Δώδεκα χρόνια μετά το άτυπο δημοψήφισμα του 2014 και το βροντερό «όχι» που καταγράφηκε ενάντια στα τότε σχέδια για την ιδιωτικοποίηση του νερού η κοινωνία των πολιτών φιλοδοξεί να διοργανωθεί στη Θεσσαλονίκη το πρώτο στην ιστορία της χώρας θεσμικά κατοχυρωμένο δημοτικό δημοψήφισμα για τη δημιουργία ενός Μητροπολιτικού Πάρκου υψηλού πρασίνου και πολιτισμού στον χώρο της ΔΕΘ.

Ωστόσο μετά την παράδοση του φακέλου στη διοίκηση του δήμου Θεσσαλονίκης με τα ονόματα των 23.214 πολιτών που υποστηρίζουν το αίτημα για δημοψήφισμα η διαδικασία μετατρέπεται σε μία νομική διαμάχη που φρενάρει προς το παρόν τις προσπάθειες της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος για το θέμα της ανάπλασης της ΔΕΘ. Μέλη της πρωτοβουλίας αλλά και παρατάξεις της αντιπολίτευσης στο δήμο Θεσσαλονίκης καταλογίζουν στο δήμαρχο Θεσσαλονίκης «απροθυμία για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος, η οποία προέρχεται από τη σύμπλευση του με τα κυβερνητικά» ενώ από την πλευρά της η διοίκηση του δήμου κάνει λόγο για τήρηση της προβλεπόμενης νόμιμης διαδικασίας.

«Μη έγκυρη αίτηση»

Η διαμάχη ξεκίνησε όταν οι υπηρεσίες του δήμου Θεσσαλονίκης «γνωμοδότησαν» για τη μη εγκυρότητα του αιτήματος και δήλωσαν ότι δεν προχωρούν στην επεξεργασία και την επαλήθευση των στοιχείων που υποβλήθηκαν. Με επιστολή του προς την Οργανωτική Επιτροπή για τη διενέργεια δημοψηφίσματος ο Γενικός Γραμματέας του δήμου Θεσσαλονίκης, Μιχάλης Μήττας επισημαίνει την απουσία νόμιμων υπογραφών στη λίστα που κατατέθηκε, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Διεύθυνσης Μητρώου Πολιτών της Γενικής Διεύθυνσης Ποιότητας Ζωής του δήμου Θεσσαλονίκης.

Οι υπηρεσιακοί υπάλληλοι του δήμου αναφέρουν ότι ο κατάλογος φέρει ονοματεπώνυμα με αντίστοιχα πατρώνυμα, μητρώνυμα και έτη γέννησης χωρίς φυσικές ή ψηφιακές υπογραφές, όπως προβλέπεται από σχετικό άρθρο του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ΚΔΔ). Στο σχετικό έγγραφο που διαβιβάστηκε στη διοίκηση επισημαίνεται ότι «η κατάσταση που επισυνάπτεται στο αίτημα με ονοματεπώνυμα και τα αντίστοιχα πατρώνυμα, μητρώνυμα και έτη γέννησης, δεν φέρει τις απαιτούμενες υπογραφές, φυσικές ή ψηφιακές και επομένως, κατά την άποψη της Υπηρεσίας μας, δεν πληροί τον τύπο του άρθρου 3 ΚΔΔ, δεν ισοδυναμεί με αίτηση, ούτε με δήλωση βούλησης». Η Διεύθυνση Μητρώου επισημαίνει ότι «ελλείψει έγκυρης αίτησης θεωρούμε ότι δεν είναι δυνατή η περαιτέρω επεξεργασία και επαλήθευση των στοιχείων».

«Η πόλη χρειάζεται σοβαρότητα»

Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης σε γραπτή δήλωσή του σχετικά με το θέμα των υπογραφών αναφέρει ότι θα ζητηθεί γνωμοδότηση από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους επισημαίνοντας ότι η θετική στάση της διοίκησης του δήμου για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος «δεν άλλαξε και δεν πρόκειται να αλλάξει».

«Η νομιμότητα δεν είναι «τυπολατρία». Είναι προϋπόθεση Δημοκρατίας. Ένα δημοψήφισμα χωρίς τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών θα ήταν ευάλωτο σε ακυρώσεις και νομικές αμφισβητήσεις. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να εκθέσει τους πολίτες σε μια διαδικασία που μπορεί να καταπέσει. Για τον λόγο αυτό, πέρα από τη συμπλήρωση των υπογραφών σύμφωνα με το νόμο, θα ζητήσουμε και τη γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ώστε η διαδικασία να προχωρήσει απόλυτα σύννομα και θεσμικά θωρακισμένη. Καλώ όλους να σταθούν στο ύψος της θεσμικής ευθύνης τους. Η πόλη χρειάζεται σοβαρότητα και ενότητα, όχι εύκολες εντυπώσεις και κυρίως όχι διχαστικές προσεγγίσεις που τόσο πολύ έχουν επιβαρύνει την πρόοδο της Θεσσαλονίκης τα τελευταία χρόνια. Αναμένουμε την υποβολή των απαιτούμενων υπογραφών και τη γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου, ώστε να προχωρήσουμε άμεσα στη νόμιμη διαδικασία. Ας μη χαθεί μια ακόμη ευκαιρία για τη Θεσσαλονίκη».

«Θεσμική και δημοκρατική εκτροπή»

Από την πλευρά της η Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος για το θέμα της ΔΕΘ απάντησαν ότι πρόκειται για υπερέβησαν τις αρμοδιότητες που τους δίνει ο νόμος και «προχώρησαν σε αυθαίρετες ερμηνευτικές κατασκευές, προκειμένου να αποτρέψουν την διενέργεια του δημοψηφίσματος και την ελεύθερη έκφραση της βούλησης των δημοτών της Θεσσαλονίκης για ένα κρίσιμο θέμα της πόλης». Μάλιστα οι συνταγματολόγοι Ιφιγένεια Καμτσίδου, Ακρίτα Καϊδατζή και Χαράλαμπος Κουρουνδής, μέλη της ομάδας νομικής υποστήριξης της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος για τη ΔΕΘ τονίζουν ότι «οποιαδήποτε απόπειρα απόρριψης του αιτήματος των 23.214 δημοτών με προσχήματα δεν συνιστά απλώς εσφαλμένη ερμηνεία του νόμου, αλλά σοβαρή θεσμική και δημοκρατική εκτροπή».

Οι τρεις νομικοί σε κείμενό τους υποστηρίζουν ότι το αίτημα για δημοψήφισμα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, με τίτλο «Αιτήσεις προς τη Διοίκηση» καθώς δεν πρόκειται για διοικητική πράξη όπως ερμήνευσαν οι υπηρεσίες του δήμου. «Θα έπρεπε να είναι αυτονόητο ότι η προκήρυξη δημοψηφίσματος δεν συνιστά «έκδοση διοικητικής πράξης» κατά την έννοια του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, καθόσον με αυτή δεν κινείται οποιαδήποτε διοικητική, αλλά μια πολιτική συμμετοχική διαδικασία…

Με απλά λόγια, η διενέργεια δημοψηφίσματος δεν είναι το ίδιο, ούτε υπόκειται στην ίδια διαδικασία, με τη χορήγηση άδειας για τη λειτουργία καταστήματος υγειονομικού ενδιαφέροντος» αναφέρουν στο κείμενο τους οι οι τρεις νομικοί. Μάλιστα αναφέρουν ότι ενδεχόμενη άρνηση του Δήμου Θεσσαλονίκης να αποδεχθεί το αίτημα 23.214 πολιτών, δημοτών τουμε το πρόσχημα της επίκλησης του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, αποτελεί βαρύτατη δημοκρατική εκτροπή. «Ως διοικητική, θεσμική και πολιτική οντότητα, ο Δήμος υπάρχει χάριν των δημοτών του. Εάν επιλέξει να αντιμετωπίζει τους δημότες του, και μάλιστα μαζικά, ως εχθρούς θα απωλέσει όχι μόνο τον προορισμό αλλά και τη νομιμοποίησή του» καταλήγει το σχετικό κείμενο.

«Προσβολή για χιλιάδες δημότες που υπέγραψαν»

Για προσβολή προς τους δημότες της Θεσσαλονίκης που υπέγραψαν το αίτημα για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος και απροθυμία του δημάρχου να διοργανωθεί η σχετική ψηφοφορία κάνει λόγο η αντιπολίτευση στο δήμο.

«Εμείς εργαζόμαστε με τη σοβαρότητα που απαιτείται ώστε να βρεθεί νομική διέξοδος και να προχωρήσει η διαδικασία της προκειμένου η διενέργεια του ιστορικού δημοψηφίσματος να υλοποιηθεί χωρίς μακροχρόνιες νομικές διαμάχες που διχάζουν την πόλη. Δεν έχουμε αφήσει τα όπλα μας. Σε κάθε περίπτωση πάντως αναδείχθηκε αναμφισβήτητα η απροθυμία του δημάρχου για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος» δήλωσε στο Βήμα ο Σπύρος Πέγκας, επικεφαλής της δημοτικής παράταξη «Θεσσαλονίκη Για Όλους».

Από την πλευρά του ο Μιχάλης Τρεμόπουλος, δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης και μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος, αναφέρει ότι η κεντρική βούληση της κυβέρνησης αλλά και της πλειοψηφίας των αυτοδιοικητικών είναι «να εξαφανίσουν τον ίδιο το θεσμό των τοπικών δημοψηφισμάτων» καθώς σύμφωνα με το κείμενο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας, οι δυνατότητες που έδινε ο νόμος 4555/2018 καταργούνται, καθώς η πρωτοβουλία για τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων περνά ουσιαστικά στις διοικήσεις των δήμων, καθώς θα απαιτείται απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου με πλειοψηφία 2/3 του συνόλου των μελών και αναφέρεται ρητά ότι αυτά έχουν μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα.

«Δεν επιθυμούσαν και δεν επιθυμούν να διενεργηθεί το δημοψήφισμα και τώρα προσπαθούν να υποσκάψουν τη διαδικασία. Πρόκειται για μια πράξη αμφισβήτησης της λαϊκής κοινωνικής πλειοψηφίας που διχάζει την πόλη. Τους ενοχλεί το γεγονός ότι καταφέραμε να συγκεντρώσουμε τόσο μεγάλο αριθμό υπογραφών από τους δημότες. Αυτή η στάση προσβάλλει τους χιλιάδες ανθρώπους που υπέγραψαν το αίτημα. Εμείς πριν παραδώσουμε το φάκελο ελέγξαμε αν υπάρχουν διπλοεγγραφές ώστε να διευκολύνουμε και τη δουλειά των υπηρεσιών. Θα μπορούσαν να κάνουν ένα δειγματοληπτικό έλεγχο και να προχωρήσουμε. Σε καμία περίπτωση πάντως δεν μπορούμε να ανεχθούμε υπαινιγμούς και υπονοούμενα για την εντιμότητα όσων ασχολήθηκαν με τη διαδικασία συλλογής υπογραφών από τους δημότες» επισήμανε ο κ. Τρεμόπουλος.

Πώς διεξάγεται το δημοψήφισμα

Το θέμα αναμένεται να συζητηθεί στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου στις 30 Μαρτίου το οποίο καλείται να αποφασίσει αν θα γίνει δεκτό το αίτημα για το δημοψήφισμα (απαιτείται πλειοψηφία των δύο τρίτων 2/3 των μελών του) ενώ έχει και τη δυνατότητα επαναδιατύπωσης του ερωτήματος που θα τεθεί προς ψηφοφορία αν κριθεί ότι είναι διατυπωμένο κατά τρόπο ασαφή ή πρόδηλα μεροληπτικό.

Σύμφωνα με το σχετικό νόμο η ψηφοφορία διεξάγεται πάντοτε ημέρα Κυριακή από τις 7.00 π.μ. έως τις 19.00 και μέσα σε 30 ημέρες από τη δημοσίευση της απόφασης με την οποία προκηρύσσεται το δημοψήφισμα. Δικαίωμα ψήφου έχουν όσοι έχουν δικαίωμα ψήφου στις δημοτικές εκλογές. Η ψηφοφορία διεξάγεται στα ίδια εκλογικά τμήματα στα οποία διεξήχθησαν οι τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές στον οικείο δήμο. Έγκυρο θεωρείται το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, εφόσον στην ψηφοφορία συμμετείχε το σαράντα τοις εκατό (40%) των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους.

Ο χαρακτήρας του δημοψηφίσματος ως αποφασιστικού ή συμβουλευτικού καθορίζεται στην απόφαση προκήρυξής του. «Όταν το αντικείμενο του δημοψηφίσματος δεν ανάγεται στην αποφασιστική αρμοδιότητα του οικείου δήμου ή της οικείας περιφέρειας, έχει υποχρεωτικά συμβουλευτικό χαρακτήρα» αναφέρεται στο σχετικό νόμο.

Η πρόταση για τη ΔΕΘ

Συνοπτικά η πρόταση της πρωτοβουλίας των πολιτών περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός Μητροπολιτικού Πάρκου υψηλού πρασίνου και πολιτισμού στο χώρο της ΔΕΘ με τη διατήρηση πέντε, αρχιτεκτονικά σημαντικών, περιπτέρων, ώστε να αποκατασταθούν και να φιλοξενούν ήπιες εκθεσιακές και πολιτιστικές δραστηριότητες, και τη μεταφορά των μεγάλων εκθεσιακών δραστηριοτήτων σε νέες εγκαταστάσεις που θα δημιουργηθούν σε δημόσια έκταση στη Σίνδο.

«Αυτός είναι ο μόνος συνδυασμός που διαφυλάσσει την αρχιτεκτονική κληρονομιά και την ιστορική μνήμη της πόλης, διασφαλίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη της ΔΕΘ, ισορροπεί ανάμεσα στην ενδεδειγμένη εκθεσιακή δραστηριότητα και την ανάγκη για υψηλό πράσινο, ενώ ελευθερώνει πολύτιμο χώρο από τους περιορισμούς που αναπόφευκτα θέτει η παρουσία της σε ένα ήδη υπερκορεσμένο κέντρο», αναφέρουν τα μέλη της της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος για το σχέδιο ανάπλασης της ΔΕΘ.

Από την πλευρά του ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, τον περασμένο Σεπτέμβριο από τη Θεσσαλονίκη είχε ανακοινώσει ότι δεν θα κατασκευαστεί κανένα ξενοδοχείο στο χώρο της ΔΕΘ καθώς όπως ανέφερε καθώς δεν θα υπάρχει συμμετοχή ιδιωτών καθώς «το έργο θα κατασκευαστεί αποκλειστικά από εθνικούς πόρους, ύψους 120 εκατ. Ευρώ».

Επίσης «έκοψε» κάθε συζήτηση για μετεγκατάσταση στα δυτικά της πόλης, αίτημα που είχε υποβληθεί στη δημόσια συζήτηση ακόμα και από γαλάζια στελέχη και αυτοδιοικητικούς παράγοντες.

Σύμφωνα με τις ίδιες εξαγγελίες το νέο σχέδιο περιλαμβάνει την κατασκευή ενός κτιρίου, κάτι παραπάνω από 30.000 τετραγωνικών μέτρων, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες ενός σύγχρονου αστικού εκθεσιακού, την πλήρη αναμόρφωση και επισκευή του Βελλιδείου, και την κατασκευή ενός πάρκινγκ 600 θέσεων. Ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί στους πολίτες της Θεσσαλονίκης η επίσημη εκδοχή αυτού του σχεδίου με συγκεκριμένη και λεπτομερή πρόταση.