Κατά την πρόσφατη επίσκεψή μου στο Μπαχρέιν, είχα τη χαρά και την τιμή να γνωρίσω από κοντά τον Sheikh Rashid bin Khalifa Al Khalifa. Η γνωριμία αυτή μου άφησε μια ιδιαίτερα έντονη εντύπωση, όχι μόνο για το έργο του, αλλά κυρίως για τον ίδιο ως άνθρωπο.
Από την πρώτη στιγμή αυτό που με εντυπωσίασε ήταν η ηρεμία, η ευγένεια και η διακριτική του παρουσία. Πρόκειται για έναν άνθρωπο με εσωτερική ισορροπία, που συνδυάζει τη στοχαστικότητα με μια αβίαστη απλότητα. Πίσω από το κύρος του θεσμικού του ρόλου αναδεικνύεται μια προσωπικότητα ουσιαστική και προσιτή, με μια ειλικρινή αφοσίωση στην τέχνη και τον πολιτισμό.
Η επίσκεψή μου στο RAK Art Foundation αποτέλεσε μια ιδιαίτερα ουσιαστική εμπειρία. Μέσα από τα έργα του αναδύεται μια βαθιά σχέση με το φως, τον χώρο και τη σιωπή, στοιχεία που διαπερνούν συνολικά τη σκέψη και την καλλιτεχνική του προσέγγιση. Το έργο του διατηρεί μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ακρίβεια και την ατμόσφαιρα, δημιουργώντας μια αίσθηση ηρεμίας και εσωτερικής συγκέντρωσης.
Πέρα από την προσωπική του καλλιτεχνική πορεία, ο Sheikh Rashid bin Khalifa Al Khalifa έχει συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτιστικού τοπίου του Μπαχρέιν, υποστηρίζοντας νέους δημιουργούς και ενισχύοντας τον διάλογο μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών.
Η συζήτηση που ακολουθεί αποτυπώνει αυτή τη σύνθετη ταυτότητα ενός δημιουργού που παραμένει βαθιά συνδεδεμένος με τον τόπο του και ενός ανθρώπου που αντιλαμβάνεται την τέχνη ως μέσο επικοινωνίας και κατανόησης.
Σε ποια ηλικία συνειδητοποιήσατε για πρώτη φορά ότι η τέχνη αποτελούσε κάτι περισσότερο από ένα απλό ενδιαφέρον, ότι ήταν κάτι στο οποίο θέλατε να αφιερώσετε τη ζωή σας, και πώς αντέδρασε η οικογένειά σας στην απόφασή σας να ακολουθήσετε αυτόν τον δρόμο;
«Γύρω στα 15 μου χρόνια άρχισα να εκδηλώνω ενδιαφέρον για την τέχνη – κυρίως επηρεασμένος από τον μεγαλύτερο αδελφό μου, ο οποίος ζωγράφιζε εκείνη την περίοδο, αλλά και μέσω της ενθάρρυνσης που είχα στο σχολείο. Οι δάσκαλοί μας μάς έδωσαν ευκαιρίες να δουλέψουμε σε καμβά, ακόμη και σε τοιχογραφίες, κάτι που ήταν πολύ συναρπαστικό. Αρχισα να λαμβάνω θετικό ενδιαφέρον από τους συμμαθητές και την οικογένεια, και αυτή η ενθάρρυνση με συνόδευσε».
Γεννηθήκατε στη Ρίφα, στο Βασίλειο του Μπαχρέιν, σε ένα τοπίο που ορίζεται από το φως της ερήμου και τον γαλάζιο ορίζοντα. Πώς διαμόρφωσε αυτό το περιβάλλον όχι μόνο την οπτική σας αντίληψη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τον κόσμο;
«Η Ρίφα, εκείνη την εποχή, φάνταζε σαν να βρισκόταν στη μέση του πουθενά – μακριά από την πρωτεύουσα, αρκετά άγονη. Είχε ωστόσο μια πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Η γαλήνη της ερήμου, τα ήσυχα τοπία και ιδιαίτερα τα όμορφα ηλιοβασιλέματα με επηρέασαν έντονα. Ταυτόχρονα έρχονταν οι καταιγίδες και η ορατότητα μειωνόταν. Αυτή η αντίθεση – ανάμεσα στο διαυγές και το θαμπό – μου έδωσε μια πρώιμη αίσθηση της αφαίρεσης στην τέχνη. Αργότερα, όταν είδα έργα του Ουίλιαμ Τέρνερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ατμοσφαιρικοί, ομιχλώδεις πίνακές του μου θύμισαν πολύ εκείνα τα σκονισμένα, θυελλώδη τοπία».
Αργότερα, ακολουθήσατε σπουδές επάνω στην τέχνη στο Ηνωμένο Βασίλειο στις αρχές της δεκαετίας του 1970, μια καθοριστική περίοδο τόσο πολιτισμικά όσο και καλλιτεχνικά. Τι σας πρόσφερε αυτή η εμπειρία, τεχνικά και πνευματικά, που ίσως να μην είχατε ανακαλύψει αν είχατε παραμείνει στο Μπαχρέιν;
«Το ταξίδι στο Ηνωμένο Βασίλειο στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ήταν πραγματικά μια αποκάλυψη. Το να έχω τη δυνατότητα να επισκέπτομαι μουσεία και γκαλερί και να βλέπω από κοντά παγκοσμίου φήμης έργα τέχνης ήταν μια απίστευτη εμπειρία. Στο κολέγιο καλών τεχνών είχα επίσης την ευκαιρία να παρακολουθήσω μαθήματα σε τεχνικό επίπεδο με πιο δομημένο τρόπο και να γνωρίσω άλλους καλλιτέχνες. Μου πρόσφερε μια ευρύτερη κατανόηση τού τι συνέβαινε στον κόσμο της τέχνης εκείνη την εποχή».
Η καριέρα σας εκτείνεται στην άσκηση των τεχνών, την υποστήριξη του πολιτισμού και την κοινωνική προσφορά. Αυτοί οι τομείς λειτουργούν ανεξάρτητα στη ζωή σας ή τελικά συγκλίνουν στο πλαίσιο της δημιουργικής διαδικασίας;
«Νιώθω ότι είναι ευθύνη μου να υποστηρίζω ανερχόμενους καλλιτέχνες στο Μπαχρέιν και να ενθαρρύνω και διεθνείς εικαστικούς να το επισκεφθούν. Είναι κάτι για το οποίο είμαι περήφανος. Δεν παρεμβαίνει στη δική μου καλλιτεχνική πρακτική – απεναντίας, με εμπνέει και με παρακινεί να προσφέρω περισσότερα. Ο χρόνος μου στη δημόσια ζωή με δίδαξε επίσης πολλά. Μου επέτρεψε να κάνω ένα βήμα πίσω κατά καιρούς και να δω τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική γωνία, κάτι που μου ήταν χρήσιμο».
Οταν επιστρέφετε στα πρώιμα τοπία και τα μεταγενέστερα αφηρημένα έργα σας, τι αισθάνεστε ότι έχει αλλάξει περισσότερο και τι έχει παραμείνει σταθερό;
«Πιστεύω ότι κάθε καλλιτέχνης φέρει μια συγκεκριμένη συνέχεια στο έργο του, ανεξάρτητα από το ύφος. Είτε πρόκειται για τοπιογραφία είτε για αφαίρεση, υπάρχουν πάντα συνδέσεις – σε σχήματα, χρώματα και κίνηση. Στην περίπτωσή μου, η λεπτότητα του χρώματος έχει παραμείνει σταθερή στο σύνολο της δουλειάς μου όλα αυτά τα χρόνια».
Τα έργα σας μεταβάλλονται με την κίνηση του παρατηρητή. Σχεδιάζετε συνειδητά την αντίληψη και κάνετε τον θεατή να συνειδητοποιήσει τη δική του φυσική παρουσία σε σχέση με το έργο τέχνης;
«Ναι, σε μεγάλο βαθμό. Το έργο μου έχει σκοπό να είναι διαδραστικό με τη σωματική έννοια. Ο θεατής πρέπει να κινείται από τη μία πλευρά στην άλλη για να το βιώσει πλήρως. Με αυτόν τον τρόπο, γίνεται μέρος του ίδιου του έργου τέχνης».
Το έργο σας συνδέεται βαθιά με το φως. Τι σημαίνει το φως για εσάς προσωπικά;
«Το φως είναι τα πάντα. Η ίδια η ζωή υπάρχει μέσα από το φως. Βλέπουμε το χρώμα λόγω του φωτός, και ακόμη και τα μύχια συναισθήματά μας επηρεάζονται από τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβανόμαστε. Συνεπώς, για εμένα, το φως είναι απολύτως απαραίτητο – τόσο στη ζωή όσο και στην τέχνη».
Η σιωπή και η ακινησία φαίνονται ενσωματωμένες στις συνθέσεις σας. Για εσάς η δημιουργία είναι πιο κοντά στον διαλογισμό ή στον σχεδιασμό;
«Είναι στην πραγματικότητα ένας συνδυασμός και των δύο. Υπάρχει ένα στοιχείο σχεδιασμού στο έργο, αλλά και μια αίσθηση ακινησίας και ηρεμίας, που είναι πιο κοντά στον διαλογισμό. Αυτή η ισορροπία είναι κάτι που προσπαθώ να επιτύχω».
Πόσο σημαντικός είναι ο διεθνής διάλογος για εσάς ως καλλιτέχνη; Αλλάζει μια έκθεση στο εξωτερικό τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζετε το δικό σας έργο;
«Ο διεθνής διάλογος είναι πολύ σημαντικός. Το να γίνονται εκθέσεις στο εξωτερικό και να προσκαλούνται καλλιτέχνες στο Μπαχρέιν δημιουργεί μια πολύτιμη ανταλλαγή. Μας επιτρέπει να δούμε τι κάνουν οι άλλοι και να μοιραστούμε τη δική μας οπτική πέρα από το τοπικό μας πλαίσιο».
Εχετε επισημάνει ότι τα έργα σας πρέπει να βιώνονται σωματικά για να γίνουν πλήρως κατανοητά. Στην εποχή της ψηφιακής θέασης και των εικόνων που δημιουργούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί η αντίληψη να αναπαραχθεί εικονικά ή μόνο να προσομοιωθεί;
«Κατά την άποψή μου, το έργο τέχνης πρέπει να βιώνεται σωματικά. Μπορείτε να το δείτε σε μια οθόνη, φυσικά, αλλά δεν είναι το ίδιο. Οταν στέκεστε δίπλα σε ένα έργο και το παρατηρείτε πραγματικά, έχει μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Αυτή η φυσική παρουσία είναι πολύ σημαντική».
«Νιώθω ότι είναι ευθύνη μου να υποστηρίζω ανερχόμενους καλλιτέχνες στο Μπαχρέιν και να ενθαρρύνω και διεθνείς εικαστικούς να το επισκεφθούν»
Μέσω του RAK Art Foundation έχετε δημιουργήσει μια πλατφόρμα που υποστηρίζει καλλιτέχνες και διεθνείς πολιτιστικές ανταλλαγές. Ποιο όραμα οδήγησε στην ίδρυσή του και ποια πολιτιστικά κενά ελπίζατε να αντιμετωπίσετε;
«Μέσω του RAK Art Foundation δημιουργήσαμε μια πλατφόρμα για την υποστήριξη καλλιτεχνών και την ενθάρρυνση των διεθνών ανταλλαγών. Μία από τις πρωτοβουλίες μας, το Art Station, φέρνει κοντά ντόπιους και διεθνείς καλλιτέχνες μέσω residencies και εργαστηρίων. Αφορά τη δημιουργία διαλόγου και κοινών εμπειριών».
Oταν επισκέπτεστε ένα μουσείο ή μια γκαλερί ως θεατής, τι τραβάει πρώτα την προσοχή σας;
«Το πρώτο πράγμα που έλκει την προσοχή μου είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται το έργο – το περιβάλλον, ο φωτισμός. Η παρουσίαση είναι πολύ σημαντική. Οταν αυτό πάει καλά, το έργο τέχνης μπορεί πραγματικά να μιλήσει από μόνο του».
Πώς ορίζετε την ομορφιά σήμερα στην τέχνη και ίσως και πέρα από αυτή;
«Δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς την ομορφιά – μας περιβάλλει με πολλές μορφές, είτε στη φύση είτε στην τέχνη. Φέρνει μια αίσθηση ευτυχίας και νοήματος στη ζωή. Από πολλές απόψεις, η εκτίμηση του ωραίου είναι μέρος αυτού που μας ορίζει ως ανθρώπους».
Τι θα ελπίζατε να νιώσει ένας νέος καλλιτέχνης στο Μπαχρέιν όταν στέκεται μπροστά στο έργο σας;
«Ελπίζω οι νέοι καλλιτέχνες να εμπνέονται όταν βλέπουν το έργο μου. Αυτό ήταν κάτι που βίωσα και ο ίδιος βλέποντας το έργο προηγούμενων καλλιτεχνών και θα ήθελα να μεταδώσω αυτό το συναίσθημα».
Αν μπορούσατε να περιγράψετε το καλλιτεχνικό σας ταξίδι με μία μόνο λέξη, ποια θα ήταν και γιατί;
«Θα περιέγραφα το ταξίδι μου ως “τυχερό”. Ημουν τυχερός που έλαβα την εκπαίδευση που επιθυμούσα και την ενθάρρυνση από την οικογένεια και τους φίλους. Ποτέ δεν ένιωσα την ανάγκη να αλλάξω κατεύθυνση – μπόρεσα να συνεχίσω το μονοπάτι μου».
Μιλώντας ως ένας παθιασμένος συλλέκτης με μια αξιοσημείωτη προσωπική συλλογή, ποιος καλλιτέχνης θα λέγατε ότι κατέχει μια ιδιαίτερα ξεχωριστή θέση για εσάς και αν θα μπορούσατε να αποκτήσετε οποιοδήποτε έργο τέχνης στον κόσμο σήμερα, ποιο θα ήταν και τι σας έλκει σε αυτό;
«Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ δεν στόχευα να γίνω συλλέκτης. Προέκυψε φυσικά. Ξεκίνησα στηρίζοντας ντόπιους καλλιτέχνες και με την πάροδο του χρόνου άρχισα να αποκτώ έργα από εκθέσεις που επισκεπτόμουν, τόσο στο Μπαχρέιν όσο και στο εξωτερικό. Η συλλογή μεγάλωσε χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο. Οσο για αγαπημένους καλλιτέχνες, είναι δύσκολο να επιλέξω – καθένας φέρει κάτι μοναδικό και αυτή η ποικιλομορφία είναι που καθιστά την τέχνη τόσο ενδιαφέρουσα».
