Μάριο Μπότα «H αρχιτεκτονική είναι η έκφραση της ιστορίας»

Στην έβδομη δεκαετία της ζωής του, ο Μάριο Μπότα είναι από αυτούς που ευτύχησαν να δουν τα κτίριά τους «με σάρκα και οστά» ή, μάλλον, «με σκυρόδεμα, πέτρα και τούβλο». Οχι μόνο σε Ευρώπη, Αμερική και Ασία, αλλά και στη χώρα μας: στο κτίριο της Κεντρικής Διοίκησης της Εθνικής Τράπεζας επί της οδού Αιόλου ή στο διπλό Μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής στη λεωφόρο Συγγρού, σε συνεργασία με τις κυρίες Ρένα Σακελλαρίδου και Μόρφω Παπανικολάου και με τη συνδρομή και της κυρίας Μαρίας Πολλάνη στην πρώτη περίπτωση. Πρόκειται για έναν από τους πιο διάσημους αρχιτέκτονες στον κόσμο – για κτίριά του όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο (SFMΟMA) ή τη Δημοτική Βιβλιοθήκη στο Ντόρτμουντ – το όνομα του οποίου έχει γίνει ταυτόσημο με ένα αρχιτεκτονικό «ιδίωμα», όπως του αρέσει να το αποκαλεί, που θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής χαρακτηριστικά: αυστηρή γεωμετρία, προσοχή στις οικοδομικές λεπτομέρειες και διάκοσμος που προκύπτει από πειραματισμούς με σχήματα γεωμετρικά, που τόσο αγαπά. Αναπόδραστη η επιρροή από τους δασκάλους του, Κάρλο Σκάρπα και Λουί Καν, καθώς και ο σύντομος συγχρωτισμός του με τον μεγαλύτερο των μοντερνιστών, τον οραματιστή Λε Κορμπυζιέ.

Η μητέρα των τεχνών

Την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου ο Μπότα θα βρεθεί στην Αθήνα για άλλη μια φορά, προκειμένου να δώσει διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής με θέμα τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και στη μνήμη, έννοιες τόσο άρρηκτα συνδεδεμένες. Θα ήταν, εξάλλου, τόσο παρούσα η μνήμη, αν δεν είχαμε κατά νου την οπτικοποιημένη μορφή της; «Η αρχιτεκτονική είναι η επίσημη έκφραση της Ιστορίας: εικονοποιεί τον πολιτισμό του καιρού της» λέει ο 69χρονος αρχιτέκτονας και συνεχίζει: «Οταν, μάλιστα, εξακολουθεί να υπάρχει σε βάθος χρόνου, αναπόφευκτα μαρτυρά τη γνώση και την ισορροπία ζωής που ανήκουν στη σφαίρα ενός πολιτισμού ο οποίος έχει μόλις εκπνεύσει. Η ομορφιά της πόλης είναι ακριβώς αυτή η συνεχής ιστορική διαστρωμάτωση, η οποία δεν μας αφήνει ποτέ μόνους, δεν μας εγκαταλείπει ποτέ, αλλά γίνεται ακλόνητος μάρτυρας της ύπαρξής μας μέσα στην Ιστορία της ανθρωπότητας. Ο,τι διασωθεί από την εμπειρία της σύγχρονης αρχιτεκτονικής θα γίνει μάρτυρας αυτής της ιδιαίτερης συνθήκης».

Η «ιδιαίτερη» συνθήκη του καιρού μας είναι η απώλεια των βεβαιοτήτων, της ταυτότητας, του εαυτού. Η αρχιτεκτονική, «η μητέρα όλων των τεχνών» σύμφωνα με τον Μάριο Μπότα (και σχεδόν σύσσωμη την αρχιτεκτονική κοινότητα παγκοσμίως), θα πρέπει με κάποιον τρόπο να δώσει το καλό παράδειγμα στα υπόλοιπα παιδιά της. Επειτα, πάντα σύμφωνα με τον Μπότα, «η αρχιτεκτονική είναι η μαρτυρία μιας συλλογικής αξίας», οπότε τι έχει να φανερώσει η σημερινή εποχή με τις καταστροφές κτιρίων (κυρίως αθηναϊκό προνόμιο), αλλά και με την παγκοσμίως αυξημένη κινητικότητα στην ανέγερση μουσείων τέχνης;

Αυτό το τελευταίο, κατά έναν απρόσμενο τρόπο, ο Μπότα δεν το βλέπει με θετικό μάτι, μολονότι έχει βάλει την υπογραφή του σε σχέδια τα οποία τελικά υλοποιήθηκαν σε Τόκιο, Σάρλοτ, Βασιλεία. «Είναι μια απόδειξη ότι ο πολιτισμός μας είναι αδύναμος. Μια δυνατή κοινωνία, μια δημιουργική κοινωνία, θα επικύρωνε τις αξίες της μέσα από τον καθημερινό βίο και όχι προστρέχοντας σε έκτακτα αρχιτεκτονικά “δοχεία”». Η εποχή, εξάλλου, καλεί σε «ενός λεπτού σιγή και βαθιά σκέψη. Τώρα είναι η ευκαιρία να ξεχωρίσουμε την ήρα από το σιτάρι. Η αρχιτεκτονική, όμως, ως πρόταση θα πρέπει να υπερβαίνει τις έκτακτες συνθήκες». Οσον αφορά την «καταστροφή», ο Μάριο Μπότα πιστεύει ότι και αυτή είναι «αναπόσπαστο κομμάτι της δραστηριότητας του ανθρώπου. Η ιστορία των πόλεών μας είναι επίσης μια ιστορία καταστροφών κρυμμένων πίσω από τη δικαιολογία της δημιουργίας αξιών που θα υποκαταστήσουν τις παλιές, σε μια πορεία προς το νέο και το καινούργιο».

Η αθηναϊκή «σκακιέρα»

Η γέννηση της επιθυμίας του να γίνει αρχιτέκτονας χάνεται στα βάθη του χρόνου. «Ισως, χωρίς να το συνειδητοποιώ, πάντα υπήρχε μέσα μου η επιθυμία της κατασκευής, η οποία με οδήγησε να ασχοληθώ με αυτό το επάγγελμα» θα πει. Δεν τα κατάφερε άσχημα. Πολύ προτού η εικονική πραγματικότητα εισβάλει στη ζωή μας και συμπαρασύρει με ορμή την αρχιτεκτονική, όπου το πραγματικό συγχέεται με την προσομοίωσή του και τα κτίρια είναι καταδικασμένα να μείνουν εγκλωβισμένα για πάντα σε σκληρούς δίσκους υπολογιστών, εκείνος έχει πλούσιο έργο να επιδείξει. Γεννημένος στο Μεντρίζιο του καντονιού Τιτσίνο στην Ελβετία, μόλις μια ανάσα μακριά από τη Βόρεια Ιταλία και τη λίμνη του Κόμο, ο Μάριο Μπότα έχει έρθει πολλές φορές στην Αθήνα από τη γραφική και φιλήσυχη μικρή πόλη του, στην περιοχή του Λουγκάνο, εκεί όπου ζει και εργάζεται εδώ και χρόνια, από όταν πρωτοάνοιξε το γραφείο του το 1970. Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο πόλεις θα πρέπει να είναι κάθε φορά σαν ένα δυνατό χαστούκι.

Η Αθήνα είναι πλέον μια πόλη που γνωρίζει καλά και μάλλον έχει προφτάσει να αγαπήσει, αν κρίνουμε από τον τρόπο με τον οποίο μιλάει για το μέρος που οι Αθηναίοι λατρεύουν να μισούν: «Η Αθήνα αντανακλά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πόλης. Με τη σκακιέρα των κτιρίων του ’90 και τις χτισμένες παρυφές των σύγχρονων προαστίων. Οπως όλες σχεδόν οι σύγχρονες πόλεις, έχει εν μέρει παραγκωνίσει την ομορφιά και την ευελιξία, στοιχεία που θα έπρεπε να είναι ενδογενή στην κουλτούρα της. Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη αδυναμία απαλύνεται από το φως και τα μεσογειακά χρώματα, τα οποία τονίζουν και εξυμνούν τους αρχιτεκτονικούς όγκους καθώς αυτοί αντιπαραβάλλονται με το τοπίο που τους περιβάλλει». Εξάλλου, ένα αξίωμα του ελβετού αρχιτέκτονα είναι ότι «ένας περιβάλλων χώρος που δεν είναι εξαιρετικής ασχήμιας μπορεί να εξωραϊστεί εν μέρει από κάποιο εξαιρετικό κτίσμα που θα ανεγερθεί σε αυτόν. Ομως, ο τελικός στόχος ενός κτιρίου είναι να εξασφαλίζει την αρμονική συνύπαρξη και την ένταση των χωροταξικών σχέσεων που καταφέρνει τελικά να δημιουργήσει στο εσωτερικό του».

* «Αρχιτεκτονική και μνήμη», διάλεξη του Μάριο Μπότα στις 12 Οκτωβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων του Megaron Plus.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk