Καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευδαν να πάρουν θέση για την ταχύτατα κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, έπειτα από τα πλήγματα που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά του Ιράν, η κρίση έφερε στην επιφάνεια ρήγματα τόσο στο εσωτερικό της Ευρώπης όσο και στις διατλαντικές σχέσεις.
Αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις έπληξαν στόχους στο Ιράν νωρίς το Σάββατο, έπειτα από το αδιέξοδο στις πυρηνικές συνομιλίες με την Τεχεράνη. Το Ιράν απάντησε με αντίποινα σε ολόκληρη την περιοχή, προκαλώντας διακοπές στην εναέρια κυκλοφορία και στρατιωτικούς συναγερμούς σε αρκετά κράτη του Περσικού Κόλπου και εντείνοντας τους φόβους για γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.
Οι Βρυξέλλες κινήθηκαν γρήγορα υιοθετώντας έναν προσεκτικό τόνο. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε μέσω X ότι η κατάσταση είναι «επικίνδυνη», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι είναι «ύψιστης σημασίας» να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, κάλεσε επίσης σε αυτοσυγκράτηση. Ωστόσο, σε εθνικό επίπεδο, το ευρωπαϊκό μήνυμα δεν ήταν ενιαίο.
Καμία ενότητα σε επίπεδο κρατών
Σε κοινή δήλωση, Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο υπογράμμισαν ότι «δεν συμμετείχαν στα πλήγματα» των ΗΠΑ και του Ισραήλ, καταδικάζοντας παράλληλα τις ιρανικές αντεπιθέσεις και καλώντας την Τεχεράνη να επιδιώξει «διαπραγματευτική λύση».
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ υιοθέτησε παρόμοια ισορροπημένη στάση, δηλώνοντας ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «δεν έπαιξε κανέναν ρόλο» στα πλήγματα, καταδικάζοντας ωστόσο το «αποτρόπαιο» καθεστώς του Ιράν και σημειώνοντας ότι ο «πρωταρχικός στόχος» της Ουάσιγκτον είναι να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη. Πρόσθεσε ότι βρετανικά αεροσκάφη βρίσκονταν ήδη στον αέρα στο πλαίσιο συντονισμένων περιφερειακών αμυντικών επιχειρήσεων.
Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι αντιδράσεις διαφοροποιήθηκαν. Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση «μονομερή στρατιωτική ενέργεια» που κινδυνεύει να δημιουργήσει μια πιο εχθρική παγκόσμια τάξη. Αντίθετα, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις δήλωσε ότι η Πράγα «στέκεται στο πλευρό των συμμάχων της», προειδοποιώντας ότι οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν και η «υποστήριξη της τρομοκρατίας» συνιστούν απειλή για την Ευρώπη.
Οι ηγέτες της Σκανδιναβίας και της Ανατολικής Ευρώπης έδωσαν έμφαση στην ασφάλεια. Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας μίλησε για «σοβαρή κλιμάκωση», τονίζοντας ότι είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης το Ιράν «να μην μπορέσει ποτέ να αναπτύξει πυρηνικά όπλα», καλώντας παράλληλα σε αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε ότι η Βαρσοβία παρακολουθεί στενά την κατάσταση και προετοιμάζεται για «διάφορα σενάρια», προσθέτοντας ότι οι Πολωνοί πολίτες —συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού της πρεσβείας στην Τεχεράνη— παραμένουν ασφαλείς.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ευθυγραμμίστηκε περισσότερο με την Ουάσιγκτον, επαινώντας την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ και υποστηρίζοντας ότι «όποτε υπάρχει αμερικανική αποφασιστικότητα, οι παγκόσμιοι εγκληματίες αποδυναμώνονται» — ένα μήνυμα που, όπως είπε, πρέπει να ακουστεί και στη Μόσχα.
Κριτική από την Ουάσιγκτον
Η ευρωπαϊκή στάση —ιδίως εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας— προκάλεσε οξεία αντίδραση από τον Αμερικανό γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, στενό σύμμαχο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αναδεικνύοντας τις γεωπολιτικές εντάσεις που διαπερνούν πλέον τον Ατλαντικό. «Το να πω ότι είμαι απογοητευμένος από την κοινή δήλωση… είναι λίγο», έγραψε στο X, κατηγορώντας τη Δυτική Ευρώπη ότι «έχει γίνει παθολογικά ήπια» και καλώντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να στηρίξουν την προσπάθεια αντιπαράθεσης με το καθεστώς στην Τεχεράνη. Απευθυνόμενος στον ιρανικό λαό, δήλωσε ότι ο Τραμπ «άκουσε τις εκκήσεις σας» και ότι «η βοήθεια έχει φτάσει σε μεγάλο βαθμό».
Η ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα υπογραμμίζει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται γρήγορα σε ένα πραγματικό τεστ αντοχής της διατλαντικής ενότητας, την ώρα που οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν να ισορροπήσουν μεταξύ στήριξης προς την Ουάσιγκτον και εκκλήσεων για αποκλιμάκωση.
Οι Βρυξέλλες περνούν πλέον σε κατάσταση διαχείρισης κρίσης. Έκτακτες συναντήσεις συγκαλούνται σε ευρωπαϊκό και πολυμερές επίπεδο: οι πρεσβευτές της ΕΕ στην Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας θα συνεδριάσουν αργότερα το Σάββατο στις Βρυξέλλες, ενώ την Κυριακή θα πραγματοποιηθεί έκτακτη σύσκεψη των πρεσβευτών και των 27 κρατών-μελών, σύμφωνα με αξιωματούχους που μίλησαν στο POLITICO.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα συνεδριάσει το βράδυ του Σαββάτου υπό την προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε το δικό του συμβούλιο άμυνας στο Παρίσι.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συγκάλεσε επίσης το λεγόμενο «Security College» για τη Δευτέρα.
Μέσα σε αυτό το γεωπολιτικό σοκ, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προετοιμάζονται για μια αντιπαράθεση που ενδέχεται να δοκιμάσει περαιτέρω τη δυτική ενότητα τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.
