«Δύο πράγματα γεμίζουν τον νου μου απορία και δέος, κάθε φορά που συλλογίζομαι: ο έναστρος ουρανός από πάνω μου κι ο ηθικός νόμος μέσα μου». Μου ήρθε στο μυαλό η διάσημη φράση του Ιμάνουελ Καντ, όταν με καθυστέρηση, θυμήθηκα βραδιάτικα να τσεκάρω αν επέζησε του κρύου ο μαϊντανός που έχω σε ένα γλαστράκι στο μπαλκόνι. (Προς το παρόν ζει, ευχαριστώ για το ενδιαφέρον).

Ατένισα προς τον ουρανό, όπου ήδη τα πρώτα αστέρια προσπαθούσαν να διαπεράσουν τα σύννεφα και τη φωτορύπανση της πόλης και να φτάσουν μέχρι τον αμφιβληστροειδή μου. Όντως, το κοίταγμα του ουράνιου θόλου προκαλεί δέος, όχι μόνο, λόγω του μεγέθους, αλλά και της συνέπειας στην κίνηση των σωμάτων που βρίσκονται σε αυτόν. Μια τάξη διαφεντεύει αυτό το χάος. Τα πράγματα επαναλαμβάνονται με ακρίβεια και σε καθησυχάζουν με τη σταθερότητά τους.

Είμαι σε ηλικία τέτοια που θυμάμαι το πέρασμα του κομήτη του Χάλεϊ, το 1986 και σήμερα, 14 Ιανουαρίου, στην επέτειο του θανάτου του βρετανού αστρονόμου του 18ου αιώνα, Έντμοντ Χάλεϊ, που πρώτος υπολόγισε την τροχιά του κομήτη, αναρωτιέμαι αν θα ζω, όταν αυτός ξαναπεράσει σχετικά κοντά στον πλανήτη μας. Συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε τη λέξη κομήτης, με μια τάση να τονίσουμε το εφήμερο, αλλά πόση αστρική συνέπεια χρειάζεται για να είσαι τόσο ακριβής στα ραντεβού σου;

Δυστυχώς, το δεύτερο σκέλος στη ρήση του Καντ δε φαίνεται να γερνάει καλά. Τον ηθικό νόμο μέσα του, για παράδειγμα, επικαλέστηκε ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, για να δικαιολογήσει τις ενέργειές του στα διεθνή ζητήματα – με κορυφαία επιτυχία φυσικά την απαγωγή του αρχηγού ενός ανεξάρτητου κράτους, του Νικολάς Μαδούρο. Τι είναι το διεθνές δίκαιο μπροστά στην ατομική συνείδηση και ηθική; Μάλλον μια ενοχλητική λεπτομέρεια, αν είσαι ηγέτης υπερδύναμης. Θα μου πείτε ότι πάντα η ισχύς υπερνικούσε το δίκαιο στις διακρατικές σχέσεις, αλλά ακόμα και η απροθυμία πια κάθε ηθικής δικαιολόγησης πηγαίνει το πράγμα σε άλλο επίπεδο.

Ο ξεκάθαρος κυνισμός με τον οποίο ο Τραμπ παραβιάζει κάθε έννοια νομιμότητας είναι τρομακτικός. Μέσα σε λίγους μήνες, έχουν έρθει τα πάνω κάτω, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό. Εκτοπίσεις μεταναστών, δολοφονίες πολιτών, αύξηση της δεξιάς ριζοσπαστικότητας μέσα. Παρεμβάσεις σε κυρίαρχα κράτη, δυναμιτισμός της παγκόσμιας οικονομίας έξω.

Το μείγμα μοιάζει εκρηκτικό, αν σ’ αυτό προσθέσεις την ίδια πυγμή «ηθικού νόμου», που επιδεικνύουν και άλλοι -τσακωμένοι με τη νομιμότητα- ηγέτες: από το ρωσο-ουκρανικό μέτωπο ως τη Γάζα και το εξεγερμένο Ιράν, τα πάντα σε κάνουν να θες να κοιτάξεις τον ουρανό, όχι πια με δέος, αλλά με απόγνωση.

Έπειτα από αυτό το «παγκόσμιο τουρ», η απορία μου για το αν θα προλάβω το επόμενο πέρασμα του κομήτη του Χάλεϊ μεταβάλλεται. Το 2061, που θα είναι το ραντεβού, σε 35 δηλαδή χρόνια, απορώ πώς θα είναι το ηθικό βάρος του κόσμου – αν φυσικά, μετά την κλιματική αλλαγή, υπάρχει κάποιος κόσμος, υπό την ανθρώπινη πάντα προοπτική. Θα έχουν τη χαρά οι άνθρωποι στη Δύση, να μπορούν να κοιτάξουν ελεύθεροι ένα θαυμαστό φυσικό φαινόμενο ή η αποσάθρωση του κοινωνικού και πολιτικού συστήματος θα είναι τέτοια, που θα καθιστά παρόμοιες κινήσεις, όπως το βλέμμα στον ουρανό, μάταιες (αν όχι παράνομες); Το μέλλον θα δείξει…