«Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της στέγης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να χτίσουμε 10 εκατομμύρια κατοικίες»: Αυτό σημείωσε ο ισπανός ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), Μπόρχα Λαράθ Χιμένεθ, εισηγητής της ειδικής επιτροπής για τη στεγαστική κρίση στην ΕΕ, κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας του με έλληνες δημοσιογράφους, στο πλαίσιο ενημέρωσης για τη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα και την ΕΕ, την οποία οργάνωσε το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα. Στη διαδικτυακή συνάντηση συμμετείχαν επίσης η Μαρία Ζαχαρία, ευρωβουλευτής της Πλεύσης Ελευθερίας, μόνιμο μέλος της ειδικής επιτροπής και ο Γιάννης Μανιάτης, ευρωβουλευτής του ΠαΣοΚ και αντιπρόεδρος της ομάδας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών, αναπληρωματικό μέλος της ειδικής επιτροπής.
Πρόκειται για την πρώτη έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη στεγαστική κρίση στην ΕΕ και το γεγονός ότι εγκρίθηκε, στις 10 Μαρτίου, από την ολομέλεια του Σώματος, με μεγάλη πλειοψηφία (367 ψήφους υπέρ, 84 αποχές και 166 κατά) καταδεικνύει ότι το ζήτημα αποτελεί μείζον πρόβλημα που αφορά όλες τις χώρες-μέλη της ΕΕ.
2010, έτος καμπή για τη στεγαστική κρίση στην ΕΕ
Από το 2010, ο τιμές των ενοικίων στις χώρες μέλη της ΕΕ αυξήθηκαν κατά 30% και οι τιμές αγοράς των κατοικιών, κατά 60%. «Δεν πρόκειται για πρόβλημα που αφορά μόνον την Ελλάδα», τόνισε ο Μπόρχα Λαράθ, έχοντας προφανώς γνώση της οξύτητας του προβλήματος στη χώρας μας, «αλλά όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο». Το 10% των Ευρωπαίων δαπανούν περισσότερο από το 40% των εισοδημάτων τους για τις στεγαστικές τους ανάγκες. Υπάρχει πολύ μεγάλη έλλειψη προσφοράς κατοικιών, γεγονός που επιδεινώθηκε από το ότι την τελευταία πενταετία εξεδόθησαν στην ΕΕ, 20% λιγότερες οικοδομικές άδειες για την ανέγερση κατοικιών.
Προτάσεις της ειδικής επιτροπής γύρω από τέσσερις άξονες
Η έλλειψη στέγης, όπως τόνισε ο ισπανός ευρωβουλευτής, έχει σημαντικές κοινωνικές επιπτώσεις στην ΕΕ, ως προς την όξυνση του δημογραφικού προβλήματος, την ανταγωνιστικότητα, την οικονομία και εν τέλει, το μέλλον της Ευρώπης. Για την αντιμετώπιση του στεγαστικού, η έκθεση της ειδικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου διατυπώνει δέσμες μέτρων γύρω από τέσσερα ζητήματα:
- Πρώτον, τη σημασία των δήμων και των περιφερειών. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να παράσχουν κίνητρα στους δήμους και τις περιφέρειες, για την προώθηση της κατασκευής, της ανακαίνισης και της αναπροσαρμογής της χρήσης κατοικιών εντός των περιοχών τους, καθώς και να απλουστεύσουν τις διαδικασίες αδειοδότησης. «Έχουμε να κάνουμε με 27 χώρες μέλη, με διαφορετικές συνθήκες σε κάθε μία», τόνισε ο Μπόρχα Λαράθ, «οπότε οι δήμοι και οι περιφέρειες έχουν καθοριστικό ρόλο».
- Δεύτερο ζήτημα, είναι η ανάγκη για αύξηση της προσφοράς προσιτής στέγης: Θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, ώστε να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στις πολιτικές τους για την κατασκευή κατοικιών, ακόμη και σε περιοχές που δε θεωρούνται ελκυστικές.
- Το τρίτο ζήτημα, αφορά την ανάγκη αύξησης των επενδύσεων και την προσφορά συνεταιριστικών, κοινωνικών και μη κερδοσκοπικών μοντέλων κατοικιών. Για να επιτευχθεί αυτό, οι συντάκτες της έκθεσης ζητούν να υπάρξει κοινός ρυθμιστικός έλεγχος από την Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ, η οποία ενδέχεται να παρεμποδίζει την προσφορά στέγης οικονομικά προσιτής.
- Τέταρτο ζήτημα, οι φορολογικές διευκολύνσεις: Τα κράτη μέλη θα πρέπει να υιοθετήσουν αποτελεσματικό και βασιζόμενο σε κίνητρα, φορολογικό σύστημα για τις στεγαστικές πολιτικές.
Επιπροσθέτως, ο ισπανός ευρωβουλευτής επεσήμανε την έλλειψη πλήρως εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού στον κατασκευαστικό τομέα, και ζήτησε να δοθούν κίνητρα για την προσέλευση και την εκπαίδευση ανάλογου εργατικού δυναμικού. Ο Λαράθ συμφώνησε με την επισήμανση του Βήματος ότι το εκπαιδευμένο αυτό εργατικό δυναμικό συνδέεται άμεσα και με τη μετανάστευση. Αναφορικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, έχουν γίνει βήματα βελτίωσης, όμως, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, εξακολουθούν να υπάρχουν κανονιστικά κενά, τα οποία θα πρέπει να ρυθμιστούν. Την προσπάθεια της αντιμετώπισης του Δημογραφικού θα πρέπει να συνδράμει και η Εurostat, διότι «χρειαζόμαστε», όπως είπε ο Λαράθ, «πιο εξειδικευμένα στοιχεία για να αποκρυπτογραφήσουμε το μέγεθος του στεγαστικού προβλήματος στην ΕΕ».
Η σημασία του ξεχωριστού χαρτοφυλακίου για τη στέγαση και του αρμοδίου επιτρόπου
Θετικό πάντως κρίνεται το γεγονός ότι η ΕΕ, απέκτησε μετά τις ευρωεκλογές του 2024, επίτροπο για τη στέγαση, τον Νταν Γιόργκενσεν, δανό επίτροπο Ενέργειας, ο οποίος ανέλαβε και το χαρτοφυλάκιο για τη Στέγαση. Όπως αποκάλυψε ο σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης, όταν τον συνεχάρη, επί τη αναλήψει των καθηκόντων του, ο Γιόργκενσεν, του είπε: «Ξέρω ακριβώς τι χρειαζόμαστε. Δώστε μου λεφτά».
Ο ευρωβουλευτής του ΠαΣοΚ αναφέρθηκε στον γόνιμο διάλογο που διεξάγεται επί του Στεγαστικού, σε όλες σχεδόν τις πτέρυγες του Ευρωκοινοβουλίου, ενώ σημείωσε την πολύ θετική εμπειρία των κοινωνικών κατοικιών, που έχει αποκτηθεί σε χώρες όπως η Αυστρία και η Ολλανδία. Μιλώντας για την Ελλάδα, επεσήμανε ότι βρίσκεται σε δυσχερέστερη θέση σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ, καθώς κι ότι, ενώ οι τιμές των ενοικίων στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 15% την τελευταία 15ετία, στη χώρα μας, μόνον την τελευταία πενταετία, αυξήθηκαν κατά 45 % – αντίστοιχες ήταν οι αυξήσεις και στις τιμές των κατοικιών.
Προτάσεις των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών
Ο σοσιαλιστής ευρωβουλευτής διέκρινε και μια αλλαγή δομικού χαρακτήρα: «Μέχρι τώρα, οι κατοικίες κατασκευάζονταν για μεγαλύτερες οικογένειες, όμως στην Ευρώπη, τα μεγέθη, πλέον, των νοικοκυριών, είναι μικρότερα, άρα πρέπει να δούμε πως θα προσαρμόσουμε το οικιστικό απόθεμα στα νέα δεδομένα». Σημειωτέον ότι ο μέσος πολίτης, στο μέσο ευρωπαϊκό νοικοκυριό δίνει το 20% του εισοδήματός του για στέγη, ενώ στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό υπερβαίνει το 35%.
Μια ενδιαφέρουσα και άγνωστη εν πολλοίς, επισήμανση του Μανιάτη ήταν ότι το 80% του κτιριακού αποθέματος της ΕΕ, είναι εντελώς ακατάλληλο να στεγάσει τα εκατομμύρια των Ευρωπαίων με αναπηρία. Αναφορικά με τις προτάσεις των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών για την αντιμετώπιση του προβλήματος, ο Μανιάτης τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι προτείνεται η συνολική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ύψους 300 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων, τα 100 δισεκατομμύρια ως άμεσες επιχορηγήσεις για κοινωνική κατοικία, ενώ προτείνεται επίσης και η εξαίρεση των δημοσίων επενδύσεων σε στέγαση από το Σύμφωνο Σταθερότητας.
Η ιδέα της κοινωνικής αντιπαροχής
Με αφορμή την κοινωνική κατοικία, υπενθυμίζεται ότι από το 2022, η κυβέρνηση Μητσοτάκη διατύπωσε την ιδέα της «κοινωνικής αντιπαροχής», ως μοντέλο αξιοποίησης δημόσιας γης ή ακινήτων, προκειμένου να κατασκευαστούν κατοικίες με συμμετοχή ιδιωτών, με αντάλλαγμα μέρος των διαμερισμάτων ή της εκμετάλλευσης. Πηγές στο «Βήμα» αναφέρουν ότι η έννοια της κοινωνικής αντιπαροχής εξακολουθεί να παραμένει ασαφής για πολλούς μηχανικούς. Υπάρχουν και υπέρμαχοι της ιδέας, ενώ πολλοί την κρίνουν σωστή ως σύλληψη, αλλά δύσκολη στην εφαρμογή της.
Σύμφωνα με τη Μαρία Ζαχαρία, ευρωβουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας, η οποία είναι ανεξάρτητη ευρωβουλευτής και δεν ανήκει σε πολιτική ομάδα ευρωβουλευτών, ούτε η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά ούτε η πολιτική της ΕΕ για την αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος, έχουν αποτέλεσμα. «Η κατοικία έπαψε να αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό αγαθό, αντιμετωπίζεται πλέον ως επενδυτικό assset. Θεωρώ ότι η ΕΕ έχει τεράστια ευθύνη για τη σημερινή στεγαστική κρίση, διότι κινήθηκε στη λογική της πλήρους απελευθέρωσης της αγοράς και όχι της κοινωνική προστασίας», τόνισε.
Η ευρωβουλευτής έθεσε στην ειδική επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου για τη στεγαστική κρίση, της οποίας είναι μέλος, ζητήματα όπως οι μαζικές αγορές κατοικιών από funds ή το πρόγράμμα της Golden Visa, με το οποίο, όπως είπε, η επιτροπή δεν ασχολήθηκε καθόλου – κάτι που επιβεβαίωσε και ο Μπόρχα Λαράθ, σε σχετική ερώτηση που δέχτηκε. Ο Γιάννης Μανιάτης ήταν σαφής στη θέση του υπέρ της κατάργησης του προγράμματος Golden Visa στα νησιά και τη Θράκη.
