαζεύουμε λεφτά για τη νοσηλεία του. Με την αναδουλειά που υπάρχει ούτε το βιβλιάριο ασθενείας δεν μπορούν να ανανεώσουν…».

Οι άνθρωποι στο Πέραμα αντιμετωπίζουν τους ξένους με δυσπιστία. «Τα έχουμε πει χιλιάδες φορές. Ερχονται υπουργοί, βουλευτές πριν από τις εκλογές και δώσ’ του έργα και δώσ’ του παροχές. Κοπανιστό αέρα μοιράζουν και εμείς θέλουμε δουλειά, δεν ζητιανεύουμε… Τίποτα δεν περιμένουμε πια». Η κυρία Μαρία τρέχει να προλάβει τον πλανόδιο μανάβη. Μια παρέα παιδιών παρακολουθεί ένα τρίκυκλο που τα φρένα του δεν πιάνουν στον σχεδόν κατακόρυφο δρόμο. Επιστρέφουν από το σχολείο. «Καλά τα πάμε στο σχολείο. Του χρόνου που θα γίνουμε 15 θα πάμε στη Σχολή Μηχανικών του ΟΑΕΔ. Να μάθουμε την τέχνη να δουλέψουμε».

Πάνω σε ένα εγκαταλειμμένο αυτοκίνητο κολατσίζει ένας άντρας γύρω στα 50. Τα ρούχα του έχουν μπογιές και είναι φθαρμένα. Ο Γιώργος Μουτάφης βάφει μια παλιά αποθήκη. Είναι του γείτονά του που του δάνεισε χρήματα και τα ξεπληρώνει με εργασία. «Δούλευα στα ναυπηγεία. Από τότε που απολύθηκα, δεν με προσλαμβάνει κανένας. “Αν ήσουν νεότερος, αν ήσουν Αλβανός ή Πολωνός, μπορεί κάτι να γινόταν”, μου λένε. Δεν έχω και τα ένσημα να βγω στη σύνταξη. Εχω δύο παιδιά. Τι να κάνω; Σκέφτομαι να βγάλω βιβλιάριο απορίας…». Ψυχροί αριθμοί Ταπεινωμένοι, εγκαταλειμμένοι,καταφρονημένοι

ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ καμιά φορά συμπίπτουν με την εικόνα ζωής. Οπως συμβαίνει με το Πέραμα. Τα στοιχεία ερευνών καταγράφουν με την ψυχρή λογική των αριθμών τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στο πλαίσιο του προγράμματος «Φτώχεια 3», το 22% των οικογενειών της περιοχής είναι πολύτεκνες, με μέσο όρο μελών επτά άτομα. Οι γονείς δεν έχουν μόνιμη εργασία, απασχολούνται σε εποχικές δουλειές και για μεγάλο χρονικό διάστημα μένουν άνεργοι. Η ανεργία στην περιοχή έχει φθάσει στο 25% και στους νέους αγγίζει το 35% Από τους κατοίκους μόνο το 7% έχει απολυτήριο Λυκείου. Τα παιδιά αντιμετωπίζουν αναπνευστικά προβλήματα λόγω της οξυμένης ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ενώ δεν είναι ούτε επαρκώς εμβολιασμένα.