Η τομή στο στέρνο έχει γίνει. Η καρδιά χτυπά στους συνηθισμένους ρυθμούς της, αυτή τη φορά όμως εκτεθειμένη στα μάτια των χειρουργών. Ο ασθενής πάσχει από στεφανιαία νόσο του πρόσθιου κατιόντος κλάδου, μιας αρτηρίας της καρδιάς, και ως πριν από λίγο καιρό η λύση θα ήταν μία: να κάνει μπαϊπάς με τη χρήση του μηχανήματος εξωσωματικής κυκλοφορίας, δηλαδή για ένα διάστημα να νεκρωθούν η καρδιά και οι πνεύμονές του. Τώρα όμως υπάρχει και άλλη δυνατότητα. Να γίνει η επέμβαση ενώ ο ασθενής ανασαίνει κανονικά και με την καρδιά να πάλλεται!
Πρωί Παρασκευής, ώρα 8.30. Ο κ. Γεώργιος Στεφανάκης, ετών 60, βρίσκεται ξαπλωμένος στο χειρουργικό τραπέζι και η ομάδα του καρδιοχειρουργού κ. Σ. Παττακού κάνει τις τελευταίες ετοιμασίες. Με κάποιες λέξεις, ακατανόητες για μας που παρακολουθούμε την επέμβαση, παίρνει ο καθένας τη θέση του. Ρίχνουν μια ματιά στα μηχανήματα που καταγράφουν συνεχώς την κατάσταση του ασθενούς και ξεκινούν. Ολοι βρίσκονται σε εγρήγορση και υπάρχει μια ένταση διάχυτη στην ατμόσφαιρα.
Ο κ. Παττακός, ο κ. Ν. Μπουμπούλης και ο κ. Σ. Καλκατζής, οι καρδιοχειρουργοί της ομάδας, σκύβουν πάνω στον ασθενή. Τοποθετούν ένα μηχάνημα που ονομάζεται «χταπόδι», γιατί αποτελείται από δύο βεντούζες οι οποίες ανασηκώνουν την καρδιά και ακινητοποιούν το σημείο όπου θα γίνει το μπαϊπάς, ενώ η υπόλοιπη καρδιά συνεχίζει να πάλλεται. Με γρήγορες κινήσεις οι γιατροί «ράβουν» τη μαστική αρτηρία που έχει ήδη ετοιμαστεί από νωρίτερα στον πρόσθιο κατιόντα κλάδο που πρόκειται να παρακαμφθεί.
Δέκα λεπτά αργότερα η αναστόμωση έχει ολοκληρωθεί, το «χταπόδι» έχει αφαιρεθεί και η καρδιά λειτουργεί κανονικά. Γιατροί, αναισθησιολόγοι και νοσοκόμοι ανασαίνουν ανακουφισμένοι. Περισσότερο από όλους η αναισθησιολόγος κυρία Μαίρη Κολοτούρου και η διευθύντρια της εξωσωματικής κυκλοφορίας κυρία Πολίν Σκινδήλια, οι οποίες τόση ώρα βρίσκονταν σε ετοιμότητα μήπως και κάτι δεν πάει καλά, οπότε θα έπρεπε σε λίγα λεπτά να συνδέσουν τον ασθενή με το μηχάνημα εξωσωματικής κυκλοφορίας. Ρίχνουν μια τελευταία ματιά στα μηχανήματα. Πίεση, καρδιακή και αναπνευστική λειτουργία, όλα καλά. Μισή ώρα αργότερα ο ασθενής βρισκόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και σε τέσσερις ημέρες θα είναι στο σπίτι του.
Η μέθοδος αυτή ονομάζεται επέμβαση με πάλλουσα καρδιά και εφαρμόζεται στο εξωτερικό περίπου δύο χρόνια. Στην Ελλάδα είναι λίγο πιο πρόσφατη και γίνεται προς το παρόν σε δυο τρία νοσοκομεία. Σε ορισμένες λίγες πάντως κλινικές του εξωτερικού οι γιατροί κάνουν όλες τις επεμβάσεις στην καρδιά με αυτή τη μέθοδο, έχοντας ουσιαστικά θέσει σε αχρηστία τα μηχανήματα εξωσωματικής κυκλοφορίας και τα αποτελέσματα που έχουν ανακοινώσει είναι εντυπωσιακά. Λιγότεροι θάνατοι και εγκεφαλικά διαπιστώθηκαν με τη μέθοδο αυτή σε σύγκριση με το κλασσικό μπαϊπάς. Στην Ελλάδα πάντως η επέμβαση γίνεται σε επιλεγμένους ασθενείς με καλή πρόγνωση, γιατί παρά τα πλεονεκτήματά της είναι πολύ απαιτητική. Οπως δήλωσε σε πρόσφατο συνέδριο και ο κ. Α. Καλαφιόρε, ένας από τους πρωτοπόρους αυτού του τρόπου εγχείρησης, «αυτή η επέμβαση είναι πιο εύκολη για τον ασθενή αλλά πολύ πιο δύσκολη για τον γιατρό».
Η επέμβαση αυτή γίνεται με δύο τρόπους. Είτε με στερνοτομή είτε με μίνι θωρακοτομή, η οποία όμως εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις που χρειάζεται να τοποθετηθεί μικρός αριθμός μοσχευμάτων στο πρόσθιο τμήμα της καρδιάς και δεν είναι εύκολη η μετατροπή της σε εξωσωματική κυκλοφορία. Εκτός από το «χταπόδι» χρησιμοποιείται και ένα άλλο μηχάνημα, ένα ποδαράκι σαν διχάλα, το οποίο κάνει το ίδιο πράγμα, ακινητοποιεί το σημείο στο οποίο πρόκειται να γίνει το μπαϊπάς. Η τοποθέτηση ενός μοσχεύματος στην καρδιά διαρκεί περίπου 10 λεπτά ενώ για δύο μοσχεύματα χρειάζεται μισή ώρα. Ολόκληρη η επέμβαση διαρκεί μιάμιση ώρα και αυτό είναι ένα από τα υπέρ της μεθόδου, αφού οι αντίστοιχες επεμβάσεις μπαϊπάς με εξωσωματική κυκλοφορία διαρκούν περίπου 3 ώρες.
Η επέμβαση με πάλλουσα καρδιά έχει μικρότερο κόστος κατά 20% και οι ασθενείς πηγαίνουν πιο γρήγορα (σε 3-4 ημέρες) στο σπίτι τους ενώ αν χρησιμοποιηθεί εξωσωματική κυκλοφορία σε 7 ημέρες. Επίσης η επέμβαση έχει λιγότερες επιπλοκές π.χ. αιμορραγίες, εγκεφαλικά επεισόδια, νεφρική ανεπάρκεια γιατί είναι πιο φυσιολογική, αφού η λειτουργία της καρδιά δεν σταματά. Αντιθέτως, όταν ο ασθενής συνδέεται με το μηχάνημα εξωσωματικής κυκλοφορίας η καρδιά και οι πνεύμονες σταματούν να λειτουργούν όση ώρα διαρκεί η επέμβαση και το μηχάνημα αναλαμβάνει να οξυγονώνει το αίμα και να κρατά τον ασθενή στη ζωή. Η σύνδεση αυτή μπορεί να είναι απαραίτητη αλλά έχει παρενέργειες ψυχικές και νευρολογικές, οι οποίες αποφεύγονται με την επέμβαση με πάλλουσα καρδιά. Με τη χρήση αρτηριακών μοσχευμάτων αποφεύγονται και οι τομές στην αορτή, οπότε μειώνεται και ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου μετά την επέμβαση.
Η επέμβαση αυτή όμως έχει ένα σοβαρό μειονέκτημα. Ο χειρουργός που θα την κάνει πρέπει να είναι πολύ έμπειρος, να έχει στο ενεργητικό του μεγάλο αριθμό επεμβάσεων και ευχέρεια. Και αυτό γιατί ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του για να ολοκληρώσει την επέμβαση είναι περιορισμένος. Αν δεν έχει το κατάλληλο επίπεδο εκπαίδευσης μπορεί να συμβούν τεχνικές μικροατέλειες στη διάρκεια της επέμβασης, όπως π.χ. στένωση στην αναστόμωση, και είναι πιο δυσχερής η αντιμετώπιση μικροεπιπλοκών, όπως οι επιμένουσες ταχυρρυθμίες. «Στη δική μας κλινική έχουμε εφαρμόσει την επέμβαση αυτή σε 11 ασθενείς και όλοι έχουν πάει πολύ καλά» επισημαίνει ο κ. Παττακός. «Για να γίνουν αυτές οι επεμβάσεις απαιτείται ομαδική και συντονισμένη εργασία, ένας γιατρός μόνος του δεν μπορεί να κάνει τίποτε. Πάντως το επίπεδο της καρδιοχειρουργικής στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει ανέβει πολύ. Ελάχιστοι πηγαίνουν πλέον σε κέντρα του εξωτερικού και αυτό είναι μεγάλο κέρδος για τη χώρα. Να σκεφθείτε ότι η ομάδα μας κάνει 6 επεμβάσεις την ημέρα, οι οποίες αν γίνονταν στο Λονδίνο, παραδείγματος χάριν, θα κόστιζαν 24 εκατομμύρια. Τα χρήματα αυτά θα έφευγαν από τη χώρα και εκτός αυτού θα ταλαιπωρούνταν πολύ περισσότερο και οι ασθενείς και οι συγγενείς τους. Και από ό,τι βλέπετε εφαρμόζουμε και πρωτοποριακές μεθόδους, όχι μόνο εμείς και άλλες ελληνικές καρδιοχειρουργικές κλινικές με πολύ καλά αποτελέσματα». Ισως καλύτερα από όσο θα ανέμενε και ο πιο κακόπιστος κριτής αν σκεφθεί κανείς ότι η ομάδα του κ. Παττακού, η οποία αποτελείται από 16 γιατρούς, κάνει τις περισσότερες επεμβάσεις στην Ευρώπη, 750 τον χρόνο και με επιτυχία 99%.
