Η ΖΩΗ τους απέκτησε χρώμα και φως κυριολεκτικά. Πριν δεν μπορούσαν καν να κοιτάξουν τον ήλιο, τα μάτια τους δεν άντεχαν το φως. Οταν σηκώνονταν από τον λήθαργο της ηρωίνης έπεφταν στον λήθαργο της αναζήτησης δόσης. Σήμερα ο Τάκης, η Μαρία, ο Νίκος, ο Παναγιώτης κοιτούν τη ζωή και χαμογελούν στο μέλλον. Ανοιξαν την πόρτα του νεοκλασικού στην οδό Ερεσού 40 και άφησαν πίσω τους τις πιάτσες θανάτου. Η Μαρία κοιτάει το ρολόι της, αυτή τη φορά όχι για να μη χάσει την ώρα που διακινείται «το πράμα», αλλά για να πάει στο μάθημα ισπανικών. Ο Γιώργος απλώνει τα χέρια του, αυτή τη φορά όχι για να δείξει τις «τρύπες», αλλά για να δείξει πόσο δυνατά είναι πια πηγαίνει κάθε μέρα σε γυμναστήριο. Ο Νίκος βγάζει μια φωτογραφία του αδελφού του, πρώτη φορά μετά από χρόνια κουβαλά στο πορτοφόλι του ένα αγαπημένο πρόσωπο. Εχει πια αρχίσει να νοιάζεται, να αγαπά και να αγαπιέται… Ο Παναγιώτης μόλις γύρισε από το λογιστικό γραφείο όπου εργάζεται. Αν και στα 33 του, αν και με σπουδές οικονομικών στον Καναδά, δεν είχε δουλέψει ποτέ…
Ολοι τους πρώην χρήστες ηρωίνης, έχουν ξαναβρεί την ελπίδα μετέχοντας στο Πειραματικό Πρόγραμμα Υποκατάστασης του Οργανισμού Καταπολέμησης Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ). «Ξαναγεννήθηκα. Ημουν ζωντανός – νεκρός, ένα κινούμενο ζόμπι. Τώρα κάθε μέρα που ξημερώνει μοιάζει με μια νέα αρχή. Η χορήγηση μεθαδόνης μου προσφέρει μια προσωρινή ασφάλεια για να μην ξαναπέσω στην ηρωίνη. Από την πρώτη μέρα όπου μπήκα στο πρόγραμμα άλλαξε η ζωή μου». Ο Τάκης είναι 36 ετών και κάνει χρήση ηρωίνης εδώ και 15 χρόνια. Εντάχθηκε στο πρόγραμμα υποκατάστασης τον Μάρτιο. Μετράει επτά μήνες που η ζωή του απέκτησε νόημα και χαρά. «Είχα πάει στο ΚΕΘΕΑ, στην “Ιθάκη”, για απεξάρτηση αλλά δεν άντεξα. Οταν έχεις ποτιστεί ως το μεδούλι από την ηρωίνη, δεν είναι δυνατόν να ακολουθήσεις πρόγραμμα “στεγνό”. Είχα φτάσει στα όρια. Να καταλάβεις ότι μπήκα στο νοσοκομείο και οι δύο μηριαίες φλέβες μου είχαν ένα “καρφιτσοκέφαλο” για να περνάει το αίμα. Πήγα στην Ολλανδία για να μπω σε πρόγραμμα αποτοξίνωσης και οι γιατροί μού είπαν “πήγαινε να πεθάνεις στην Ελλάδα, να είσαι τουλάχιστον κοντά στη μάνα σου”. Να που στην Ελλάδα το πρόγραμμα με τη μεθαδόνη με κράτησε ζωντανό. Κοίτα με. Ζω και ζω όμορφα πια». Ο Τάκης έχει γυρίσει σελίδα. Η καθημερινότητα έχει αποκτήσει ενδιαφέρον. «Παρακολουθώ σεμινάρια επαγγελματικής κατάρτισης της ΝΕΛΕ (Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης) στη Σχολή Τηλεμάρκετινγκ. Πριν, που ήμουν στην πρέζα, έκανα δουλειές του ποδαριού, δούλευα κατά καιρούς με ταξί δικό μου, αλλά το έβαλα υποθήκη για να έχω λεφτά για τη δόση μου. Ηθελα 40.000 δραχμές τη μέρα… Τώρα έφτιαξα τις σχέσεις μου με τους γονείς μου. Τους εκβίαζα πριν, τους απειλούσα, ήμουν επιθετικός. Και αυτοί τώρα έχουν ξαναγεννηθεί, σαν να πήραν 30 χρόνια ζωής».
Μια νεότερη κοπελιά προστίθεται στην παρέα. Είναι η Μαρία. Κάθεται δίπλα του. Συναντιούνται καθημερινά. Ερχονται και οι δύο στη Μονάδα για τη μεθαδόνη και για να παρακολουθήσουν ένα πρόγραμμα ψυχολογικής στήριξης που λειτουργεί εκεί. Η Μαρία είναι 28 ετών. «Για πρώτη φορά μετά από εννέα χρόνια δεν ζητάω τη δόση μου. Μπήκα στο πρόγραμμα με τη μεθαδόνη πριν από τρεις μήνες. Τι να πω; Αρχισα ξανά να νιώθω. Δεν είχα αισθήσεις πριν ούτε αισθήματα. Μόνο τη δόση είχα στο μυαλό μου. Τώρα κάνω ξανά όνειρα, έμαθα να αγαπώ τον εαυτό μου. Γεύομαι μικροχαρές της ζωής. Βγάζω βόλτα τον σκύλο μου, φτιάχνω το σπίτι μου και το χαίρομαι. Πήρα μια σκηνή και πήγα στο Σούνιο για να βρεθώ κοντά στη φύση, να βλέπω τη θάλασσα… Αρχισα ισπανικά, θέλω να μάθω αγγλικά, θέλω να κερδίσω τον χαμένο χρόνο…». Νιώθει δυνατή. Αυτή τη φορά πιστεύει ότι θα τα καταφέρει να μην επιστρέψει στην «κόλαση». «Είχα πάει στην Ολλανδία για να βρω φτηνή ηρωίνη το ’94. Εκεί σκέφτηκα να πάω σε κέντρο απεξάρτησης. Εμεινα σε πρόγραμμα τρεις μήνες. Ε, μετά ρίχτηκα ως τα μπούνια στην “άσπρη”. Εγλειψα τον πάτο και με τη γλώσσα εκεί. Τώρα πιστεύω στον εαυτό μου. Κάποια στιγμή θα σταματήσω και τη μεθαδόνη».
Αρπάζει την τελευταία της κουβέντα ο Νίκος, που διανύει 20 χρόνια χρήσης… «Είμαι 39 χρόνων και έχω περάσει από όλα τα στάδια του εξευτελισμού της προσωπικότητάς μου για να εξασφαλίσω τη δόση μου. Εκλεψα, έγινα βαποράκι, πήγα φυλακή. Προσπάθησα να ξεκόψω, πήγα σε κλινικές, μετά στο “18 άνω” για απεξάρτηση. Αλλά δεν τα κατάφερα. Ξέρεις πόσο άτιμο είναι το κύκλωμα του εμπορίου ναρκωτικών. Σε κυνηγά. Δεν θέλει να σε δει “καθαρό”. Να, πριν από μερικές μέρες έκαναν απειλητικά τηλεφωνήματα στον Τάκη. Του είπαν ότι βγήκε ο “φαντομάς” από τη φυλακή και δεν θα τον αφήσει σε χλωρό κλαρί. Σήμερα, όμως, όλοι μας όσοι έχουμε μπει στο πρόγραμμα με τη μεθαδόνη δεν θα κάνουμε πίσω. Να ξέρεις ότι αυτό το πρόγραμμα είναι μεγάλος κίνδυνος για τα οργανωμένα κυκλώματα εμπορίου ηρωίνης». Ο Γιώργος, δίπλα του, έχει πλατύ χαμόγελο. Ετσι νιώθει και εκείνος. Δεν θέλει να λέει μεγάλα λόγια αλλά είναι αποφασισμένος. «Η υπεραισιοδοξία δεν είναι καλός σύμβουλος. Και τις άλλες φορές που προσπάθησα, ο ενθουσιασμός με έφερε από κάτω. Ελεγες “είμαι εντάξει τώρα, να πιω μια ψιλή και δεν τρέχει τίποτα… Ε, αυτή η ψιλή είναι μια και από την αρχή. Τώρα είμαι όμως αποφασισμένος να ζήσω, να ζήσω. Το λέω συνέχεια στον εαυτό μου. Δεν θα επιτρέψω σε κανέναν πια να μου κλέψει ούτε ένα δευτερόλεπτο από την προσωπική μου ελευθερία. Η μεγαλύτερη μαστούρα είναι να ζεις πραγματικά. Γιατί έχει ωραίο “φλας”. Ξέρεις πιο είναι το καλό “φλας”; Να σηκώνεσαι το πρωί και να μιλάς στους γονείς σου και στον αδελφό σου. Να λες καλημέρα στον γείτονα. Να λες καλημέρα και στον εαυτό σου. Καταλαβαίνεις;».
Το πρόγραμμα υποκατάστασης τους ανοίγει δρόμους. Δεν περιορίζεται στη χορήγηση μεθαδόνης. Τους στηρίζει ψυχολογικά και τους δίνει δυνατότητες ακόμη και εύρεσης εργασίας. «Μαθαίνω την τέχνη του ηλεκτροσυγκολλητή», λέει ο Γιώργος. «Μέσα από τη Μονάδα μού έδωσαν την ευκαιρία για κατάρτιση επαγγελματική. Παίρνω την επιδότηση και συγχρόνως μαθαίνω και κάτι. Εχουμε όλοι συνέλθει ακόμη και στην εμφάνιση. Αν φτιάξουμε και τα δόντια μας, που έχουν χαλάσει από τη χρόνια χρήση, θα γίνουμε και ωραίοι». Γελούν και κοιτάζονται… Εχουν γίνει μια παρέα που ο ένας στηρίζει τον άλλο. Ο Παναγιώτης τους περιγράφει «φάσεις» από ασκήσεις στο γυμναστήριο που πηγαίνει. Αθλητικός τύπος, προτιμά να περνά τον ελεύθερο χρόνο του κάνοντας γυμναστική. «Φροντίζω το σώμα μου. Πριν ήξερα μόνο να το σκοτώνω». Η Μαρία, στο μεταξύ, μιλάει με τον Σπύρο. Συζητούν για κάποιο φίλο που θέλει να ενταχθεί στο πρόγραμμα. «Πρέπει να γίνουν και άλλες μονάδες χορήγησης μεθαδόνης. Ξέρεις, έρχονται κλαίγοντας φίλοι μας και μας ρωτούν πώς θα καταφέρουν να μπουν. Ακολουθείται η σειρά των αιτήσεων. Κανένας δεν μπορεί να την προσπεράσει για να βάλει κάποιον. Το πιστεύεις ότι έχουν σκεφτεί κάποιοι να κάνουν εικονικούς γάμους, για να πάρουν περισσότερα μόρια και να προχωρήσει η αίτησή τους;». Θέλουν να μετακομίσει ο ΟΚΑΝΑ
Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ της Μονάδας Αθηνών στα Εξάρχεια, όπου εφαρμόζεται το πειραματικό πρόγραμμα υποκατάστασης του ΟΚΑΝΑ με χορήγηση μεθαδόνης, αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική όσο και απαραίτητη πρωτοβουλία που, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, βοηθά αποτελεσματικά τους πρώην χρήστες ηρωίνης. Η εγκατάστασή της, όμως, στη συγκεκριμένη περιοχή, σε ένα τριώροφο κτίριο επί της οδού Ερεσού 40, στα Εξάρχεια, προκάλεσε εξ αρχής την αντίδραση των κατοίκων της περιοχής. Η άποψη του κ. Ακη Καραϊωσηφίδη, προέδρου του Συλλόγου Κατοίκων, Επαγγελματιών και Εργαζομένων Εξαρχείων, δεν θα μπορούσε να είναι πιο χαρακτηριστική: «Είναι σαν να φτιάχνουμε ένα κέντρο αδυνατίσματος στο βάθος ενός ζαχαροπλαστείου»!
Τι εννοεί με αυτό; Την «ατυχέστατη», όπως την χαρακτηρίζει, θέση όπου αποφασίστηκε να λειτουργήσει η Μονάδα Αθηνών. Κατ’ αρχήν ξεκαθαρίζει, εκ μέρους των περισσότερων κατοίκων και εργαζόμενων στην περιοχή, ότι η ιδέα της εφαρμογής ενός τέτοιου προγράμματος δεν τους βρίσκει αντίθετους. Η επιλογή όμως της οδού Ερεσσού, υποστηρίζει, η οποία βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από την πλατεία Εξαρχείων, τόπο όπου συχνάζουν καθημερινώς αρκετοί τοξικομανείς, δεν βοηθά ούτε τα άτομα που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα χορήγησης μεθαδόνης αλλά ούτε και τους κατοίκους της περιοχής. «Είναι δυνατόν να βάζεις σε πειρασμό άτομα που ακόμη είναι ευάλωτα, όταν θα τα πλησιάσει κάποιος χρήστης για να τους πουλήσει μια δόση; Πρέπει να έχουν ατσαλένια νεύρα».
Πέραν αυτού, όμως, ο κ. Καραϊωσηφίδης τονίζει ότι, σε μια ζώνη αμιγούς κατοικίας, δεν θα έπρεπε να λειτουργούν τέτοιες μονάδες. «Πρόσφατα, ένας νεαρός που, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, μετέχει στο πρόγραμμα χορήγησης μεθαδόνης κυνήγησε μία κυρία με το παιδί της και όταν αυτή κατόρθωσε να μπει σε μια πολυκατοικία, αυτός έσπασε την τζαμαρία». Το γεγονός επιβεβαίωσε και ο διοικητής του Αστυνομικού Τμήματος Εξαρχείων κ. Κων. Πολίτης, ο οποίος δήλωσε ότι πολλοί κάτοικοι της περιοχής διαμαρτύρονται στους αστυνομικούς για τη λειτουργία της Μονάδας στην περιοχή. Τα μέλη του Συλλόγου Εξαρχείων, πάντως, έχουν προτείνει τη μετεγκατάσταση της Μονάδας στο κτίριο των Πρώτων Βοηθειών του Ερυθρού Σταυρού, στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου, που τώρα πλέον δεν λειτουργεί. «Το κτίριο όμως υπάρχει, βρίσκεται σε κεντρικότατο σημείο της Αθήνας και, κυρίως, έχει την υποδομή ενός νοσοκομειακού κτιρίου», επισημαίνει ο κ. Καραϊωσηφίδης.
