Είναι μήπως η αμνησία αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής; Αν κρίνουμε από τη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη των θεσμών της Ενωσης, το κείμενο που αντικατέστησε το Ευρωσύνταγμα, τα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι η αμνησία πράγματι παίζει κεντρικό ρόλο.
Ας εξετάσουμε την «ασθένεια» που κάνει κάποιους ευρωπαίους ηγέτες να ξεχνούν ακόμη και το πρόσφατο παρελθόν.
Απασχολημένοι με τις εσωτερικές πολιτικές υποθέσεις δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν την Ευρώπη σαν «αποδιοπομπαία αίγα» για να μη στείλουν άσχημα μαντάτα στους συμπολίτες τους.
Κάποιοι εμφανίζουν και αποσχιστικές τάσεις, οι οποίες προκαλούν ανησυχίες και απογοητεύουν τους ψηφοφόρους τους. Δεν είναι λοιπόν παράλογο που πολλοί πολίτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) αρνούνται ή διστάζουν να αποδεχθούν τις ευρωπαϊκές υποθέσεις.
Αυτό το είδος πολιτικής εξαπάτησης μπορεί να φέρνει ψήφους, αλλά σαμποτάρει κάθε δυνατότητα θεώρησης της πολιτικής ως διαδικασίας που μπορεί να συμβάλει στην παγκόσμια ανάπτυξη. Κοιτάξτε τον Γκόρντον Μπράουν, τον νέο πρωθυπουργό της Βρετανίας, κατά την άποψη του οποίου η παγκοσμιοποίηση αφαιρεί κάθε νόημα από τον ευρωπαϊκό προγραμματισμό, αποτελεί ένα είδος πολιτικού αυτισμού, ο οποίος στην πράξη δεν αφήνει την ΕΕ να προσαρμοστεί στην αλλαγή, έτσι ώστε να μπορέσει να βρει λύσεις στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης. Ευτυχώς, τα απροκάλυπτα αντιευρωπαϊκά πολιτικά προγράμματα είναι μάλλον σπάνια, για την ώρα τουλάχιστον. Αν με αφορμή τις ευρωεκλογές του 2009, αρχίσει η εφαρμογή της νέας Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης, τότε κάθε κράτος-μέλος θα υποχρεωθεί να ξεκαθαρίσει τη θέση του.
Η Συνθήκη θα παίξει σημαντικό ρόλο όχι μόνο στη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών αλλά και στην περαιτέρω «εμβάθυνση» – κάτι που πολλοί το ζητούν χωρίς απαραιτήτως και να το επιθυμούν.
Χάρη στις «ενισχυμένες συνεργασίες», τα δύστροπα κράτη δεν θα μπορούν να γίνονται εμπόδιο στα κράτη που επιδιώκουν την πρόοδο και θα μπορούν ακόμη να επιλέξουν μια διαδικασία «απόσπασης», έτσι ώστε να «απελευθερωθούν» από την ΕΕ, ενδεχομένως και με δημοψήφισμα.
Και έπειτα, είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι η διεύρυνση της ΕΕ εμποδίζει την «εμβάθυνση» και επιμένουν ότι για να επιτύχουμε τη δεύτερη, θα πρέπει να εγκαταλείψουμε την πρώτη. Ποιος όμως μπορεί να ισχυριστεί ότι ξέρει ποιο είναι το απαραίτητο μέγεθος για την Ευρώπη, προκειμένου να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις των επόμενων 50 ή 100 ετών;
Ηδη ζητήματα όπως οι αλλαγές στο κλίμα και στα ενεργειακά αποθέματα δείχνουν το μάταιον της απομονωμένης κρατικής δραστηριότητας και την ουσιώδη σημασία που έχουν τόσο η εμβάθυνση όσο και η διεύρυνση της ΕΕ.
Εχοντας υποφέρει από τις διαταράξεις στον εφοδιασμό πετρελαίου και φυσικού αερίου, αποτέλεσμα της διαμάχης της Ρωσίας με την Ουκρανία και τη Λευκορωσία, τα μέλη της ΕΕ τελικά κατάλαβαν ότι η επιβίωσή τους εξαρτάται από την ικανότητα να διαφοροποιούν τις ενεργειακές πηγές τους.
Περαιτέρω διεύρυνση της ΕΕ είναι προς το συμφέρον της Τουρκίας και της Ευρώπης. Επιπλέον του εποικοδομητικού ρόλου που θα μπορούσε να παίξει η Τουρκία, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, η ένταξή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία και από ενεργειακής απόψεως. Και ακόμη, η ένταξη της Τουρκίας θα αποδείξει την πολιτική συνοχή της ΕΕ, ενώ θα σημαίνει και ποιοτικό βήμα στα ευρωπαϊκά σχέδια.
Για πολιτικούς όπως ο πρόεδρος της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί, τέτοιες απόψεις δεν έχουν κανένα νόημα. Τι θα γίνει όμως στην περίπτωση που θα εγκατέλειπε η Τουρκία τις ευρωπαϊκές προσδοκίες της για να ευθυγραμμιστεί στρατηγικά με τη Ρωσία ή ακόμη και με το Ιράν; Οι συνέπειες για την ασφάλεια των Ευρωπαίων θα ήταν ολέθριες. Και μετά είναι και η πολιτική ηγεσία της Βρετανίας, για την οποία η διεύρυνση είναι ένας τρόπος για να αποφευχθεί η εμβάθυνση και να οδηγηθούμε στη διάλυση της πολιτικής Ευρώπης. Ενώ αυτές οι ιδέες δεν είναι για τον καθένα, κάποια κράτη της ηπειρωτικής Ευρώπης ενδομύχως προτιμούν τα βρετανικά σενάρια, ενώ κάποιοι αρχηγοί κυβερνήσεων θεωρούν ακόμη και αναστρέψιμες τις υποχρεώσεις των χωρών τους. Τι μπορούσαμε, για παράδειγμα, να κάνουμε με τους αδελφούςΚατσίνσκι που κυβερνούσαν μέχρι πρότινος την Πολωνία; Οι αχτύπητοι δίδυμοι δημιούργησαν ζήτημα με το προτεινόμενο στη νέα Συνθήκη σύστημα ψηφοφορίας για το Συμβούλιο Υπουργών, και στη συνέχεια έκλεψαν τα φώτα της δημοσιότητας από τον Πάπα, με τις δηλώσεις τους κατά της ομοφυλοφιλίας, αποκλείοντας κάθε πιθανότητα ένταξης της ευρωπαϊκής Χάρτας Δικαιωμάτων στο νομικό σύστημα της Πολωνίας.
Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν πρέπει να είναι ο μόνος ικανοποιημένος από αυτή την αποσκίρτηση από το σύμπλεγμα των ευρωπαϊκών αξιών.
Μέσα σε τέτοιο κλίμα, ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας Πέτερ Μπαλκενέντε, μπλοκαρισμένος ακόμη από το «όχι» που είπε ο λαός του στο σχέδιο της Συνταγματικής Συνθήκης, το 2005, προσπάθησε να εξασφαλίσει βρετανική, τσεχική και πολωνική υποστήριξη στην προώθηση μέτρων που περιορίζουν τους τομείς αρμοδιότητας της ΕΕ. Και είναι σίγουρο ότι θα έβλεπε με καλό μάτι την καταστροφή ολόκληρου του νομικού μηχανισμού της ΕΕ, με παραχώρηση του δικαιώματος της αρνησικυρίας στα εθνικά κοινοβούλια.
Αυτό που όλοι εμείς οι Ευρωπαίοι χρειαζόμαστε τώρα περισσότερο από όλα είναι να ακολουθήσουμε εκ διαμέτρου αντίθετη πορεία.
Μόνο με τη διεύρυνση του πεδίου δράσεως στη λήψη αποφάσεων, σε συνδυασμό με τη δέσμευση εξίσου υπεύθυνων εταίρων, θα μπορέσει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις κοινές προκλήσεις του κοινού μας μέλλοντος.
Ο κ. Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ είναι ένας από τους προέδρους της ομάδας Πρασίνων/Ελεύθερης Ευρωπαϊκής Συμμαχίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
